Daha güclü və uzunmüddətli təsirli vaksinlər üçün yeni formula

Vaksinlərin effektivliyini artırmaq niyə lazımdır?

Hazırda vaksinlər bir çox xəstəlikdən qorunmada olduqca uğurludur. Lakin bu qorunmanın daha uzunmüddətli və güclü olması üçün vaksinlərin təkmilləşdirilməsi çox vacibdir. Xüsusilə COVID-19 və HIV kimi xəstəliklərə qarşı hazırlanan vaksinlərin effektivliyini artırmaq həm ictimai sağlamlığı qorumaq, həm də yeni yaranan variantlara qarşı davamlı immunitet təmin etmək üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan Stanford Universitetinin tədqiqatçıları iki növ adyuvantı birləşdirərək vaksinlərin effektivliyini əhəmiyyətli dərəcədə artıracaq yeni sistem hazırlayıblar.

Adyuvantlar vaksinlərin immun sistemini daha güclü stimullaşdıraraq orqanizmin vaksinə cavabını artıran maddələrdir. Vaksinlərin effektivliyini artırmaq və daha uzunmüddətli qorunma təmin etmək üçün tez-tez istifadə olunurlar.

Stanford Universitetindən yeni vaksin köməkçisi

Stanford Universitetinin tədqiqatçıları vaksinlərin effektivliyini artıran və uyğunlaşdırıla bilən quruluşa malik yeni adyuvant sistemi hazırlayıblar. Bu eksperimental əlavə maddə laboratoriya testlərində COVID-19 və HIV vaksin namizədlərinin effektivliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Həmçinin sistemin müxtəlif patogenlərə qarşı immun cavabları stimullaşdırmaq üçün uyğunlaşdırıla və uşaqlar, yaşlılar kimi həssas qruplar üçün fərdiləşdirilə biləcəyi bildirilib.

Tədqiqatın əsas müəllifi Ben Ou mövcud vaksinlərin mükəmməl olmadığını və bir çox vaksinin uzunmüddətli immunitet təmin edə bilmədiyini vurğulayıb. Ou-ya görə vaksinləri təkmilləşdirməyin yollarından biri daha güclü adyuvantların hazırlanmasıdır.

Saponin və TLR aqonistlərinin gücü

Tədqiqatçılar saponin adlanan, immuniteti stimullaşdıran molekullardan ibarət kürəvi nanohissəciklər hazırlayıblar. Bu nanohissəciklərə immun sisteminin müxtəlif cavablarını stimullaşdırmaq potensialı yüksək olan TLR aqonistləri əlavə edilib.

Toll-bənzər reseptorlar (TLR-lər): Toll-bənzər reseptorlar immun sistemimizin mikroorqanizmləri tanıyan və onlara qarşı cavab başladan mühüm hüceyrə səthi zülallarıdır. TLR-lər patogenlərin müəyyən molekulyar strukturları ilə qarşılıqlı təsirə girərək anadangəlmə immun cavabı aktivləşdirir.

TLR aqonistləri: TLR aqonistləri TLR-ləri stimullaşdıraraq immun sistemini aktivləşdirən molekullardır. Bu aqonistlər vaksin hazırlanmasında immun cavabı gücləndirmək üçün istifadə olunur.

COVID-19 və HIV vaksinləri ilə aparılan testlərdə bu yeni adyuvant platformasının geniş istifadə edilən alüminium əsaslı adyuvantlardan daha güclü və uzunmüddətli təsir yaratdığı görülüb. Xüsusilə SARS-CoV-2 virusuna qarşı hazırlanmış vaksin kombinasiyasında yeni adyuvant sisteminin Delta, Omicron kimi müxtəlif variantlara qarşı da effektiv olduğu aşkar edilib.

Adyuvantların tarixi: 100 illik yol

Adyuvantlar vaksinlərin immun cavabını gücləndirən komponentlərdir. İlk adyuvantlar 1920-ci illərdə göyöskürək, difteriya və tetanus vaksinlərində istifadə edilən alüminium duzları olub. Hazırda saponin əsaslı birləşmələrdən sintetik DNA adyuvantlarına qədər geniş çeşiddə yeni nəsil adyuvantlar istifadə edilir. TLR aqonistləri xüsusilə son illərdə vaksin elmi sahəsində böyük maraq doğurub. Bu aqonistlər immun sistemini stimullaşdıraraq daha yüksək antikor istehsalı və daha uzunmüddətli qorunma təmin edir.

Vaksinlərin uyğunlaşdırılması: Gələcəyin vaksin texnologiyası

TLR aqonistlərinin uyğunlaşdırıla bilən quruluşu gələcəkdə vaksinlərin müxtəlif yaş qruplarına və sağlamlıq vəziyyətlərinə görə hazırlanmasına imkan verəcək. İnsanın immun sistemi həyat boyu ciddi dəyişikliklər keçirir; buna görə maksimum effektivlik və təhlükəsizlik üçün vaksinlər bu dəyişikliklərə uyğunlaşdırılmalıdır. Stanford tədqiqatçıları hazırladıqları nanohissəcik platformasının müxtəlif TLR aqonist-adyuvant kombinasiyalarını yoxlamaq üçün istifadə oluna biləcəyinə və bu texnologiyanın gələcəkdə daha effektiv vaksinlər hazırlanmasına töhfə verəcəyinə ümid edirlər.

Nəticə

Bu tədqiqat vaksinlərin effektivliyini artırmaq və daha geniş immun cavab təmin etmək üçün adyuvantlardan necə daha güclü istifadə oluna biləcəyi barədə mühüm irəliləyiş əldə edib. İnsan tədqiqatları hələ vaxt tələb etsə də, bu innovativ adyuvant platforması gələcəkdə daha effektiv və uzunmüddətli immunitet yaradan vaksinlərin hazırlanmasına yol aça bilər.