IBM-in süni intellekti Watson xərçəng müalicəsi üçün iddialı gəlir

IBM-in tarixi – Watson kimdir?

IBM 1911-ci ildə Nyu-Yorkda perfokart maşınlarının ixtiraçısı Herman Hollerithin patentlərini işləmək və inkişaf etdirmək üçün Thomas J. Watson tərəfindən qurulmuşdur. Avadanlıq, proqram təminatı, server, superkompüterdən nanotexnologiyaya qədər bir çox sahədə fəaliyyət göstərən IBM şirkətinin adı International Business Machines yəni beynəlxalq iş kompüterləri ifadəsinin qısaltmasından gəlir. IBM həyatımızın hər sahəsində tez-tez istifadə etdiyimiz bankomat, disket, fərdi kompüter, barkod tətbiqi kimi yüzlərlə ixtiraya imza atmışdır. Təxminən 170 ölkədə və 370 mindən çox işçisi ilə dünyanın ən böyük texnologiya şirkətlərindən biridir. IBM Kasparovla şahmat mübarizəsindən tanıdığımız deep blue adlı superkompüteri ilə insan-maşın qarşılıqlı əlaqəsinəfərqli ölçü qazandırdı. 2011-ci ildə isə IBM-in yeni superkompüteri Watson ilə tanış olduq; Watson ABŞ-da yayımlanan Jeopardy adlı bilik yarışmasında sualları cavablandıraraq insan rəqiblərini böyük fərqlə məğlub etdi.

Watson adını IBM-in qurucularından Thomas J. Watsondan alır. David Ferrucinin rəhbərliyi ilə hazırlanmış Watson verilən sualları cavablandırması ilə önə çıxdı. Watson təbii dil emalı xüsusiyyəti və ənənəvi məlumat sistemlərindən fərqli idrak hesablama texnologiyası (cognitive computing) ilə internet mühitinin təxminən %80-ini təşkil edən nizamsız məlumat strukturlarını anlaya və özünü öyrədə bilir. Bunu belə nümunə ilə izah edə bilərik. Nizamlı məlumat strukturları dediyimiz anlayış insanın boyu, çəkisi, göz rəngi kimi məlumatların müəyyən formada saxlandığı və istifadə olunduğu strukturlardır. Bu məlumatlar müxtəlif alqoritm və proqramlarla asanlıqla emal edilə, onlardan müxtəlif nəticələr çıxarıla bilər. Lakin Watson fərqli yanaşma ilə gəlir və insan beynini təqlid edir. Watsona bir söz verək və bu “xərçəng” olsun. Watson bunu bütün məlumatlarda əlaqələndirərək xərçəng növlərini, əlamətlərini və şəxsə görə fərqli müalicə planlarını təqdim edir. Həm də bunu mənbələr və ehtimal faizləri göstərərək edir. Burada proqnoz qabiliyyəti də önə çıxır. İnsanların böyük çətinliklərindən biri olan nə soruşacağını bilməmək məsələsində də Watson təxmin qabiliyyəti ilə istiqamət verə bilir.

IBM Watson xərçəng sahəsinə addım atır

Bilik yarışmasında birinci olduqdan sonra superkompüter Watson bir çox başqa sahədə istifadə edilə biləcəyi halda, səhiyyə xidmətlərində, daha konkret xərçəng müalicəsində istifadə üçün Nyu-Yorkdakı Memorial Sloan Kettering Xərçəng Mərkəzinə (MSKKM) verilir. Təxminən 5 ildir onkologiya üçün öyrədilən IBM Watson müalicə qərarı vermə sürətini əhəmiyyətli artırdı. Təlim zamanı qan testi nəticələri, patologiya və şişin ölçüsü, yeri, növü barədə məlumat verən görüntüləmə hesabatları, genetik mutasiya vəziyyətləri istifadə edildi və bunlar çox əhatəli tibbi ədəbiyyat araşdırmaları ilə birləşdirilərək sübuta əsaslanan müalicə planları yaradıldı.

Süni intellektin qabaqcıl nümunəsi Watson həkimlərin sual və qərarları da daxil olmaqla milyonlarla səhifə yazını oxuyub anlayaraq ehtimal hesabları ilə müalicə planları təqdim edir. İlk olaraq ağciyər, süd vəzi və kolorektal (yoğun bağırsaq) xərçəng növlərində öyrədilmiş Watsonun müalicə tövsiyələri 1-dən 3. mərhələyədək süd vəzi xərçəngi xəstələri üçün %90-dan çox dəqiqliyə malik idi. Həmçinin ağciyər xərçəngi tövsiyəsinə sərf etdiyi vaxt təcrübəli MSKKM onkoloqlarının vaxtının yarısı qədər idi.

Hindistanda Manipal Xərçəng Mərkəzində 638 xəstə ilə aparılmış tədqiqatda həkimlərin xəstə məlumatlarını araşdırıb qərar vermə müddəti təxminən 20 dəqiqə tapıldığı halda, Watson üçün bu müddət yalnız 40 saniyə idi.

Hazırda alim öz sahəsindəki yeniliklərdən geri qalmamaq üçün ildə təxminən 200 ilə 300 tədqiqat məqaləsi oxuya bildiyi halda, Watson üçün bunun həddi yoxdur. Watsonun dərman kəşfi üçün istifadə etdiyi platforma 25 milyon Medline məruzə xülasəsi, 1 milyondan çox məqalə və 4 milyon patentlə öyrədildi və hər ay 10 min yeni elmi məqalə və 100 yeni klinik tədqiqatın məlumatları ilə öyrədilməyə davam edir.

İdrak hesablama anlayışı ilə güclənən süni intellektin həkimlərin qərar verməsinə kömək edə biləcəyi proqnozunun uzaq gələcəkdə deyil, bu gün gerçəkləşdiyini görürük və bu təlim Watson üçün yalnız 5 il çəkdi. Bunun gənc həkimi yetişdirməkdən fərqi yoxdur və gələcəkdə Watson həkimlər üçün əvəzolunmaz vasitə olacaq. .

Əlavə oxu: Watson xərçəngin hər sahəsində

Əvvəllər Watson üçün 6 aydan 9 aya qədər çəkən xərçəng təlimləri artıq 30 gün davam edir və bu süni intellekt proqramı təxminən 30 xərçəng mərkəzində və Çin ilə ABŞ-da onlarla tədqiqat institutunda yoxlanır.

Watson ABŞ-dakı əksər xərçəng mərkəzlərində sınaq mərhələsində olsa da, ötən günlərdə Floridadakı Jupiter Sağlamlıq Mərkəzində süd vəzi, ağciyər, kolorektal, mədə, uşaqlıq boynu və yumurtalıq xərçəngləri üçün bulud əsaslı sistem quruldu. Bundan əlavə, Tailand, Hindistan, Koreya və Slovakiyada bəzi xəstəxanalarda istifadə olunur və Çində bəzi xəstəxana sistemlərinə uyğunlaşdırılmağa çalışılır.

IBM Watsonun onkologiyaya kömək edən müxtəlif tətbiqləri də mövcuddur. Ötən yanvar ayında DNA sekvensləmə avadanlıqları istehsal edən İllumina şirkəti ilə əməkdaşlıq etdi. Bu əməkdaşlıqla genetik analizdə alimlərlə eyni standartlarda nəticələri daha qısa müddətdə çıxarmağı hədəfləyir. IBM Watson immunoterapiyaya da toxunmuşdur. Ötən dekabr ayında Pfizer IBM Watson Health ilə komanda işi daxilində tədqiqatçılara yeni dərman hədəfləri, araşdırmalar üçün potensial kombinə müalicələr və klinik tədqiqatlar üçün xəstə seçimində kömək etmişdir.

Watson əvvəlcə xəstələr üçün müxtəlif müalicə planlarının təqdim edilməsində istifadə olundu. Bəli, hazırda yalnız müəyyən xərçəng növləri üçün onkoloji müalicə planları təqdim edir; lakin yaxın gələcəkdə cərrahiyyə, radioterapiya və ya hormon müalicəsi planları da verərək xəstəni qısa və uzun müddətdə nələrin gözlədiyini göstərəcək bacarığa çatacaq.