Kompüter oyunlarının faydaları və zərərləri nələrdir? Beyin sağlamlığına təsirləri

Kompüter oyunlarının faydaları və zərərləri nələrdir?
Hazırda ən məşhur əyləncə vasitəsinə çevrilmiş kompüter oyunları üçün ekran qarşısında həftədə cəmi 3 milyard saat keçirdiyimizi bilirdinizmi?! 30 ildən çoxdur hər gün daha geniş istifadə edildiyinə görə alimlər kompüter oyunlarının beynimizə və davranışlarımıza necə təsir etdiyini dəfələrlə araşdırmışlar. Bəs bu təsir müsbətdir, yoxsa mənfi?
Kompüter oyunu termini üçün informasiya texnologiyaları dünyasının ortaq dilinə çevrilmiş ingiliscədə daha çox “video game = video oyunu” istifadə olunur.
ABŞ-da aparılmış tədqiqata görə 150 milyondan çox insan həftədə 3 saat müntəzəm kompüter oyunu oynayır. Orta amerikalı oyunçunun yaşı 35 olmaqla yanaşı, oyunçuların %72-si 18 və yuxarı yaşdadır. Bununla belə, kiçik uşaqların da getdikcə daha çox video oyunlara maraq göstərdiyini görürük; 2016-cı ildə 24.5 milyard oyun satıldığını nəzərə alsaq, bu oyunların uşaqlara təsiri danılmazdır.
Video oyunlar və beyinə təsirləri
Video oyunların beyni struktur və funksional baxımdan dəyişdirdiyini araşdırmaq üçün 116 elmi tədqiqat nəzərdən keçirilmişdir. Onların 22-si oyunların insan beynində yaratdığı struktur dəyişikliklərinə yönəldiyi halda, 100 tədqiqatda beynin funksiyaları və şəxsin davranışları araşdırılmışdır. Nəticədə oyunların beynin işləməsinə təsirlə yanaşı quruluşuna da təsir etdiyi ortaya çıxmışdır.
Zorakılıq və kompüter oyunları barədə onilliklərlə aparılmış tədqiqatlar nəticəsində düşünüldüyünün əksinə kompüter oyunları ilə zorakılıq meyli arasında səbəb-nəticə əlaqəsi tapılmamışdır.
Məsələn, diqqət tələb edən kompüter oyunlarını oynayanlarda bəzi diqqət növlərində (davamlı diqqət, seçici diqqət və s.) artım müşahidə edilmişdir. Bununla belə, video oyunlar yeni asılılığın müəyyən edilməsinə səbəb olmuşdur (İnternet oyun pozuntusu = IGD).
Video oyunlar yaddaşın inkişafına kömək edir
Xüsusilə 60-85 yaşlı şəxslər arasında aparılmış 12 saatlıq tədqiqata görə 2 mühüm idrak qabiliyyətində artım müşahidə edilmişdir. Bunlar yaddaş və davamlı diqqətqabiliyyətləridir. Yaddaş və diqqətdə əldə edilən bu bacarıq səviyyələri tədqiqat bitdikdən 6 ay sonraya qədər qorunmuşdur. Tədqiqatçılara görə ən kiçik beyin inkişafı belə yaşa bağlı zehni zəifləmənin qarşısını almaq baxımından müsbətdir.
Mövzu ilə bağlı 3 ölçülü (3B) və 2 ölçülü (2B) oyunlar arasındakı fərqlər də araşdırılmışdır. 3B oyun oynayan qrupun beyninin hipokamp hissəsinin 2B oyun oynayan iştirakçılara görə %12 daha çox inkişaf etdiyi müşahidə edilmişdir. Bəs 3B oyunları fərqləndirən nədir? Əvvəlcə daha çox mücərrəd məkan məlumatı ehtiva etdiyinə görə beyin hipokamp hissəsində bu məlumatlardan simulyasiya mühiti yaradır. Beləliklə oyunçu sanki real həyatda olduğu kimi oyundakı səhnəni zehnində canlandırır. Strategiya oyunları ağıl zəifliyi və Alzheimer kimi xəstəliklərin qarşısının alınmasında effektiv ola bilər. Həmçinin kompüter oyunları depressiya kimi zehni pozuntularla mübarizədə fəal rol oynayır. Bununla belə, çoxlu tədqiqat beyin sağlamlığı, quruluşu və idrak bacarıqlarının inkişafı üçün ilk seçilməli üsulun fiziki aktivlik olduğunu vurğulayır.
Əlavə olaraq, kompüter oyunlarında daha yaxşı bacarıq göstərən cərrahların laparoskopik (qapalı) əməliyyat bacarıqlarının daha yaxşı olduğu tapılmışdır. Həmçinin sürətli əl bacarığı tələb edən video oyunların cərrahların motor bacarıqlarına töhfə verə biləcəyi düşünülür.
Video oyunların zərərləri nələrdir?
Beyin sağlamlığı və idrak bacarıqları üçün yuxarıda sadaladığımız çoxlu fayda ilə yanaşı video oyunların bəzi zərərləri olduğunu hamımız bilirik. Uşaqlarımızın bu oyunlarda hər gün saatlar keçirməsi, ailə münasibətlərindən, sosial həyatdan və dostluqlardan uzaqlaşması narahatedicidir. Bundan əlavə, masa arxasında oturaraq keçirilən vaxtın artmasının erkən ölüm də daxil olmaqla xərçəng və piylənmə kimi bir çox xəstəliyin riskini artırdığı məlumdur. Uşaqlarımızın həyatlarının ən hərəkətli olmalı dövründə ekranlara gömülmək əvəzinə fiziki aktivlik etməsini üstün tuturuq.
Bu çərçivədə baxdıqda kompüter oyunlarının beyinə həm müsbət (diqqət, görmə və motor qabiliyyətlər və s.), həm də mənfi (asılılıq riski) təsir edə biləcəyini unutmamalıyıq. Buna görə nəzarət daxilində video oyunları beyin sağlamlığı, idrak və motor bacarıqları üçün tövsiyə edirik. Hələ bu barədə qəti şərh verməyə kifayət qədər tədqiqat yoxdur. Buna görə mövcud araşdırmaların tövsiyə xarakterli olduğunu bildirmək lazımdır.
Mənbələr
Neural Basis of Video Gaming: A Systematic Review.
Front. Hum. Neurosci., 22 May 2017
2. Rosser JC Jr, Lynch PJ, Cuddihy L, Gentile DA, Klonsky J, Merrell R.
The impact of video games on training surgeons in the 21st century.
Arch Surg. 2007 Feb
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.