Mifologiyadan gerçəyə keçid: abderalı qadının qanlı izi
Bu məqalədə
18-ci gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Antik Yunanıstanda təbabət uzun müddət məbədlərdə kahinlərin inhisarında idi. Xəstəlik tanrıların cəzası, şəfa lütf sayılırdı. Lakin e.ə. 460-cı ildə Kos (İstanköy) adasında doğulan adam bu qaydanı əbədi dəyişdi: Hippokrat.
Onu "təbabətin atası" edən yalnız "Hippokrat andı" deyildi. Xəstəliyi fövqəltəbii güclərdən ayıraraq müşahidə, səbəb və nəticə əlaqəsinə əsaslandırdı. Şagirdləri ilə yazdığı böyük külliyyat (Corpus Hippocraticum) müasir təbabətin əsasını qoydu. Kitablar arasında onkologiya tarixi üçün misilsiz xəzinə vardı: Epidemiyalar (Epidemics).
Tarixin ilk klinik xərçəng qeydi: hal 101
Hippokrat Trakiyanın Abdera şəhərinə (indiki Ksanti yaxınları) gələndə adını yazmadığı qadını müayinə etdi. Qeydlər qısa, aydın və qorxuducu dərəcədə tanış idi.
Bu bir neçə cümlə bəlkə də onkologiya tarixinin ən aydın, mübahisəsiz və faciəli süd vəzi xərçəngi təsviridir. Bəzəkli sözlər və tanrılara yalvarış yoxdur; yalnız klinik həqiqət var.
Nə üçün belə vacibdir? 2500 illik müşahidələr
1. Əlamətin gücü: qanlı axıntı
Hippokrat xərçəngin ən aydın, həyəcanverici simptomlarından birini qeydə alıb: Gilədən qanlı axıntı (bloody nipple discharge). Bu, bu gün də süd vəzi cərrahiyyəsində (xüsusilə axacaqdaxili karsinoma və ya papilloma şübhəsində) mühüm diaqnostik meyardır. Hippokrat şişin yalnız kənardan görünən şişkinlik deyil, daxildən gələn dağıdıcı proses olduğunu anlamışdı.
2. Yanlış nəzəriyyə, düzgün müşahidə
Hippokrat qadının ölümünü "axıntının dayanması" ilə əlaqələndirir. Nə üçün? Çünki antik humoral nəzəriyyəyəgörə xəstəlik bədəndə "pis mayelərin" (qara öd və s.) toplanması idi. Bədən mayeni axıdaraq (qanaxma, ifrazat) özünü təmizləməyə çalışırdı.
Hippokrata görə axıntı dayandıqda zəhərli maye içəridə qalır, xəstəni zəhərləyib ölümə səbəb olurdu. Bu gün mexanizmin belə olmadığını bilirik (ölüm metastazdan baş verir), lakin müşahidəsi hələ doğrudur: İrəliləmiş, müalicə edilməyən süd vəzi xərçəngi ölümcüldür.
3. Əfsanə ilə gerçəyin mübarizəsi: Atossa və abderalı qadın
Xərçəng tarixində tez-tez iki hal müqayisə edilir: Herodotun danışdığı fars kraliçası Atossa və Hippokratın abderalı qadını. Fərqləri:
| Xüsusiyyət | Kraliça Atossa (Herodot) | Abderalı qadın (Hippokrat) |
|---|---|---|
| Mənbə | Tarix kitabı (əfsanəvi təsvir) | Tibb kitabı (klinik qeydlər) |
| Diaqnoz | Ehtimalən mastit / abses (şübhəli) | Karsinoma / bədxassəli şiş (qəti) |
| Nəticə | Sağaldı, uzun yaşadı. | Xəstəlikdən vəfat etdi. |
| Əhəmiyyəti | Siyasi təsirlər (müharibə başlatdı). | Tibbi gerçəklik (simptom təsviri). |
Elmi mənbələr
- Hippocrates. Epidemics V.101. (Loeb Classical Library Edition).
- Hajdu S.I. (2011). A note from history: Landmarks in history of cancer, part 1. Cancer, 117(5).
- Mukherjee S. (2010). The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer. Scribner.
- Karamanou M, et al. (2010). Hippocrates and cancer. J BUON.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.
Keçmişdən bu günə mesaj...
Abderalı qadının hekayəsi xərçəngin "müasir dövrün xəstəliyi" olmadığını, biologiyamızın hissəsi kimi minilliklərdir bizimlə yaşadığını xatırladır. Lakin onda olmayan imkanımız var: Erkən diaqnostika və müalicə imkanı.
Hippokratın 2500 il əvvəl yazdığı "gilə axıntısı" bu gün də bədənin mühüm siqnallarındandır. O dövrdə qaçılmaz sonun xəbərçisi idi. Bu gün vaxtında aşkarlansa tam sağalma ilə nəticələnə biləcək prosesin başlanğıcı ola bilər.
Tarixi dəyişə bilmərik, amma öz hekayəmizi dəyişə bilərik. Bədəninizin səsini dinləyin.