Mobil mikroskoplarla xərçəngə səbəb olan mutasiyalar aşkarlana biləcək

Xərçəngin müalicə və diaqnostikasında yeni texnologiyaların istifadəsi gündən-günə artır. Son illərdə genetik testlərin xərçəngdə daha təsirli aparılması üçün tədqiqatlar artmışdı. “Nature” jurnalında dərc olunan tədqiqata görə hazırlanmış mobil mikroskopla şişlərdəki genetik dəyişikliklər sürətli və ucuz aşkarlana biləcək. Xərçəngin əsas səbəbi genlərdə yaranan zədələrdir. Bu zədələr nəticəsində hüceyrə nəzarətsiz çoxalmağa və digər toxumalara yayılmağa başlayır.
Xərçəngə səbəb olan mutasiyaların aşkarlanması müalicənin düzgün planlaşdırılması üçün çox vacibdir. Son illərdə ölkəmizdə də xüsusi xərçəng növlərinə görə genetik testlər aparılır. Lakin bu testlər çox bahalıdır və uzun çəkir. Bu da müalicənin gecikməsinə səbəb olur.
Xərçəngdə genetik testləri sadə dillə izah etsək;
Xəstədən şiş nümunəsi götürülərək müxtəlif üsullarla DNAsı ayrılır. Hər gendəki fərqlər nukleotid ardıcıllığı ilə araşdırılır və sağlam genlərdəki ardıcıllıqlarla müqayisə edilir. Başqa sözlə, bütün genetik quruluşumuzu kitab, genlərimizi isə kitabın hər səhifəsindəki mənalı cümlələr sayaq. Cümlələrdə hər hansı səhv olub-olmadığını tək-tək yoxladığımızı fərz edək. Əslində genetik mütəxəssislərin etdiyi də məhz budur: sağlam genlərlə şiş nümunəsindəki genləri tək-tək müqayisə edib fərqləri müəyyən etmək. Lakin bu testlər çox bahalıdır və uzun çəkir. Bu da müalicənin gecikməsinə səbəb olur. Bu məqsədlə hazırlanmış mikroskopun xüsusiyyəti həmin fərqləri asan və sürətli görüntüləyə bilməsidir. İki ədəd qələm batareyası ilə işləyən mikroskop mobil telefona əlavə vasitə ilə taxılaraq işləyir.
Aparılmış tədqiqatlarda kolon xərçənglərinin yüzdə 30-unda mutasiyalı olan KRAS geni sürətli və təsirli təhlil edilib.
Bəs bu tədqiqat klinik baxımdan nə ifadə edir?
- Həftələrlə çəkən və çox bahalı genetik testlər sürətli və ucuz aparıla bilər. Beləliklə, genetik testlərdən faydalanan xəstələrin sayı artırılaraq müalicələr daha təsirli tətbiq edilə bilər
- Genetik testlərin yayılması dəqiq tibbə, yəni fərdiləşdirilmiş müalicələrə yol açır. Xərçəngin əsas səbəbi olan genlərin müəyyən edilməsi müalicə planlaşdırılması üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.
Mənbələr
Targeted DNA sequencing and in situ mutation analysis using mobile phone microscopy.
Nature Communications 8, Article number: 13913 (2017)
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.