Süni intellektlə səhiyyəni tam dəyişmək

Süni intellektli klinik qərar dəstəyi sistemlərinə niyə təcili ehtiyac var?
Aşağı və orta gəlirli ölkələrdə insanlar heyət və maliyyə çatışmazlığı ilə səhiyyəyə çətin çatır, əlverişsiz müalicə şəraiti yaşayır. Bunun hər il təxminən 8.4 milyon ölümə və 1.6 trilyon dollar istehsal itkisinə səbəb olduğu düşünülür. Bacarıqlı səhiyyə mütəxəssisi yetişdirməyin çətinliyi, lazımi klinik bilik və idarəetmə standartını təmin edən sistemlərin və məlumat əsaslı etibarlı klinik qərar sistemlərinin çatışmazlığı bu ölkələrdə problemlərin mürəkkəb səbəblərindəndir. Süni intellektin bilik və idarəetmə çatışmazlığından yaranan zəif səhiyyəni yaxşılaşdırmaqda inqilab potensialı düşünülür. Süni intellekt maşın öyrənməsi və ya dərin öyrənmə şəbəkələri ilə sınaq-yanılma yolu ilə dəyişən şəraiti öyrənib uyğunlaşır. Yüksək texnologiya və eksponensial məlumat artımı tətbiqi artırıb xərci azaldır. Bir çox ölkə səhiyyə üçün milli süni intellekt siyasəti də açıqlayıb. Aşağıdakı şəkildətez işlədilən, yaxın 3 yeni termin — süni intellekt, maşın öyrənməsi və dərin öyrənmənin tərif və fərqini görə bilərsiniz.

Süni intellekt möcüzəsi – yoxsa səhiyyənin rəqəmsallaşmasında yeni məyusluq?
Universal səhiyyədə faydalı istifadənin önündə 3 əsas çətinlik var:
- Birincisiuyğun məlumatın olması və etibarlılığıdır. Sistemlər Big Data böyük məlumat dəstləri ilə öyrədildiyindən keyfiyyətli çıxış üçün keyfiyyətli, etibarlı məlumatla təlim lazımdır. Aşağı və orta gəlirli ölkələrdə əsas problem məhdud çıxış, hətta məlumatın klinik tətbiqə yetərincə keyfiyyətli olmamasıdır. Səhiyyə məlumatı artsa da, çoxu inkişaf etmiş ölkədən gəlir. Yalnız bununla öyrədilmiş sistemin inkişaf etməmiş və inkişaf edən ölkədə istifadəsi ciddi problem yarada bilər. Tənqidlər əsasən tətbiq, etibarlılıq və etik istifadəyədir. Bu ölkələrdə yeni texnologiya sosial və bioloji uyğunluq problemləri də yaradır. Süni intellekt daha kritik problem verə bilər: daim dəyişən sistem insan qərarını dəstəkləyir, bəzən yerinə qərar verir. Yaxşı təlimli pilot əvəzinə qərar verən sistem nümunəsi olaraq xəbərlərdə izlədiyimiz Boeing MAX təyyarə qəzalarındakı ölümcül və geri dönməz səhvlərə də səbəb ola bilər. Potensialı yüksək süni intellekt başqa texnologiyadan ciddi nəticə verə bilər, ona görə nəzarət həyati vacibdir. Nəzarət baha olduğundan çox texnologiya yetərincə yoxlanmadan tətbiq olunur. Maşın dəstəkli qərar sistemləri mütləq yaxşı nəzarət olmadan tətbiq edilməməlidir.
- İkincisi, səhiyyədə süni intellekt alətlərinin tətbiqi çətindir. Onları doğru şəxslər işlətməlidir, uyğunlaşdırmaq çox vaxt çətindir. Amma yanlış əllərdə ən yaxşı alət belə təsirsiz və ya zərərli ola bilər. Sistemlər təlimsiz və zəif təlimli mütəxəssisi istifadəyə necə həvəsləndirəcək? Ən bacarıqlı mütəxəssisdən çox məlumatlı ola bilən alətlə əvəz edilməyəcəyinə necə təminat verəcək? Aşkar coşquya baxmayaraq işçi qüvvəsinin effektiv istifadəsinə və motivasiyasına diqqət yetirilməyib.
- Üçüncüsü, çox səhiyyə sisteminin sürətli texnologiyaya nəzarət və idarəetmə gücü yoxdur. Aşağı və orta gəlirli ölkələrin çoxunda ənənəvi sistem və texnologiya üçün də qaydalar yetərsizdir. Süni intellektin tətbiqi mürəkkəb tənzimləmə tələb edir. Qara qutu kimi izah edilməyən mərhələlərdə əməliyyat üçün istifadəçi razılığı, etika və məxfilik öhdəliyi, məlumat təhlükəsizliyi buna nümunədir.
Güclü tənzimləmə quruluşunun yoxluğu bir çox aşağı və orta gəlirli ölkədə texnologiyanı sistem miqyasına çıxarmağı çətinləşdirir. DSÖ və başqaları rəhbər prinsiplər hazırlamağa başlayıb, amma hər ölkə öz siyasət və səhiyyəsinə uyğunlaşdırmalıdır. Sürətlə dəyişən mühiti anlayıb prinsipi tətbiq etmək inkişaf etmiş ölkədə də çətin, demək olar hər yerdə böyük maneə olacaq.
Süni intellekt həllərinin uğursuzluğu necə aşıla bilər?
Bir yol geniş gələcək yatırımla məlumat toplamaq, standartları tənzimləmək və resursu zəif alətləri yaxşılaşdırmaqdır. Bu ölkələrin uyğunlaşması əvvəl baha olsa da, gələcək qazancın dəyəcəyini düşünürlər. Universal səhiyyə proqramları yayıldıqca, ölkələr xidməti gücləndirən ucuz həll axtardıqca həyata keçirilmə daha aydın olur. Tam fayda üçün yəqin mobil tətbiqlər və sensorlar kimi ucuz texnologiyaya da yatırım edib müxtəlif kanallardan yüksək keyfiyyətli məlumat almaq olar. - Əlaqəli mövzu: Həkim-xəstə məsafəsinin xəstənin bildirdiyi nəticələr tətbiqi ilə bağlanması Sonra həll hazırlayan şirkətlər iqtisadi stimul və tənzimləmə ilə bu yeni məlumatdan inkişaf etməmiş ölkə üçün öz həllini yaratmaq və ya heç olmasa doğrulamaq üçün yararlana bilər. Digər hissə heyətin düzgün istifadəyə təlimidir. Dövlətin bu gücü çox vaxt olmadığından tədarükçülə edilə bilər. Özəl sektor istifadəçi dostu interfeysə yatırım edib düzgün tətbiqin uyğun təminatçıya çatmasını təmin edə bilər.
Nəticə
Əsas həllin hökumətlərin tənzimləyici qurumlara yatırımı olduğuna inanırıq. Süni intellekt ənənəvi tənzimləməyə görə çox sürətli inkişaf edir. Yeni idarəetmə modelləri, təsir izləməsi və tənzimləyicinin təlimi kritikdir. İlkin tənzimləmə yüngül olsa da, ideal olaraq ictimai sağlamlığı ciddi riskə atmadan real tətbiqə yetərli güc olmalıdır. Tarazlıq ehtiyaca görə dəyişəcək, amma hər ölkənin öz formulunu hazırlama vaxtıdır. Süni intellekt universal səhiyyəni dəyişmə potensiallı güclü və sarsıdıcı yenilikdir. Qarşıdakı çətinlikləri görməməzlikdən gələ bilmərik. Onları nəzərə alıb uyğun addım atsaq, dünyada sağlamlıq bərabərliyini yaxşılaşdıran əsas alət olacağına inanırıq.
Mənbələr
Article.
Transforming Global Health with AI.
NEJM, 27 feb 2020.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.





Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.