آیا همه‌گیری COVID-19 میان فقیر و ثروتمند فرق می‌گذارد؟
در این مقاله
در نوشته زیر بخش‌هایی از مقاله حمید علیزاده با عنوان «آن‌ها و ما: ثروتمند در برابر فقیر در همه‌گیری COVID-19» (آن‌ها و ما: ثروتمند و فقیر در همه‌گیری COVID-19) را با شما به اشتراک می‌گذاریم.
همه‌گیری COVID-19 با گسترش آن، سخنانی مانند «ویروس تبعیض ندارد؛ فقیر و ثروتمند همه باهم هستیم» شنیده شد. اما واقعیت آن است که نخبگان برخوردار از امنیت نسبی، برای ادامه سود خود خطر بیشتر عفونت کارگران را می‌پذیرند. ویروس ماهیت نظام سرمایه‌داری پوسیده و بی‌رحمی را آشکار می‌کند که سود را بر زندگی انسان مقدم می‌داند.
بوریس جانسون، نخست‌وزیر انگلستان، کروناویروس گرفت؛ شاهزاده چارلز، وارث بریتانیا، و ادریس البا، بازیگر انگلیسی، هم همین‌طور. فهرست ثروتمندان و مشاهیر آلوده هر روز بلندتر می‌شود. اما تاکنون هیچ مشهوری بر اثر COVID-19 نمرده؛ جانسون ابتدا بستری و سپس مراقبت ویژه شد، بعد بهبود یافت و بیرون آمد. بسیاری دیگر خود را ایزوله می‌کنند، اغلب بی‌علامت‌اند و مراقبت بسیار خوبی می‌گیرند.
آن سوی شکاف طبقاتی انگلستان، کایلا ویلیامز بود؛ 36 ساله، مادر 3 کودک و همسر یک جمع‌کننده زباله، که بر اثر COVID-19 مرد. همه علائم را داشت اما کارکنان روز قبل گفتند «اولویت ندارد». نه آزمایش شد نه درمان. کلمات نومیدانه شوهرش چنین بود:
«فقط گفتند باید ایزوله کنم؛ چیز دیگری نگفتند. خودم هم دیابت دارم و انسولین می‌زنم. فقط می‌دانم باید ایزوله کنم. کسی از آزمایش یا چیز دیگر حرف نزد.»
شاید اگر خانم ویلیامز آزمایش و درمان می‌شد زنده می‌ماند. اگر مقصری هست، کارکنان سلامت یا NHS نیستند، بلکه خود دولت است. برای همه‌گیری راهبردی به نام «ایمنی جمعی» را دنبال کردند و آمادگی جدی نداشتند. وقتی چین و ایتالیا ویران می‌شدند، دولت بریتانیا نشست تا ویروس «از جامعه عبور کند». کیت آزمایش، تجهیزات حفاظتی و پزشکی نخریدند، بیمارستان نساختند و ظرفیت را بالا نبردند. نیروی تازه استخدام و برای کارکنان آموزش آماده نکردند. البته به طبقه کارگر گفتند برای «ازدست‌دادن عزیزان» آماده شوند.
حتی پیش از همه‌گیری، NHS به‌سختی نیاز جامعه را برآورده می‌کرد. کاهش بیمه و خصوصی‌سازی نظام سلامت را ویران کرد. مردم عادی برای محافظت از خود تنها رها می‌شوند.
میلیون‌ها آمریکایی حتی به مراقبت پایه دسترسی ندارند. نوجوان 17 ساله کالیفرنیایی با همه علائم کروناویروس از بیمارستان محلی بازگردانده شد چون بیمه نداشت؛ سپس مرد. اگر مراقبت مناسب می‌گرفت شاید زنده می‌ماند. اداره بهداشت لس‌آنجلس مرگ را مرتبط با کروناویروس دانست، اما بعد ظاهراً زیر فشار مقام‌های بالا پس گرفت. لایحه هفته گذشته دونالد ترامپ آزمایش رایگان برای همه می‌دهد، اما انجام آزمایش تقریباً ناممکن است! درمان مسئله دیگری است؛ هزینه بیمار COVID-19 بدون بیمه شاید 35.000 دلار باشد. حتی بیمه کارفرمایی ممکن است 1.300 دلار یا بیشتر پرداخت داشته باشد.
می‌گویند کروناویروس جدید (SARS-CoV-2) میان طبقات فرق نمی‌گذارد. دولت بریتانیا می‌گوید «همه باهم هستیم». اما در واقع برای فقرا قواعدی و برای ثروتمندان قواعدی کاملاً متفاوت هست. در بیشتر کشورها می‌گویند آزمایش برای مردم عادی کافی نیست؛ علامت‌داران تا بحرانی نشوند آزمایش نمی‌شوند. حتی پس از مرگ، کایلا ویلیامز آزمایش نشد؛ نه شوهر دیابتی و نه سه فرزندش. هیچ‌کدام «اولویت» نبودند. احتمالاً علت مرگ در ثبت‌ها مرتبط با کروناویروس طبقه‌بندی نشده است. چند مورد دیگر چنین‌اند؟
در مقابل، صاحبان کسب‌وکار، مشاهیر، سیاستمداران و خاندان سلطنتی با کوچک‌ترین شک آزمایش و بهترین مراقبت را دریافت می‌کنند. آمریکا کمبود شدید کیت دارد و ده‌ها هزار آزمایش نامناسب رد شد؛ اما پس از تشخیص ویروس در یک بازیکن میلیونر Utah Jazz، ده‌ها بازیکن و کارمند این تیم و Oklahoma City Thunder که اخیراً مقابل هم بازی کرده بودند آزمایش شدند. طبق آتلانتیک، این 20 درصد همه ذخیره کیت ایالت اوکلاهما بود.
ثروتمندان مشکلی برای رفتن به کلینیک خصوصی ندارند. کلینیک خصوصی Harley Street لندن هزاران آزمایش را هرکدام 375 £ به مشتریان ثروتمند فروخت. مدیر، دکتر مارک علی، به سان گفت: «افراد خاص، چهره‌های مشهور، لردها و همسرانشان و حتی پزشکان و دندانپزشکان نگران ابتلا را آزمایش می‌کنیم.”
نمونه‌های افراطی مانند طب جایگزین و خرید دستگاه تنفس شخصی نیز بیشتر شده است. مرکز خصوصی بریتانیایی Lansherhof افزایش قابل‌توجه درخواست انفوزیون تقویت Immune Plus با هزینه 300 £ را گزارش کرد؛ روشی که «ظاهراً» ایمنی را بالا می‌برد. نیویورک تایمز می‌گوید بعضی ثروتمندان دستگاه تنفس می‌خرند و با بیمارستان‌ها رقابت می‌کنند؛ باور می‌کنید؟ مشاهیر جهان عکس‌هایی با ماسک و لباس حفاظتی منتشر می‌کنند. نائومی کمبل، مدل میلیونر، در اینستاگرام عکس با لباس حفاظتی کامل و ماسک بیمارستانی N95 گذاشت.
در همین حال کارکنان سلامت عمومی تقریباً بی‌حفاظ‌اند. پرستاران و پزشکان هفته‌ها آزمایش نشده‌اند. پزشکی نومید در گاردین نوشت:
«نمی‌فهمم چرا آزمایش کارکنان سلامت را متوقف کرده‌اند. می‌گویند اگر علائم خودمان خفیف باشد آزمایش نمی‌شویم. باورنکردنی است. اگر اجازه آزمایش نداشته باشیم چطور بفهمیم چند نفر و بیمار دیگر را آلوده کرده‌ایم؟ چه برنامه درخشانی!»
کمبود فوری تجهیزات حفاظتی هست. بیمارستان‌های انگلستان ساده‌ترین تجهیزات ایمنی را ندارند. توصیه استفاده کافی از حفاظت فردی تضعیف شده و به کارکنان NHS گفته‌اند کروناویروس را «مثل آنفلوانزای فصلی درمان کنند».
خودایزوله‌سازی
بیشتر کشورهای غربی به مردم گفتند در خانه بمانید و «برای ازدست‌دادن عزیزان آماده شوید» اما برای خود چنین نخواستند و در خانه نماندند. طبق BBC، پرس‌وجوی پرواز بین‌المللی با جت خصوصی نه برابر شد. ثروتمندان برای سوئیت و ترمینال اختصاصی با پذیرش، گمرک و امنیت خصوصی پول می‌دهند. ابرثروتمندان بریتانیا از بنگاه‌های لوکس، عمارت پناهگاه‌دار، املاک Cotswolds و جزایر دورافتاده کارائیب می‌خواهند.
چارلز استیونسون، میلیونر آمریکایی، در ساوتهمپتون نیویورک است. به بلومبرگ گفت: «فعلاً نگران نیستم؛ هنوز نزدیک من نیست. اگر مردم روستا کروناویروس داشته باشند از اینجا می‌روم.» گفت آماده پرواز به آیداهو و پناه‌گرفتن در کلبه‌ای است که خانواده هم اگر بخواهند می‌توانند بپیوندند. چقدر دور از واقعیت میلیون‌ها کارگر شهر.
هزاران نیویورکی ابرثروتمند به ویلاهای ایست‌همپتون می‌گریزند و با بالگرد غذا و خرید می‌آورند. اما طبقه کارگر جایی برای رفتن ندارد. نیویورک کانون بیماری شده و برای کارکنان عادی که دهه‌ها زوال شرایط و زیرساخت محلی را دیده‌اند جهنم زنده خواهد بود. اما اشکالی ندارد: دست بشویید، فاصله بگیرید و خوب می‌شوید!
ثروتمندانی که از فاصله امن، پشت دیوار بلند، در جزیره خصوصی یا ملک وسیع با همه خدمات و تجهیزات محافظت می‌شوند، حق ندارند از کارگران تولیدکننده ثروتشان بخواهند برای تضمین سود جان خود را به خطر بیندازند. فدراسیون مدیران بنگاه‌های بزرگ ایتالیا مصمم است هزاران کارخانه، حتی اسلحه و لوازم آرایشی غیرضروری برای زندگی جامعه، باز بماند! ارتباط آشکار میان بازبودن کارخانه و عفونت زیاد هست؛ اما کارفرمایان اهمیتی نمی‌دهند.
دونالد ترامپ مصمم به ازسرگیری تولید آمریکا در عید پاک است، بسیار پیش از امکان مهار همه‌گیری. بخش بزرگی از سرمایه‌داران آمریکا حمایتش می‌کنند. تام گولیسانو، میلیاردر، به بلومبرگ گفت:
“بسیار نگرانم؛ اگر وضع این‌طور پیش برود، زیان تعطیل نگه‌داشتن اقتصاد شاید بدتر از ازدست‌دادن چند نفر باشد!"
سرمایه‌دار دیگری، دیک کوواچویچ، در همان مقاله می‌گوید:
“این افراد را کم‌کم برمی‌گردانیم و می‌بینیم چه می‌شود. برخی بیمار و شاید برخی بمیرند، نمی‌دانم. می‌خواهید از نظر اقتصادی رنج ببرید یا خطر تجربه‌ای شبیه آنفلوانزا را بپذیرید؟ خطر اقتصادی یا سلامت؟ خودتان انتخاب کنید.”
این سخنان منطق سرد سرمایه را نشان می‌دهد: می‌خواهید کارتان را از دست بدهید یا بمیرید؟ انتخاب با شماست.
مایک اشلی، مالک Sports Direct انگلستان، خواست اجازه کار کارکنانش داده شود. خطر ویروس برای آنان و جامعه را می‌داند، اما خواست دولت محصولاتش را «ضروری» بداند تا فروشگاه‌ها باز بمانند.
ریچارد برانسون میلیاردر در جزیره خصوصی، دور از زندگی روزمره طبقه کارگر زندگی می‌کند. بخشی از امپراتوری میلیاردی‌اش بر قرارداد برون‌سپاری عمومی بنا شده است. می‌توانست با ثروتش اگر نه سال‌ها، ماه‌ها هزینه کارکنان را بدهد؛ اما در آغاز بحران خواست همه هشت هفته مرخصی بی‌حقوق بگیرند و هم‌زمان از دولت نجات شرکت هواپیمایی را می‌خواست! برانسون و اشلی بعداً عقب نشستند، اما فقط پس از واکنش خشمگین کارگران. هر کاری برای حفظ سود.
در پیست اسکی Ischgl اتریش، مقام‌ها دست‌کم نه روز از شیوع بزرگ کروناویروس خبر داشتند؛ اوایل مارس که اروپا هنوز چندان درگیر نبود. اما از ترس زیان اقتصادی پیست، بار و هتل را نبستند. پس این تفرجگاه مرکز مهم انتشار ویروس در قاره شد.
این بازتاب واکنش دولت‌ها در همه‌جا بود. مقام‌های چین ابتدا شیوع ووهان را انکار و برای حفاظت اقتصاد شکننده، تا بسیار دیرشدن، افشاگران و روزنامه‌نگاران را آزار دادند. در ایران قم باز ماند و برای ادامه رابطه با چین و مشارکت بالای انتخابات، وجود ویروس هفته‌ها انکار شد. طبقه حاکم همه‌جا تا تهدید ناآرامی اجتماعی گسترده مجبورش نکند، برای ادامه اقتصاد هر کاری می‌کند. حتی آنگاه، مانند ایتالیا، تلاش حفظ سود اقتصادی مبارزه با ویروس را بسیار کم‌اثر می‌کند.
در همین حال میلیون‌ها نفر کارهایی را آغاز کرده‌اند که دولت‌ها نمی‌کنند. در انگلستان چند میلیون نفر برای کمک به بیماران، سالمندان و آسیب‌پذیرها به ابتکارهای اجتماعی پیوستند. در ایران و چین مردم برای حمایت از تعطیلیِ ردشده توسط دولت، ایست بازرسی خود را ساختند. میلیون‌ها نفر در جهان برای کار داوطلبانه در بیمارستان و دیگر جاها ثبت‌نام می‌کنند. هم‌زمان صاحبان امکانات در راهروهای قدرت مشغول مانور و دسیسه‌اند.
فقط یک آنفلوانزای دیگر (؟)
درباره مرگ‌ومیر کروناویروس بسیار حرف زده شده. کن لانگون، میلیاردر و هم‌بنیان‌گذار Home Depot، به بلومبرگ گفت: «متخصصان بیماری که از من داناترند گفته‌اند فعلاً یک آنفلوانزای بد است» اما میزان مرگ دو رقمی در جاهایی مانند ایتالیا چگونه توضیح داده می‌شود؟
واقعیت این است که با مراقبت مناسب مرگ کروناویروس کمتر از 1 درصد است؛ اما در کشورهای بی‌احتیاط بسیار بالاتر از 5 درصد است (مثلاً اکنون ایتالیا %12,7). بنابراین با گرفتاری سامانه سلامت مانند ایتالیا و ایران، مرگ 5 درصد یا بیشتر خواهد شد. طبق نیویورک تایمز، این ارقام COVID-19 را «برای افراد پایین‌تر در نردبان اجتماعی تقریباً دو برابر کشنده می‌کند.» و در بعضی مناطق تا 10 برابر...
به این‌ها اضافه کنید کم‌درآمدها معمولاً نزدیک‌تر به هم زندگی می‌کنند و بیش از ثروتمندان ناچار به کار و معاشرت‌اند؛ در بلندمدت احتمال ابتلا بیشتر است. بله، برای آقای لانگون و دوستان شاید «آنفلوانزای بد» باشد، اما داستان کارگران شبانه‌روزی فروشگاهشان بسیار متفاوت است.
ملت‌های فقیر
در کشورهای فقیر وضع شدیدتر است. امپریالیسم غرب دهه‌ها ملت‌های ستمدیده را برای ثروت تخلیه کرده؛ یوغ سنگین آن کشورهای آفریقا، آسیا و آمریکای لاتین را عقب نگه داشته است. خدمات سلامت و زیرساخت پایه اغلب وجود ندارد.
طبق سازمان ملل حدود 1.8 میلیارد نفر در مسکن نامناسب یا بی‌خانمانی‌اند. حدود 40 درصد جهان در خانه آب جاری و صابون ندارند؛ پس شستن منظم دست برای مهار انتشار مطرح نیست. بسیاری با دیگران زندگی و خانه را تقسیم می‌کنند. طبق شبکه حقوق مسکن و زمین، فقط در شهرهای هند دست‌کم 4 میلیون بی‌خانمان هست و بیش از 70 میلیون هندی در زاغه و سکونتگاه غیررسمی‌اند؛ رقم واقعی بسیار بیشتر است. نمونه‌های مشابه در جهان هست.
در هند به‌ازای 1.700 نفر فقط یک پزشک هست! اما 21 درصد بار بیماری جهان را دارد. هزینه عمومی سلامت فقط 1,28 درصد تولید ناخالص ملی است، درحالی‌که دفاع بیش از 11 درصد است. برای ثروتمندان مشکل نیست؛ خدمات خصوصی دارند و در باغ محصور، عمارت، کاخ و املاک روستایی پنهان می‌شوند.
شرکت‌های بزرگ دارویی
با توجه به مرگ و ویرانی ممکن، منطقی‌ترین کار گردآوری همه پژوهش‌ها و گزینه‌های پزشکی برای حل بحران در مقیاس جهانی است؛ اما حتی اینجا فرصت‌طلبی هست.
رقابت طبقات حاکم ملی می‌تواند مسابقه واکسن را آسیب بزند. آمریکا، چین و اروپا به واکسن مؤثر امید دارند. طبق شایعات، ترامپ می‌خواست CureVac، شرکت زیست‌فناوری آلمانی در حال ساخت واکسن، را بخرد. به‌طرزی مشکوک اندکی پس از شکست این اقدام، شرکت از اتحادیه اروپا 85 میلیون € «کمک» گرفت.
سازمان جهانی بهداشت وجود 70 طرح واکسن از کشورهای مختلف را در 13 آوریل اعلام کرد. فقط 3 مورد وارد کارآزمایی انسانی شده‌اند؛ یکی فاز-II و دو مورد فاز-I. انتظار می‌رود واکسن امیدبخش مقابله با کروناویروس در 2021 عرضه شود. پژوهشگران استرالیایی نیز گفتند چند هفته تا آزمایش بالینی فاصله دارند.
طبقه حاکم حتی کمک‌رسانی را می‌تواند مختل کند. آلمان و کشورهای اروپایی دیگر در هفته‌های نخست جلوی ارسال محصولات مهم پزشکی به ایتالیا را گرفتند. بهای آن جان چند نفر بود؟
وقتی شرکت‌های دارویی بزرگ و بورژوازی ملی برای حفظ منافع محدود خود می‌شتابند، مردم از پایین ابتکارهای بی‌شمار دارند. یکی OxyGEN است؛ پروژه سخت‌افزاری بدون حق مؤلف برای ساخت تهویه مکانیکی کم‌هزینه و ساده که همه‌جا به کار رود. اما طبق انتظار توجه به آن کم است.
نظام به‌بن‌بست‌رسیده
در هر فرصت دغدغه سود بر نیاز جامعه و جان کارکنان مقدم است. در نتیجه صدها هزار و شاید میلیون‌ها نفر بمیرند؛ نه چون اجتناب‌ناپذیر است، نه چون همه‌گیری مهارشدنی نیست، نه چون برای خطر حاد درمان نداریم؛ چون چرخ سرمایه‌داری باید بچرخد، کسب‌وکار ادامه یابد و سود حفظ شود!
به سلامت دسترسی ندارید؟ بد شد! چون نمی‌توانید کار را ترک کنید در خطر عفونت هستید؟ بد شد! درمانی را ناامیدانه لازم دارید که توان هزینه‌اش نیست؟ بد شد. «اولویت نیستید». در جامعه سرمایه‌داری اولویت نیستید؛ سود بالاترین اولویت است. نظام چنین ساخته شده. پدرومادر فرزند از دست می‌دهند؛ کودکان والد، و برادر، خواهر، دوست و همکار می‌میرند. چنان‌که بوریس جانسون گفت: «باید برای ازدست‌دادن عزیزان آماده شوید".
منافع طبقه حاکم خلاف منافع کل جامعه پیش می‌رود. بشر همه دانش و ظرفیت تولیدی لازم برای حل مشکلات را دارد: کارخانه‌های عظیم با توان فناوری بسیار، قدرت محاسبه نجومی، رباتیک و صدها هزار دانشمند آماده انجام کار لازم برای مهار ویروس.
در نتیجه ویروس البته فقیر و ثروتمند نمی‌شناسد، اما برخورداران برای حفاظت خود و دسترسی به مراقبت مزیت دارند. به‌جای سرمایه‌داری باید جامعه‌ای تازه ساخت که تولید متعلق به کل جامعه و زیر کنترل آن باشد؛ جامعه بر تأمین نیاز همه بنا شود، نه اقلیت ممتاز...
- موضوع مرتبط: واکنش دولت‌ها به همه‌گیری کروناویروس و سناریوهای آینده
دیدگاه
گرچه بیشتر دولت‌های غربی در رتبه‌های بالای توسعه‌اند، کارنامه همه‌گیری COVID-19 آن‌ها پر از نمره بد شد. در پیشگیری به‌اندازه کافی سریع نبودند و نگرانی مالی را بر سلامت عمومی مقدم کردند. انگلستان و آمریکا ترسناک‌ترین راهبردها را داشتند؛ ایتالیا و اسپانیا با ضعف نظام سلامت و جمعیت سالمند زیاد، روندی دشوار گذراندند. به‌ویژه در آمریکا و انگلستان تفاوت دردناک دسترسی فقیر و ثروتمند آشکار شد. کوشیدند مشکلات مردم را با فداکاری کارکنان بپوشانند؛ اما کارکنان بسیاری در این کشورهای به‌ظاهر توسعه‌یافته، با حفاظت ناکافی و بار سنگین بیماری سخت آسیب دیدند.
شرایط متمایز و مثبت کشور ما در برابر غرب خوشحالمان کرد، اما از شباهت‌ها و گاه نکات منفی ناراحت شدیم. بیمارستان‌های شهری و افزایش بیش‌ازحد خدمات دولتی و خصوصی که سال‌های اخیر بسیاری نقد می‌کردیم، در این همه‌گیری جهانی مانع وحشت سراسری شد. زیرساخت فناوری و کارکنان باتجربه، همراه فداکاری آنان، مدیریت بیمارستانی را بسیار بهتر از کشورهای دیگر کرد. تقریباً همه شهروندان فقیر و ثروتمند در همه گوشه‌های کشور به سلامت سطح بالا دست یافتند. می‌بینیم بیمارستان‌ها و کارکنان برای نمره قبولی آزمون مهم جهانی تلاش می‌کنند.
ابتدا در ماسک، لباس و آزمایش کمی آشفتگی بود اما تدابیر باعث بهبود سریع شد. توزیع رایگان ماسک، کافی‌بودن لباس حفاظتی کارکنان، اقدامات دارویی، شمار تخت ویژه و دستگاه تنفس، افزایش آزمایش روزانه در هفته‌های اخیر و امکان آزمایش کارکنان مشکوک از مزیت‌های مهم بود.
به‌دلیل تنگنای مالی کشور، ناتوانی ارائه حمایت مالی و اطمینان‌بخشی مانند دولت‌های غربی به کارکنان و کارفرما، دیرشدن قرنطینه و محدودبودن آن به آخر هفته، به‌ویژه در استان‌های بحرانی، از ضعف‌های ماندگار مبارزه خواهد بود. بااینکه برای قضاوت کل روند زود است، نتوانستیم به نوشته حمید علیزاده بی‌تفاوت بمانیم و کوشیدیم هم از زبان او دیدگاه غرب و هم با نگاه خود، آینه‌ای برای خودمان بسازیم.
- همه نوشته‌های ما درباره کروناویروس -
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.