آیا تشخیص سرطان با آزمایش خون از 4 سال پیش ممکن خواهد شد؟

درمان سرطان پیشرفته هنوز به اندازه مطلوب رضایتبخش نیست. بنابراین تشخیص زودهنگام همچنان اساسیترین راهبرد بهبود پیامدهاست. با تشخیص زودرس، برداشتن جراحی تومور یا درمان دارویی بقا را افزایش میدهد. پژوهشها نشان میدهند بقای 5 ساله سرطان زودتشخیصدادهشده %91 است، اما در تشخیص پیشرفته بقای 5 ساله بهطور کلی تا %26 پایین میآید. این نتایج اهمیت بسیار زیاد تشخیص هرچه زودتر را نشان میدهند.
اکنون برای چند نوع سرطان تعداد محدودی روش غربالگری مانند کولونوسکوپی، آنتیژن اختصاصی پروستات، ماموگرافی و سیتولوژی دهانه رحم وجود دارد (ببینید همه آزمایشهای غربالگری سرطان). اما درباره اثربخشی برخی پرسشهایی هست. بسیاری از سرطانها گزینه مؤثر غربالگری زودهنگام غیرتهاجمی، بدون آسیب به تمامیت بدن، ندارند.
بیوپسی مایع یا خونی و اهمیت آن در تشخیص سرطان
اخیراً، DNA توموری در گردش خون (ctDNA) به یک عامل امیدبخش برای سرطان، نشانگر زیستی تبدیل شده است. بیوپسی مایع، یعنی یافتن ctDNA با آزمایش خون، روشی غیرتهاجمی برای شناسایی سرطان است و برای انتخاب درمان شخصی سرطان پیشرفته و شناسایی سرطان باقیمانده پس از درمان مفید شناخته شده است. اما بیشتر آزمایشها بر یافتن سرطان در بیماران قبلاً تشخیصگرفته متمرکزند. تعداد کمی مطالعه در شمار محدودی سرطان، وجود بیماری را پیش از تشخیص یافتهاند. در کنار مزایای ctDNA برای تشخیص زودرس، محدودیتهایی کاربردش را دشوار میکند؛ بهویژه DNA سرطانی کم در پلاسمای مراحل اولیه، اثربخشی را کاهش میدهد. آزمایشهای متداول ctDNA برای جهش ممکن است خطاپذیر باشند و اعتمادپذیری را کم کنند. همچنین ماهیت تکاملی سلول توموری جهشهای فراوان ایجاد میکند و شمار جهشهای لازم برای غربالگری را بالا میبرد؛ در نتیجه کار دشوارتر میشود.
پژوهشی امیدبخش برای تشخیص زودهنگام سرطان
این کاستیها دانشمندان را به جستوجوی روش تشخیصی با بیشترین دقت ممکن و در مرحله زودرس پیش از انتشار به نقاط دیگر هدایت میکند تا بهترین پاسخ درمانی حاصل شود. Nature Communications مطالعه منتشرشده در این مجله در 21 ژوئیه با تشخیص سرطان از راه خون پیش از هر علامت، امید بزرگی ایجاد کرد.
Kun Zhang، از پژوهشگران، اهمیت نتایج را چنین خلاصه کرد: «با نمونههای خون جمعآوری و تحلیلشده افراد توانستیم سرطان را حدود 4 سال زودتر تشخیص دهیم. چنین مطالعهای قبلاً انجام نشده بود». تلاش ساخت آزمایش خون معمولاً شامل نمونهگیری از افراد دارای تشخیص بود. سپس با تحلیل جهش ژنتیکی، متیلاسیون DNA، یعنی تغییرات اپیژنتیکی در DNA، یا پروتئینهای مشخص خون بررسی میشد آیا سلول سرطانی در نمونهها درست تشخیص داده میشود.
برخلاف روش گذشته، Zhang و همکاران در پژوهش جدید پیش از هر تشخیص سرطان نمونه خون جمع کردند. در مطالعه آغازشده در 2007، بیش از 123 هزار فرد سالم نمونه دادند و طی 10 سال بعد حدود 1.000 نفر سرطان گرفتند. پژوهشگران بر ساخت آزمایش برای سرطانهای شایع معده، مری، کولورکتال یا روده بزرگ، ریه و کبد تمرکز کردند. PanSeer نام آزمایشی است که افزودن گروه اپیژنتیکی به DNA، یعنی متیلاسیون و تغییر فعالیت ژنتیکی را شناسایی میکند. این روش انتخاب شد چون پژوهشهای قبلی متعدد نشان دادهاند متیلاسیون غیرطبیعی میتواند نشانه سرطانهای مختلف از جمله پانکراس و کولون باشد.
اصل عملکرد آزمایش PanSeer
اصل آزمایش جداسازی DNA از نمونه خون و سنجش متیلاسیون در 500 ناحیه ژنی با بیشترین احتمال نشاندادن سرطان است. در این روش الگوریتمی یافتهها به یک امتیاز احتمال سرطان تبدیل میشوند. پژوهشگران نمونه خون 191 فرد سرطانگرفته و همان تعداد فرد سالم را آزمایش کردند. در پایان، تقریباً دقت %90 و مثبت کاذب %5 حاصل شد و سرطان 4 سال پیش از بروز علامت شناسایی شد.
دانشمندان خارج از مطالعه PanSeer را مهم دانستهاند، اما برای استفاده بالینی باید پژوهشگران مختلف آن را مستقل آزمایش کنند و اگر نتایج مشابه باشند، ورود به بالین پیشرفت مهمی در تشخیص و درمان فراهم میکند. با وجود مزایا، خطر مثبت کاذب وجود دارد و بنابراین آزمایش بهتر است نخست برای گروه پرخطر استفاده شود. پروفسور Usha Menon بر طراحی پنل دوم توسط پزشکان برای تعیین نوع خاص سرطان و کنارگذاشتن موارد مثبت کاذب تأکید دارد. Zhang نیز ضرورت پژوهش جدید را میپذیرد و میگوید آزمایش ممکن است در سرطانهای بسیار مرگبار تفاوت بزرگی ایجاد کند و بهویژه بررسی پانکراس ادامه دارد. نظر آسیبشناس مولکولی Colin Pritchard چنین است: «حتی با دسترسی به این آزمایشهای خون، احتمالاً همه سرطانها پیش از علامتدارشدن پیدا نمیشوند. سرعت رشد سرطانها متفاوت است. سرطان بسیار سریع حتی با غربالگری سالانه ممکن است زود شناسایی نشود. برخی نیز چون پیام قابلاندازهگیری در پلاسما تولید نمیکنند، با خون قابلتشخیص نیستند. اکنون آزمایش غربالگری خونی دقیقی نداریم، اما پژوهش بهسرعت ادامه دارد و موفقیت ناممکن نیست.”
نتیجه و دیدگاه
نتایج بسیار هیجانانگیزند. تشخیص زودهنگام، بهویژه در سرطانهای مرگبار، اهمیت زیادی دارد. تشخیص چند سال زودتر طبق این مطالعه همراه برنامه درمانی درست قطعاً کیفیت زندگی را بهتر میکند. نکته فراموشنشدنی %5 مثبت کاذب است. در غربالگری کلاسیک مقداری مثبت کاذب پذیرفتنی است؛ اما پیش از آشکارشدن رادیولوژیک سرطان، گفتن اشتباهی به فرد با بیوپسی مایع که احتمالاً در آینده سرطان خواهد گرفت، مسائل پزشکی، حقوقی و اخلاقی دارد. استفاده روتین از بیوپسی مایع در تشخیص زودرس هم به مطالعات تأییدی و هم زیرساخت حقوقی نیاز دارد.
*
منابع
Non-invasive early detection of cancer four years before conventional diagnosis using a blood test.
Nature Communications, 21 Kuly 2020.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.