بیومارکر، مارکر تومور یا نشانگر زیستی چیست؟ چه نقشی در سرطان دارد؟

سرطان از اصلی‌ترین علت‌های مرگ ناشی از بیماری در سراسر جهان است. از دلایل مرگ‌ومیر بالای آن، کمبود نشانگرهای زیستی برای تشخیص زودهنگام و در نتیجه توسعه نیافتن درمان‌های هدفمند است. یکی از موضوع‌های مورد توجه پژوهش سرطان، کشف نشانگرهای زیستی متمایزکننده سلول‌های سرطانی از دیگر سلول‌هاست. چرا مولکول‌هایی که بیومارکر می‌نامیم، برای سرطان این‌قدر اهمیت دارند؟

بیومارکر نام مولکول‌هایی در خون، دیگر مایعات بدن و بافت‌هاست که یک فرایند طبیعی یا غیرطبیعی را نشان می‌دهند.

بیومارکرها، نشانگر زیستی  نیز نامیده می‌شوند. در حوزه سرطان اغلب به آن‌ها مارکر تومور می‌گویند. نشانگرها می‌توانند ساختار پروتئینی (مانند آنزیم و گیرنده‌ها), DNA, RNA، آنتی‌بادی یا پپتید داشته باشند. این مولکول‌ها از خون کامل، سرم، پلاسما، جریان خون یا مواد دفعی و ترشحاتی مانند مدفوع، ادرار، ترشح نوک پستان و بزاق تحلیل می‌شوند.

اینکه نشانگر زیستی ژنتیکی از چه نمونه‌ای تحلیل شود به نوع جهش مورد بررسی بستگی دارد. برای بررسی آسیب ژنی در سلول‌های بدن، می‌توان از خون کامل یا بزاق استفاده کرد. برای جهش‌های رده زایا یا Germ line، DNA بافت توموری تحلیل و با DNA سلول‌های بدن مقایسه می‌شود. به این ترتیب، مشخص می‌شود جهش در کدام ژن رخ داده است.

کشف نشانگرهای زیستی سرطان در توسعه داروهای هدفمند اهمیت زیادی دارد. توسعه سامانه‌های آزمایشی مبتنی بر تحلیل پیشرفته ژنتیکی در سال‌های اخیر، به پیشرفت حوزه «پزشکی شخصی‌سازی‌شده = پزشکی دقیق» کمک می‌کند. 

موضوع‌های مرتبط

PD-L1 چیست؟ اهمیت آزمایش و مثبت بودن آن در ایمنی‌درمانی سرطان

ناپایداری ریزماهواره‌ای چیست؟ ترمیم عدم تطابق DNA چه معنایی دارد؟

بار جهشی تومور چیست؟ اثر انگشت ژنتیکی سرطان