برنامه واکسیناسیون سازمان جهانی بهداشت، 150 میلیون نفر و 10 میلیارد سال زندگی را نجات داد

سازمان جهانی بهداشت (WHO) در 1974 برای دسترسی همگانی جهان به واکسن‌های نجات‌بخش، «برنامه گسترش‌یافته ایمن‌سازی؛ Expanded Programme on Immunization (EPI)» را آغاز کرد.

به‌مناسبت سالگرد 50 سالگی EPI، در 2 مه 2024، مجله THE LANCET تحلیلی منتشر کرد که هدفش سنجش اثر واکسیناسیون بر سلامت عمومی جهان از آغاز برنامه بود.

واکسن‌ها چگونه عمل و از بیماری پیشگیری می‌کنند؟

واکسن‌ها، فرآورده‌های زیستی آموزش‌دهنده دستگاه ایمنی ما برای محافظت در برابر عوامل بیماری‌زای مشخص‌اند. مقدار کمی عامل تضعیف‌شده یا غیرفعال یا پروتئین آن را دارند. این مواد، ایمنی را تحریک و تولید آنتی‌بادی را برای مبارزه ایجاد می‌کنند. در مواجهه دوباره، ایمنی عامل را سریع و مؤثر می‌شناسد و از بین می‌برد تا بیماری ایجاد نشود.

جزئیات مطالعه

پژوهشگران با مجموعه مدل‌های ریاضی و آماری، اثر جهانی و منطقه‌ای 50 سال واکسیناسیون علیه 14 عامل بیماری‌زای EPI را بر سلامت عمومی برآورد کردند.

این 14 عامل عبارت بودند از:

1. باکتری Corynebacterium diphtheriae - بیماری دیفتری
2. باکتری Haemophilus influenzae نوع B - مننژیت و عفونت‌های تهاجمی دیگر
3. ویروس هپاتیت B - بیماری هپاتیت B
4. ویروس انسفالیت ژاپنی - انسفالیت ژاپنی
5. ویروس سرخک - بیماری سرخک
6. باکتری Neisseria meningitidis A - بیماری مننژیت A
7. باکتری Bordetella pertussis - بیماری سیاه‌سرفه
8. باکتری Streptococcus pneumoniae - بیماری پنوموکوکی تهاجمی
9. پولیوویروس - بیماری فلج اطفال (پولیومیلیت)
10. روتاویروس - عفونت‌های روتاویروسی
11. ویروس روبلا - بیماری سرخجه
12. باکتری Clostridium tetani - بیماری کزاز
13. باکتری Mycobacterium tuberculosis - بیماری سل
14. ویروس تب زرد - بیماری تب زرد

پوشش همه واکسن‌های معمول و تکمیلی عوامل مدل‌شده از 1974 در نظر گرفته شد. مرگ‌ومیر و بیماری پیشگیری‌شده در هر گروه سنی، در مقایسه با سناریوی فرضی فقدان واکسیناسیون گذشته برآورد شد. سپس نتایج برای برآورد سهم واکسیناسیون در کاهش جهانی مرگ نوزاد و کودک طی این دوره استفاده شد.

پیشگیری از مرگ 150 میلیون نفر

برنامه EPI سازمان جهانی بهداشت از 1974، از 154 میلیون مرگ پیشگیری کرد؛ 

• 146 میلیون، کودک زیر 5 سال 
• و 101 میلیون، شیرخوار زیر 1 سال بودند.

کسب 10 میلیارد سال زندگی

برای هر مرگ پیشگیری‌شده، میانگین 66 سال سلامت کامل به دست آمد؛ یعنی 10.2 میلیارد سال سلامت کامل کسب شد.

این نشان می‌دهد واکسیناسیون، افزون بر کاهش مرگ، به عمر طولانی‌تر و سالم‌تر کمک می‌کند. با توضیح بیشتر:

1. برای هر مرگ پیشگیری‌شده، میانگین 66 سال سلامت کامل کسب شد:

   • پژوهش برآورد می‌کند هر مرگ پیشگیری‌شده با واکسن، به میانگین عمر فرد 66 سال افزوده است. واکسن نه‌فقط جان را نجات می‌دهد، بلکه زندگی طولانی و سالم را ممکن می‌کند.
   • «سلامت کامل»، سال‌های سالم و بدون بیماری است.

2. یعنی 10.2 میلیارد سال سلامت کامل کسب شد:

   • طبق مطالعه، در مجموع 154 میلیون زندگی نجات یافت. با ضرب در میانگین فرضی 66 سال سلامت کامل برای هر یک، نتیجه 154 میلیون زندگی x 66 سال = 10.2 میلیارد سال سلامت کامل است.
   • این محاسبه، سهم عظیم واکسیناسیون در سلامت عمومی جهان را هم از نظر نجات جان و هم فراهم‌کردن زندگی طولانی‌تر و سالم‌تر نشان می‌دهد.

ضروری برای سلامت شیرخواران

پژوهشگران واکسیناسیون را مسئول 40% کاهش مشاهده‌شده مرگ شیرخوار در جهان و 52% در آفریقا می‌دانند. در 2024، احتمال زنده‌ماندن کودک زیر 10 سال تا تولد بعدی، نسبت به سناریوی فرضی گذشته فاقد واکسن، 40% بیشتر است. افزایش احتمال بقا تا سنین بالاتر نیز دیده می‌شود.

نویسندگان نتیجه گرفتند از 1974، بقای کودکی در همه مناطق جهان بسیار بهتر شده است. برآورد می‌شود EPI در 50 سال گذشته، بیشترین سهم را در بهبود بقای شیرخوار داشته باشد. در زمینه تقویت خدمات اولیه سلامت، نتایج نشان می‌دهد دسترسی عادلانه و همگانی به ایمن‌سازی برای حفظ دستاورد سلامت و ادامه نجات زندگی‌های آینده از مرگ عفونی قابل‌پیشگیری حیاتی است.