درمان با تابش 1903 – رادیوتراپی، شعا یا درمان با پرتو

پرتودرمانی (یا رادیوتراپی)، برای تخریب سلول‌های سرطانی از تابش یون‌ساز استفاده می‌کند. این تابش در چنین سلول‌هایی به DNA یعنی (ماده ژنتیکی) آسیب می‌رساند و از این راه عمل می‌کند.

اصطلاح تابش یون‌ساز به امواج الکترومغناطیسی دارای انرژی کافی برای جدا کردن الکترون‌ها از اتم‌ها یا مولکول‌ها (برای نمونه، پرتوهای X) یا باریکه‌های ذرات زیراتمی (برای نمونه، پروتون‌ها) اشاره دارد.

تابش می‌تواند هم به سلول‌های طبیعی و هم سرطانی آسیب برساند. اما سلول‌های سرطانی با رشد سریع، معمولاً به این نوع تابش حساس‌ترند. رادیوتراپی می‌تواند مستقیماً به DNA آسیب برساند یا ذرات باردار یا مولکول‌های رادیکال آزاد ایجاد کند که ممکن است به DNA آسیب برسانند.

تابش می‌تواند از یک دستگاه داده شود (پرتودرمانی خارجی) یا با براکی‌تراپی، از ماده رادیواکتیوی تأمین شود که در بدن نزدیک سلول‌های سرطانی قرار می‌گیرد. پرتودرمانی سیستمیک مواد قابل بلع یا تزریق را در بر می‌گیرد؛

• موادی متصل به آنتی‌بادی‌هایی که به سوی سلول‌های سرطانی می‌روند یا 
• موادی مانند ید رادیواکتیو 

در تاریخ کشف‌های مرتبط با تابش، چند مرحله مهم وجود دارد. برای نمونه؛

• دانشمند فرانسوی Henri Becquerel در سال 1896 پرتوزایی اورانیوم را کشف کرد 
• فیزیک‌دان آلمانی Wilhelm Conrad Röntgen، حدود یک سال پیش از آن هنگام آزمایش با لوله‌های تخلیه الکتریکی، به طور تصادفی پرتوهای X را کشف کرد. 
• در سال 1898، فیزیک‌دانان Marie و Pierre Curie دو عنصر رادیواکتیو تازه به نام پولونیم و رادیوم کشف کردند. 
• Becquerel در سخنرانی نوبل خود در سال 1903 پیشنهاد کرد که می‌توان از رادیوم برای درمان سرطان استفاده کرد. 
• در همان سال (1903)، جراح آلمانی Georg Perthes کاربرد درمان با پرتو X را برای سرطان پستان و پوست گسترش داد.
• در طول دهه‌های 1920 و 1930، پژوهشگران فرانسوی Claudius Regaud و Henri Coutard دریافتند که با دوزهای تقسیم‌شده (برای نمونه، دوزهای کوچک‌تر روزانه به جای یک دوز بزرگ) می‌توان تابش داد و با آسیب کمتر به بافت سالم اطراف، تومورها را از بین برد.

همچنین با دادن دوزهای متعدد، احتمال مواجهه سلول‌های سرطانی در مراحل متفاوت چرخه تقسیم سلولی بیشتر می‌شود و آن‌ها آسیب‌پذیرتر می‌شوند.

امروزه رایانه‌ها در نشان دادن محل تومور، تنظیم وضعیت بیمار هنگام درمان و محاسبه دوز تابش نقش مهمی دارند.

*

اطلاعات تکمیلی: «درمان شعا»؛ خاستگاه و معنا

در کاربرد ترکی ممکن است از بزرگ‌ترها شنیده باشیم که رادیوتراپی را «درمان شعا» می‌نامند. این موضوع علت‌های تاریخی و زبانی دارد و مستقیماً به درک آن دوره و شیوه بیان مفاهیم مربوط است. واژه «şua» ریشه عربی دارد و به معنای «پرتو» است. پرتوهای به‌کاررفته در رادیوتراپی برای کشتن سلول‌های سرطانی یا کند کردن رشد آن‌ها استفاده می‌شوند. از این رو، در دوره کاربرد این درمان، آن را «درمان شعا» نامیده‌اند.

دگرگونی زبان و اصطلاحات پزشکی

زبان در گذر زمان تغییر می‌کند و تکامل می‌یابد. بسیاری از اصطلاحات و مفاهیم پزشکی نیز با زمان تحول پیدا می‌کنند. نام‌گذاری به صورت درمان شعا، درمان با تابش یا رادیوتراپی را می‌توان مرتبط با دانش پزشکی، فناوری و شیوه کاربرد زبان در آن دوره دانست.

توضیح تصویر نوشته: عکسی از سال 1957 از نخستین بیماری که برای رتینوبلاستوما، سرطان شبکیه یعنی بافت حساس به نور چشم، با پرتودرمانی شتاب‌دهنده خطی درمان شد. یک چشم با موفقیت درمان شد.

شخصیت‌های تاریخی نام‌برده در نوشته: Wilhelm Conrad Röntgen (1845–1923)، Antoine Henri Becquerel (1852–1908)، Pierre Curie (1859–1906)، Marie Skłodowska Curie (1867–1934)، Georg Clemens Perthes (1869–1927)، Claudius Regaud (1870–1940)، Henri Coutard (1876–1950)

• موضوع پیشین: الکتروکاردیوگراف 1903 – پایش ریتم قلب

• موضوع بعدی: جراحی هالستدی 1904 – احترام به بدن انسان