سندرم Beckwith-Wiedemann چیست؟ ژنتیک و درمان آن

سندرم Beckwith-Wiedemann چیست؟
سندرم Beckwith-Wiedemann یا BWS اختلال تنظیم رشد است. ویژگیهای شایع آن شامل ماکروزومی یا بزرگی بدن، ماکروگلوسیا یا بزرگی زبان، نقص دیوارهٔ شکم، افزایش خطر تومور کودکی، ناهنجاری کلیه، افت قند خون نوزادی و ناهنجاری چینها و فرورفتگیهای گوش است. کودکان ممکن است همیهیپرپلازی نیز داشته باشند؛ یعنی برخی بخشهای بدن از سمت دیگر بزرگتر باشند.
علائم سندرم Beckwith-Wiedemann چیست؟
ماکروزومی و ماکروگلوسیا، ویژگیهای اصلی BWS، معمولاً هنگام تولد وجود دارند. نقص دیوارهٔ شکم مانند امفالوسل، یعنی بیرونزدگی از ناف، نیز از بدو تولد دیده میشود و معمولاً به جراحی نوزاد نیاز دارد. مادران این کودکان ممکن است دچار مشکلات بارداری مانند پلیهیدرآمنیوس، یعنی زیادی مایع محافظ جنین، یا زایمان زودرس شوند. جفت بزرگتر و بند ناف بلندتر از معمول نیز ممکن است ایجاد شود.
سرعت رشد افزایشیافته معمولاً در کودکی کند میشود. رشد ذهنی اغلب طبیعی است و بزرگسالان مبتلا به BWS معمولاً مشکل پزشکی مرتبط با این وضعیت ندارند.
علت BWS چیست؟
سازوکار جهشهای ژنیِ عامل BWS پیچیده است. این سندرم یک اختلال نقشگذاری ژنومی یا imprinting محسوب میشود. برای درک آن باید دانست هر فرد دو نسخه از ژن دریافت میکند، یکی از مادر و دیگری از پدر. معمولاً هر دو نسخه بیان میشوند، اما نقشگذاری فرایند غیرفعالشدن یک نسخه است تا فقط نسخهٔ دیگر بهطور طبیعی بیان شود. اختلال نقشگذاری از عملکرد نامناسب بیان ژن در زنجیرهٔ ژنهای نقشگذاریشده ناشی میشود؛ در برخی افراد هر دو نسخه و در برخی هیچیک بیان نمیشود. بسته به ژن درگیر، خطر تومور ممکن است حدود % 3 تا % 43 باشد.
شایعترین علت BWS، تغییر در متیلاسیون DNA است
در حدود % 20 موارد BWS، فرد هر دو نسخهٔ یک ژن مشخص را از پدر گرفته است؛ در نتیجه برخی ژنها نسبت به بقیه غالبتر میشوند. از دیگر علتها، با سهم %10، جهشهای ژنتیکی و در %13-%15 موارد، علت ناشناخته است.
یافتن جهش ژنتیکی مشخص برای پزشک مهم است، زیرا بر افزایش خطر نوع تومور و برنامهٔ مناسب پایش پزشکی اثر میگذارد.
BWS وضعیتی ژنتیکی مرتبط با تغییر ژنهای ناحیهٔ بازوی کوتاه کروموزوم 11، یعنی 11p15.5، است. دو ژنِ عامل رشد شبهانسولین II یا IGF-2 و مهارکنندهٔ کیناز وابسته به سیکلین یا CDKN1C در این ناحیهاند. در حدود % 85 موارد، تغییرات ژنتیکیِ عامل BWS بهشکل اسپورادیک، یعنی تصادفی و بدون سابقهٔ خانوادگی، رخ میدهند. در حدود % 10 تا % 15 موارد، این تغییرات ممکن است ارثی باشند؛ یعنی خطر BWS در خانواده از نسلی به نسل دیگر منتقل شود. علت نوع ارثی، جهشهای ردهٔ زایا است.
BWS چگونه به نسل بعد منتقل میشود؟
% 10 تا % 15 نوع ارثی BWS، از الگوی اتوزومال غالب پیروی میکند. معمولاً هر سلول دو نسخه از هر ژن دارد، یکی از مادر و دیگری از پدر. در وراثت اتوزومال غالب، فقط یک نسخهٔ ژن جهش دارد. والد حامل میتواند نسخهٔ عادی یا جهشیافته را منتقل کند؛ بنابراین احتمال ارثبردن جهش در فرزندِ یک والد حامل % 50 است. احتمال وجود همان جهش در برادر، خواهر یا والد فرد حامل نیز % 50 است. اگر آزمایش والدین منفی باشد، خطر برای خواهر و برادرها بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد، اما ممکن است همچنان بیش از متوسط باشد.
برای حاملان نشانگان ارثی سرطان که فرزند میخواهند گزینههایی هست. تشخیص ژنتیکی پیش از لانهگزینی (PGT)، همراه لقاح آزمایشگاهی (IVF)، ممکن است فرزندآوری بدون انتقال جهش مشخص را ممکن کند. تخمکها گرفته و در آزمایشگاه بارور میشوند. وقتی جنین به اندازهای معین (حدود 8 سلول) رسید، 1 سلول جدا و برای وضعیت ارثی آزمایش میشود. سپس والدین میتوانند جنین بدون جهش را برای انتقال به رحم انتخاب کنند. بیش از بیست سال است PGT برای پیشگیری نشانگانهای ارثی مستعدکنندهٔ سرطان استفاده میشود؛ اما روشی پیچیده است و پیش از شروع باید عوامل مالی، جسمانی و عاطفی را سنجید.
BWS چقدر شایع است؟
شیوع BWS میان جوامع متفاوت است. تصور میشود حدود یک نفر از هر 13.700 نفر آن را داشته باشد. برخی پژوهشگران معتقدند این عدد ممکن است کمتر از میزان واقعی باشد.
BWS چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص BWS بالینی و عمدتاً بر پایهٔ نشانههای جسمی است. در کودکی که از حد انتظار برای سنش بزرگتر است، بهویژه اگر رشد دو سوی بدن متقارن نباشد، به BWS شک میشود.
زبان بزرگ و نقص دیوارهٔ شکم، بهویژه امفالوسل، ویژگیهای معمول BWS هستند. ویژگیهای دیگری هم ممکن است وجود داشته باشند، اما هر کودک همهٔ آنها را ندارد. این ویژگیها به اصلی یا شایع و فرعی یا کمشایع تقسیم میشوند. معمولاً وجود دستکم 1 ویژگی اصلی و 2 ویژگی فرعی برای تشخیص لازم دانسته میشود. فهرست آنها چنین است:
ویژگیهای اصلی
- ماکروزومی یا بزرگی بدن
- ماکروگلوسیا یا بزرگی زبان
- امفالوسل یا بیرونزدگی از ناف
- همیهیپرپلازی؛ بزرگبودن برخی بخشهای بدن نسبت به سوی دیگر
- ناهنجاری چینها یا فرورفتگیهای لالهٔ گوش
- ویسرومگالی؛ بزرگی یک یا چند اندام شکمی
- تومور جنینی، مانند تومور Wilms، هپاتوبلاستوما، نوروبلاستوما یا رابدومیوسارکوما
- تومور قشر فوقکلیه یا تومور غدهٔ آدرنال
- ناهنجاری کلیه
- شکاف کام
- سابقهٔ خانوادگی BWS
ویژگیهای فرعی
- پلیهیدرآمنیوس؛ زیادی مایع آمنیوتیک محافظ جنین
- تولد زودرس
- هیپوگلیسمی یا افت قند خون
- سن استخوانی پیشرفته
- مشکلات قلبی
- دیاستاز رکتوس؛ جداشدن دو سوی عضلهٔ اصلی شکم
- همانژیوم؛ تومور غیرسرطانیِ متشکل از رگهای خونی
- نووس فلامئوس صورت، همانژیوم پوستی که لکهٔ شرابی نیز نامیده میشود
- ویژگیهای چهرهٔ مشخص
- دوقلوی همسان
تشخیص زودرس BWS مهم است، زیرا کودکان مبتلا بیشتر در معرض برخی تومورها مانند تومور Wilms و هپاتوبلاستوما قرار دارند.
برای یافتن جهشهای مرتبط با BWS، آزمایشهای ژنتیکی وجود دارند، اما پیچیدهاند. توصیه میشود همهٔ خانوادههای متقاضی آزمایش، با متخصص ژنتیک بالینی، پزشک آموزشدیده در ژنتیک و مشاور ژنتیکی که آزمایشها را توضیح و هماهنگ میکند، گفتوگو کنند. روشهای موجود میتوانند جهشهای عامل BWS را تا % 80 شناسایی کنند.
خطر تخمینی سرطان در BWS چقدر است؟
چند نوع تومور سرطانی و خوشخیم در کودکان BWS گزارش شده است. خطر تخمینی ایجاد تومور در یک کودک مبتلا، % 5 تا % 10 است.
تومورها پس از 10 سالگی بسیار نادرند و خطر هر تومور با گذر زمان کاهش مییابد تا به خطر جمعیت عمومی نزدیک شود. خطر سرطان در کودکان دارای همیهیپرپلازی و ویسرومگالی از کودکان فاقد آنها بیشتر است. برآورد میشود افراد دارای همیهیپرپلازی نسبت به مبتلایان BWS بدون آن، ممکن است 4 برابر خطر بیشتری داشته باشند.
شایعترین تومورهای BWS عبارتاند از:
- تومور Wilms یا تومور کلیه؛ حدود % 40 موارد. در % 20 موارد، هر دو کلیه ممکن است تومور Wilms داشته باشند.
- هپاتوبلاستوما یا تومور کبد
- کارسینوم قشر فوقکلیه؛ حدود % 20 موارد
- نوروبلاستوما
- رابدومیوسارکوما
گزینههای غربالگری BWS چیست؟
پیشنهادهای غربالگری عمدتاً بر یافتن هپاتوبلاستوما و تومور Wilms متمرکزند. غربالگریهای فعلیِ پیشنهادی برای افراد دارای BWS یا مشکوک به آن، چنیناند:
- هنگام تشخیص، بررسی شکم با تصویربرداری تشدید مغناطیسی (eMaR) یا توموگرافی رایانهای (BT)
- تا 4 سالگی، هر 3 ماه میتوان سونوگرافی شکم برای هپاتوبلاستوما و تومور Wilms انجام داد. پس از 4 سالگی، ممکن است تصویربرداری تا 8 سالگی فقط به سونوگرافی کلیه محدود شود.
- تا 4 سالگی، آزمایش خون آلفافتوپروتئین سرم هر 6 هفته یا دستکم هر 3 ماه
- معاینهٔ جسمی منظم، شامل معاینهٔ شکم؛ فاصلهٔ معاینه را پزشک تعیین میکند.
اگر کودک دوقلوی همسانی دارد که نشانهٔ BWS ندارد، آن دوقلو نیز باید طبق توضیح بالا با سونوگرافی و آزمایش خون آلفافتوپروتئین سرم غربالگری شود.
غربالگری افت قند خون در شیرخوارگی نیز مهم است. ممکن است متخصص جراحی سر و صورت برای بررسی ضرورت کوچککردن زبان، کودک BWS را ارزیابی کند. برای مشکلات تغذیه در شیرخوارگی و رشد گفتار در کودکی، حمایت لازم میشود. کودکان دارای همیهیپرپلازی قابلتوجه ممکن است به ارزیابی متخصص ارتوپدی نیاز داشته باشند.
با فناوریهای جدید و شناخت بیشتر BWS، پیشنهادهای غربالگری ممکن است تغییر کنند. گفتوگو با پزشک دربارهٔ آزمایش مناسب مهم است.
پرسشهایی برای گروه درمان
اگر دربارهٔ خطر سرطان فرزندتان نگرانید، با گروه درمان گفتوگو کنید. همراهبردن فردی برای یادداشتبرداری در ویزیت ممکن است مفید باشد. میتوانید این پرسشها را مطرح کنید:
- خطر ابتلای فرزندم به سرطان چقدر است؟
- برای کاهش خطر سرطان فرزندم چه میتوانم بکنم؟
- گزینههای غربالگری سرطان چیست؟
اگر دربارهٔ سابقهٔ خانوادگی نگرانید و فکر میکنید شما، فرزندتان یا بستگان دیگر ممکن است BWS داشته باشید، میتوانید بپرسید:
- آیا سابقهٔ خانوادگی خطر BWS یا تومور سرطانی یا خوشخیم را در فرزندم افزایش میدهد؟
- آیا ممکن است در خانوادهٔ من BWS وجود داشته باشد؟
- آیا باید با مشاور ژنتیک گفتوگو کنم؟
- آیا باید آزمایش ژنتیک را در نظر بگیرم؟
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک میکند.





نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر میشود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمیشود.
اولین نظر را شما بنویسید.