خانوادگی، ارثی و پراکنده: مفاهیمی که در سرطان اغلب اشتباه می‌شوند
در این مقاله
یکی از سردرگم‌کننده‌ترین مسائل سرطان این تصور است که همهٔ سرطان‌ها ارثی‌اند. باید تأکید کرد که سرطان در سطح سلولی بیماری ژنتیکی است. با تجمع آسیب در ژن‌های مسئول کارکرد طبیعی بدن، سلول‌ها بی‌مهار تکثیر می‌شوند و ژن‌های معیوب را به سلول‌های دختر می‌دهند. اما این نشان نمی‌دهد همهٔ سرطان‌ها بیماری ارثی‌اند.
پژوهش‌های پس از ترسیم نقشهٔ ژن انسان نشان داده‌اند بیشتر آسیب‌های سرطان‌زا ( جهش‌ها ) در سلول‌های بدن، یعنی سوماتیک، رخ می‌دهند. این‌ها جهش‌های سوماتیک نام دارند و از راه وراثت به نسل بعد منتقل نمی‌شوند. اما جهش‌های کم‌شمار سلول تولیدمثلی به نسل بعد می‌رسند و خطر سرطان را افزایش می‌دهند. این‌ها germline / ارثی نامیده می‌شوند.
سرطان از نظر ژنتیکی به 3 گروه تقسیم می‌شود
- سرطان‌های پراکنده
- سرطان‌های خانوادگی
- سرطان‌های ارثی
سرطان‌های پراکنده
سرطان‌های پراکنده بر اثر محیط و پیری ایجاد می‌شوند و حدود 80 درصد همهٔ سرطان‌ها را تشکیل می‌دهند. به عبارت دیگر، پیامد آسیب‌های DNA هستند که با زمان جمع می‌شوند. این سرطان‌ها بیشتر در سن بالا دیده می‌شوند و احتمال یافتن جهش ارثی در آزمایششان بسیار پایین است. حتی چند مورد سرطان در خانوادهٔ فرد نیز انتقال ارثی را ثابت نمی‌کند. امروزه می‌دانیم می‌توان سرطان‌های پراکنده را تا حد زیادی با تغییر سبک زندگی پیشگیری کرد.
سرطان‌های خانوادگی
اغلب با سرطان ارثی اشتباه می‌شوند، اما علت زمینه‌ای متفاوت است: یک نوع سرطان در اعضای خانواده زیاد دیده می‌شود. مثلاً فرض کنید در خانوادهٔ فرد سرطان پستان وجود دارد، اما آزمایش هیچ «اختلال ژنی منتقل‌شوندهٔ ارثی» که خطر پستان را بالا ببرد پیدا نکرده است. اگر این فرد سرطان بگیرد، خانوادگی محسوب می‌شود. ساختار ژنتیکی عمومی، محیط و سبک زندگی خطر آن را تعیین می‌کنند. سندرم‌های سرطان ارثی در این نوع دیده نمی‌شوند و معمولاً در میانسالی بروز می‌کند. اپی‌ژنتیک (وراثت فراتر از ژن‌ها) نام سازوکارهایی است که تصور می‌شود در این سرطان‌ها مؤثرند. فراوانی سرطان خانوادگی 10-15 درصد است. مثال خوب استعداد ژنتیکی این است که چرا سیگار در بعضی افراد سرطان ایجاد می‌کند و در بعضی نه. ژن‌های ترمیم DNA در این خانواده‌ها شاید به‌اندازهٔ دیگران فعال نباشند. توضیح ما و پژوهش استاد Aziz Sancar را از اینجا بخوانید.
سرطان‌های ارثی
انتقال ارثی آسیب یا جهش ژن‌های مشخص، بعضی سرطان‌های خاص را در نسل بعد ایجاد می‌کند. در سن پایین‌تر از سرطان پراکنده دیده می‌شود. نادر است و معمولاً چندکانونی است؛ سرطان در چند اندام یا چند کانون یک اندام. خطر داشتن همان آسیب در بستگان درجهٔ اول حامل ژن آسیب‌دیده 50 درصد است. فراوانی سرطان ارثی 5-10 درصد است.
- شاید برایتان جالب باشد: سرطان‌های ارثی و ژن‌هایشان
خلاصه
سرطان در سطح ژنتیکی یک سلول آغاز می‌شود. در موارد پراکنده، تغییر ژنتیکی معمولاً در انکوژن‌های یک سلول سوماتیک و در هر سنی رخ می‌دهد؛ در نوع ارثی این تغییر در ژن سرکوبگر تومور germline وجود دارد. ژن سرکوبگر، پروتئین کنترل چرخهٔ سلولی یا ترمیم DNA را کد می‌کند. جهش این ژن‌ها باعث تجمع جهش‌های بیشتر و بی‌ثباتی ژنتیکی می‌شود و در سرطان‌زایی نقش دارد و برای فرد استعداد ژنتیکی سرطان ایجاد می‌کند. اثر این جهش‌ها اتوزومال مغلوب است، اما در بالین مانند الگوی غالب دیده می‌شوند. مشاهدهٔ یک نوع سرطان در خانواده، سرطان ارثی و انواع مختلف، «خانوادهٔ سرطانی» یا «سرطان خانوادگی» نامیده می‌شود.
ژنتیک در سرطان مفهومی است که در سال‌های اخیر اهمیت یافته است. هر روز ژن‌های مؤثر سرطان کشف و برای ساخت آزمون تشخیص زودهنگام استفاده می‌شوند. شناخت ساختار ژنتیکی سرطان امکان توسعهٔ ژن‌درمانی هدف‌گیرندهٔ علت پیدایش سرطان را فراهم می‌کند.
موضوعات مرتبط
آیا سرطان تخمدان ارثی است؟ عوامل خطر ژنتیکی چیست؟
چه کسانی برای سرطان پستان ارثی آزمایش ژنتیک بدهند؟
چرا سرطان پستان ارثی در یهودیان اشکنازی بسیار شایع است؟
توصیه و مشاورهٔ ژنتیک برای حاملان سندرم Lynch، علت سرطان ارثی رودهٔ بزرگ
منابع
2. Hodgson, Shirley. “Mechanisms of Inherited Cancer Susceptibility .” Journal of Zhejiang University. Science. B 9.1 (2008): 1–4. PMC
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.