پژوهشی که با عنوان «کشفی از عزیز سانجار که شما را به ترک سیگار وادار می‌کند» بازتاب یافت، واقعاً چه می‌گوید؟
در این مقاله
پروفسور دکتر عزیز سانجار، دانشمند ترک و افتخار ما که در سال 2015 شایسته دریافت جایزه نوبل شیمی شناخته شد، به همراه تیم خود توانست با روشی جدید، نقشه آسیب‌های DNA ناشی از مواد سرطان‌زای موجود در سیگار، محصولات صنعتی و مواد غذایی را ترسیم کند. این پژوهش به‌ویژه از نظر پیشگیری از سرطان و کشف داروهای نسل جدید اهمیت زیادی دارد.
این پژوهش چه معنایی دارد؟
اما این پژوهش که در مطبوعات و رسانه‌ها با عنوان «کشفی از عزیز سانجار که شما را به ترک سیگار وادار می‌کند» بازتاب فراوان یافت و بسیاری از هم‌وطنانمان را نیز برای ترک سیگار ترغیب کرد، واقعاً چه می‌گوید؟
همان‌طور که می‌دانیم، علت اصلی سرطان، آسیب‌های واردشده به DNAاست. سلول‌های ما در هر لحظه در معرض حمله مواد شیمیایی و پرتوهای محیط بیرون قرار دارند. در نتیجه، در DNA ما آسیب‌هایی ایجاد می‌شود و سامانه‌های ترمیم DNA فعال می‌شوند و تلاش می‌کنند این آسیب‌ها را ترمیم کنند. یکی از مهم‌ترین این سامانه‌های ترمیمی، سامانه ترمیم برش نوکلئوتیدی (Nükleotid Excision Repair) است. در این سامانه که پروفسور دکتر عزیز سانجار کشف کرده است، پروتئین‌های ویژه نوعی عمل جراحی را در ناحیه آسیب‌دیده DNA انجام می‌دهند. بخش آسیب‌دیده DNA برداشته می‌شود و به‌جای آن، قطعه سالم DNA دوباره تولید می‌شود. قطعه ژنِ برداشته‌شده نیز به‌صورت آزاد وارد گردش خون می‌شود.
در شکل بالا سازوکار سامانه ترمیم برش نوکلئوتیدی نشان داده شده است. قطعه آسیب‌دیده DNA با آنزیم‌های ویژه بریده و خارج می‌شود. بخش باقی‌مانده بر اساس رشته دیگر DNA ساخته می‌شود. به این ترتیب، ناحیه آسیب‌دیده ترمیم می‌شود.
عزیز سانجار و تیمش در پژوهش خود موفق شدند قطعات آسیب‌دیده DNA را به دام بیندازند، توالی‌یابی و شناسایی کنند؛ یعنی نقشه آن‌ها را به دست آورند. به بیان دیگر، این قطعات ژنی آسیب‌دیده را می‌توان به قطعات پازل تشبیه کرد. این قطعات جمع‌آوری و شناسایی می‌شوند و با کنار هم گذاشتن آن‌ها، نقشه کامل ژن‌های ما به دست می‌آید.
مهم‌ترین ویژگی این پژوهش عبارت است از:
ترسیم موفق نقشه آسیب‌های ناشی از بنزوپیرن، یکی از مواد سرطان‌زای موجود در سیگار، با استفاده از این تکنیک. همچنین تکنیک طراحی‌شده نسبت به تکنیک‌های پیشین مؤثرتر است و برای هر نوع آسیب DNA قابل استفاده است.
این پژوهش از نظر درمان سرطان چه معنایی دارد؟
- با روش جدید طراحی‌شده، می‌توانیم نقشه آسیب‌های DNA ناشی از مواد سرطان‌زای موجود در سیگار را به دست آوریم. در کنار آن، خواهیم دانست کدام نواحی ترمیم شده‌اند.
- شناسایی اینکه مواد سرطان‌زا در کدام نواحی DNA آسیب ایجاد می‌کنند می‌تواند به تدوین راهبردهای پیشگیری کمک کند.
- می‌توانیم زیان‌های سیگار را روشن‌تر بشناسیم. با شناخت اینکه آسیب‌های DNA ناشی از سیگار چگونه سرطان ریه را تحریک می‌کنند، می‌توان داروهای نسل جدید طراحی کرد.
علاوه بر این:
- خواهیم دید مواد سرطان‌زا در چه مقادیری به DNA آسیب جدی می‌زنند و سامانه‌های ترمیم DNA در چه شرایطی ناکافی می‌شوند. این امر برای محافظت در برابر مواد سرطان‌زا پشتیبانی مهمی فراهم خواهد کرد.
- خواهیم توانست تفاوت‌های سامانه‌های ترمیم DNA در انسان‌ها را ببینیم. ظرفیت پایین سامانه‌های ترمیم DNA عامل مهمی در سرطانی شدن است. به این ترتیب، ممکن است شناسایی افرادی که مستعد سرطان هستند امکان‌پذیر شود؛ شاید پاسخ این پرسش که چرا سیگار در برخی افراد سرطان ایجاد می‌کند اما در برخی دیگر نه، از همین‌جا به دست آید.
- با شناسایی «نقاط حساس» در ژن‌ها که به آسیب DNA حساس‌اند یا کمتر ترمیم می‌شوند، نسل جدیدی از نشانگرهای زیستی را می‌توان شناسایی کرد.
از صمیم قلب با آرزوی استادمان عزیز سانجار همراهیم: «امیدوارم در کشورم دیگر کسی سیگار نکشد»...
موضوعات مرتبط
- یکی از جالب‌توجه‌ترین کشف‌های عزیز سانجار و تیمش: ریتم شبانه‌روزی، سرطان و شیمی‌درمانی!
- پژوهش‌هایی که جایزه نوبل را برای عزیز سانجار به ارمغان آوردند: سازوکار ترمیم DNA
منابع
Human genome-wide repair map of DNA damage caused by the cigarette smoke carcinogen benzo [a] pyrene.
PNAS 2017.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.