ადრენალინის აღმოჩენა 1893 – მისი მნიშვნელობა ორგანიზმის ფუნქციებში
ადრენალინის აღმოჩენა აღსანიშნავია იმით, რომ ჯირკვლის მიერ გამოყოფილი ჰორმონი პირველად ლაბორატორიულ პირობებში მიიღეს.
ჰორმონები ორგანიზმის ერთ უბანში უჯრედის მიერ გამოყოფილი და სხვა უჯრედებზე მოქმედი “ქიმიური მაცნეები" არიან.
ინგლისელმა ექიმმა George Oliver-მა და ინგლისელმა ფიზიოლოგმა Edward Sharpey-Schafer-მა ადრენალინის ეფექტების პირველი სისტემური კვლევა 1893 წელს დაიწყეს. ექიმი Oliver ექსპერიმენტებს ატარებდა თავის შვილზე თირკმელზედა ჯირკვლების (თირკმლების ზემოთ მდებარე) ექსტრაქტების მიცემით. ექსპერიმენტების შედეგად შვილის სისხლძარღვების დიამეტრის ცვლილების შემჩნევის შემდეგ Oliver-მა Sharpey- Schafer-ს ექსტრაქტის ძაღლისთვის შეყვანა შესთავაზა. გასაოცრად, ვერცხლისწყლის წნევის საზომმა ძაღლის არტერიული წნევის ძალიან მკვეთრი ცვლილება აჩვენა. მათ აჩვენეს, რომ თირკმელზედა ჯირკვლების მოქმედი ნივთიერება, რომელსაც დღეს ადრენალინი ან ეპინეფრინი ეწოდება, არტერიოლების (მცირე დიამეტრის სისხლძარღვების) შევიწროებაზე მოქმედებს და შესაბამისად არტერიულ წნევას ზრდის.
ანატომმა Stephen Carmichael-მა ამ მოვლენებზე განაცხადა:
"1894 წელს მათი დაკვირვებების შესახებ გამოქვეყნებული ნაშრომები ჰორმონული ეფექტის პირველი დემონსტრაციაა. ბევრ ისტორიკოსს მიაჩნია, რომ თირკმელზედა ჯირკვლის ტვინოვანი შრის (ჯირკვლის ცენტრის) ეს კვლევა ენდოკრინოლოგიაში გარდამტეხი მომენტია.”
იაპონელი ქიმიკოსი და სამურაი Jokichi Takamine მიიჩნევა პირველ ადამიანად, რომელმაც ადრენალინი გამოყო და მნიშვნელოვნად გაასუფთავა. სინამდვილეში პირველი კრისტალური პროდუქტი მისმა ასისტენტმა მიიღო, თუმცა Takamine გამდიდრდა პატენტით, რომელიც წნევის მომატების პრინციპს მოიცავდა. ადრენალინის გამოყენება დაიწყო სისხლდენის კონტროლში, კარდიოლოგიაში, მეანობასა და ალერგიის მკურნალობაში.
ადრენალინი ორგანიზმის ნორმალური ფუნქციებისთვის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.
- სტრესის დროს უფრო დიდი რაოდენობით გამოიყოფა და გულისცემის სიხშირის გაზრდით გულის საკნებიდან ყოველ შეკუმშვაზე გადატუმბული სისხლის მოცულობას ზრდის.
- ამგვარად კუნთებში სისხლის მიწოდება იზრდება.
- ადრენალინი ასევე სასუნთქი გზების გლუვ კუნთებს ადუნებს და პერიფერიულ არტერიებსა და გულიდან დაშორებულ სისხლძარღვებს ავიწროებს.
- რეკომენდებულია ყურადღება მიექცეს ადრენალინთან დაკავშირებულ სისხლძარღვთა გაფართოებას (ვაზოდილატაციას) კუნთებში, ღვიძლსა და გულში.
სტატიის ილუსტრაციის აღწერა: ადრენალინი წარმოიქმნება ამინომჟავებისგან ფენილალანინისა და ტიროზინისგან, რომლებიც თირკმელზედა ჯირკვლებში (თირკმლების ზემოთ ნაჩვენები მკრთალი ნარინჯისფერი ორგანოები) გამომუშავდება. მარცხნივ George Oliver-ია, მარჯვნივ Edward Albert Sharpey-Schafer. შუაში ადრენალინის მოლეკულაა.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პირები: George Oliver (1841–1915), Edward Albert Sharpey-Schafer (დაბადების გვარი Schäfer; 1850–1935), Jokichi Takamine (1854–1922)
- წინა თემა: ოსტეოპათიური მედიცინა 1892 – მანიპულაციური მკურნალობა
- შემდეგი თემა: შავი ჭირი 1894 – ღვთის რისხვა, შავი სიკვდილი
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.