ახალი მეთოდი სოლიდურ კიბოში CAR T-უჯრედების ეფექტიანობის გასაზრდელად

ბოლო წლებში კიბოს მკურნალობის რევოლუციურ წინსვლად მიჩნეულმა CAR T-უჯრედულმა თერაპიამ განსაკუთრებით ჰემატოლოგიურ (სისხლის) კიბოებში დიდ წარმატებას მიაღწია. თუმცა სოლიდურ (ორგანოსა და ქსოვილის) სიმსივნეებში მსგავსი ეფექტიანობა ჯერ არ უჩვენებია.

სოლიდური სიმსივნეები ჰეტეროგენული აგებულების, რთული სიმსივნური მიკროგარემოსა და იმუნოდამთრგუნველი თვისებების გამო CAR T-უჯრედული და სხვა უჯრედული მკურნალობებისთვის ერთ-ერთი უდიდესი დაბრკოლებაა.

ამ სტატიაში განვიხილავთ ახალ სტრატეგიას, რომელმაც სოლიდურ კიბოში CAR-T თერაპია შეიძლება უფრო ეფექტიანი გახადოს. ამ განვითარებადი, ინოვაციური მიდგომის იმედისმომცემ მომავალთან ერთად, დეტალურად განვიხილავთ სფეროს სირთულეებსა და მათი დაძლევის გზებს.

მოდიფიცირებული CAR T-უჯრედების შემდგომი მოდიფიკაცია

შვეიცარიის École Polytechnique Fédérale de Lausanne-ის ბიოინჟინერიის ინსტიტუტის პროფესორ Li Tang-ისა და გუნდის ლაბორატორიულ კვლევებში სოლიდური კიბოსთვის შექმნილმა ინოვაციურმა CAR-T თერაპიამ თაგვის მოდელებში მნიშვნელოვანი შედეგები აჩვენა — სიმსივნეებს თანმიმდევრულად ანადგურებდა.

ამავდროულად, მიმდინარე ადამიანურ კლინიკურ კვლევებში მკურნალობის მიმღებ 11-ვე პაციენტში დაავადების რეგრესია დაფიქსირდა. საყურადღებო მონაცემებით Nature Biotechnology ჟურნალში გამოქვეყნებული კვლევა გრძელვადიანი ეფექტიანობის იმედისმომცემ ნიშნებს გვთავაზობს. ასევე აღინიშნება, რომ წარმოება არსებულ მეთოდებზე სწრაფი და იაფი შეიძლება იყოს. მიგნებები სოლიდურ კიბოში CAR-T თერაპიის პოტენციალს ზრდის და სფეროს წინსვლაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეაქვს.

CAR-T მკურნალობის საფუძველია T უჯრედების მორგება კონკრეტული კიბოს უჯრედების დასამიზნებლად და გასანადგურებლად.

ტრადიციული მკურნალობისგან მნიშვნელოვნად განსხვავებული ეს მოდიფიცირებული T უჯრედები აღჭურვილია ქიმერული ანტიგენის რეცეპტორებით — Chimeric Antigen Receptors (CAR), რომლებიც კიბოს უჯრედების ამოცნობასა და მათზე მიმაგრებას უზრუნველყოფს.

პროფესორი Tang ამბობს: "CAR T-უჯრედულ თერაპიას კიდევ ერთი ფენა დავუმატეთ და ბიოინჟინერიით უფრო გამძლე, სუპერგაძლიერებულ იმუნურ უჯრედს ვქმნით, რომელიც განსაკუთრებით ეფექტიანია სიმსივნის უჯრედების დამიზნებასა და განადგურებაში."

Tang-ისა და თანაავტორ Yugang Guo-ს მიერ დაარსებული სტარტაპი Leman Biotech მკურნალობის კომერციალიზაციას ისახავს მიზნად.

კომპანიამ დაფინანსების პირველ რაუნდებში მნიშვნელოვანი ფინანსური მხარდაჭერა მოიზიდა.

პროფესორ Li Tang-ის პიონერული კვლევა ამ ინოვაციურ მიდგომას სხვა განზომილებას მატებს.

ჩვეულებრივი CAR-T უჯრედები ჰემატოლოგიურ კიბოებში ეფექტიანია, თუმცა სოლიდურ სიმსივნეებში უჭირს: იმუნური უჯრედები იფიტება და კიბოს საბოლოოდ სრულად ვეღარ ანადგურებს.

რით განსხვავდება ახალი მიდგომა

Tang-ის კვლევამ კიბოს მკურნალობის მნიშვნელოვანი ინოვაციის სახით შექმნა მოდიფიცირებული CAR T-უჯრედები, რომლებიც IL-10 მოლეკულას გამოყოფს. ამ განსაკუთრებულ უჯრედებს ჩვეულებრივ იმუნოდამთრგუნველი IL-10-ის გამოყენებით სიმსივნის რთულ გარემოში საკუთარი თავის დაცვა და გაძლიერება შეუძლია. ანუ ისინი ინჟინერიით ისეა შექმნილი, რომ სიმსივნეში გადარჩენისა და აქტიურობისთვის საჭირო „წამალი“ თავად წარმოქმნას.

საინტერესოა, რომ ჩვეულებრივ იმუნოდამთრგუნველად ცნობილი IL-10 Tang-ის გუნდის კვლევაში საპირისპირო ფუნქციას ასრულებს. CAR T-უჯრედების მეტაბოლიზმის გაძლიერებით იგი სიმსივნესთან ბრძოლას აუმჯობესებს. ეს „მეტაბოლურად შეჯავშნილი“ მკურნალობა არსებულ სიმსივნეებზე სწრაფად მოქმედებს და მომავალში შესაძლო სიმსივნეების პრევენციასაც ეხმარება.

თაგვის მოდელებში სიმსივნური უჯრედების ხელახალი შეყვანის მიუხედავად, მათ ახალი ავთვისებიანი სიმსივნეები ვეღარ წარმოქმნეს. ეს აჩვენებს არა მხოლოდ მყისიერ ეფექტს, არამედ ხანგრძლივ დაცვასაც. მოდიფიცირებული იმუნური უჯრედები კიბოს წინააღმდეგ მუდმივ მზადყოფნასა და სიფხიზლეს ინარჩუნებს და ხელახლა წარმოქმნილ საფრთხეს ეფექტიანად ანეიტრალებს.

Tang: "ჩემი ლაბორატორიის შედეგები ძალიან ამაღელვებელია. დარწმუნებულნი ვართ, რომ ტექნოლოგიას სიცოცხლის გადარჩენის პოტენციალი აქვს — როგორც ეს ჩვენს კვლევაში აქამდე ჩართულ 11 პაციენტში მოხდა," — ამბობს იგი.

არსებულმა CAR T თერაპიამ ეფექტიანობა დაამტკიცა და დღეს ლეიკემიისა და სხვა ჰემატოლოგიური კიბოებისთვის რამდენიმე ვარიანტიც არსებობს, თუმცა იგი ძვირია: ერთი მკურნალობა 500 ათას დოლარზე მეტი ღირს. მომავალი მიდგომის ღირებულება კი შეიძლება მნიშვნელოვნად შემცირდეს, რადგან სრული განკურნებისთვის ჩვეულებრივი დოზის მხოლოდ ხუთი პროცენტია საჭირო. ხარჯის დიდი ნაწილი ძვირ ლაბორატორიულ გარემოში მოდიფიცირებული T უჯრედების შედარებით დიდი რაოდენობით წარმოებაზე მოდის.

Tang: "პაციენტის მცირე რაოდენობის სისხლიც საკმარის უჯრედს მოგვცემს, რათა ჩვენი ტექნოლოგიით CAR-T თერაპია მოვამზადოთ. მეორე დღესვე შეიძლება ისინი პაციენტს დაუბრუნოთ. ეს მნიშვნელოვნად იაფი და გაცილებით სწრაფად საწარმოებელი იქნება, რაც საბოლოოდ მეტ სიცოცხლეს გადაარჩენს" — ასკვნის იგი. Tang-ის გუნდი და Leman Biotech ამ მიზნისთვის ამჟამად მუშაობენ.