ამცირებს თუ არა ჩასახვის საწინააღმდეგო აბების გამოყენება საკვერცხის კიბოს რისკს?

ჯანმრთელობის ჩანაწერების ახალი ანალიზის მიხედვით, პერორალური ჩასახვის საწინააღმდეგო აბების გამოყენება და ცოცხლად დაბადებული ბავშვების მეტი რაოდენობა საკვერცხის კიბოს რისკს ამცირებს.

2025 წლის 6 იანვარს The International Journal of Gynecological Cancer ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიის შესახებ ავსტრალიელი Dr. Iqbal Madakkatel აღნიშნავს: „ჩვენი ფართომასშტაბიანი, ჰიპოთეზისგან დამოუკიდებელი მანქანური სწავლების კვლევა მიუთითებს, რომ საკვერცხის კიბოს რისკი ნაწილობრივ მაინც შეცვლადია და შესაძლოა შემუშავდეს პროგნოზული სისხლის ტესტები, რომლებიც ამ კიბოს ადრეულ სტადიებზე გამოვლენას უზრუნველყოფს.“

კვლევის დეტალები

კვლევამ გაერთიანებული სამეფოს ბიობანკში 222 ათასი ქალის 2920 ექსპოზიციის ანალიზით 12,6 წლის განმავლობაში საკვერცხის კიბოს 1441 შემთხვევა გამოავლინა.

ანალიზში გამოყენებული იყო ყველაზე დიდი წვლილის მქონე ზედა 3%-ში შესული 87 პროგნოზული ფაქტორი. მათ შორის იყო საწყისი და პიროვნული მახასიათებლები, ქალისთვის სპეციფიკური ფაქტორები, სოციოდემოგრაფიული მდგომარეობა, ცხოვრების წესი და გარემო, კოგნიტიური და ფსიქოსოციალური ფაქტორები, ფიზიკური გაზომვები, ჯანმრთელობა და სამედიცინო ისტორია და ბიომარკერები .

ნებისმიერი ქალი, რომელსაც ჩასახვის საწინააღმდეგო აბები ჯამში 5 წელი აქვს გამოყენებული, საკვერცხის კიბოს რისკს დაახლოებით 50%-ით ამცირებს. პერორალური კონტრაცეპტივების დამცავი ეფექტის შესახებ მრავალი მეტაანალიზი ამ შედეგებს მხარს უჭერს.

ყოველთვიური ოვულაციის დროს საკვერცხის ზედაპირზე ანთებითი რეაქცია ან პროცესი ვითარდება და ამ რეაქციის შეჩერება შესაძლოა საკვერცხის კიბოს შემცირების რეალური მიზეზი იყოს. მიიჩნევა, რომ სპილენძის შემცველი საშვილოსნოსშიდა საშუალება (IUD) ოვულაციას არ აჩერებს, ხოლო ჰორმონულმა IUD-მა ზოგ ქალში შესაძლოა ოვულაცია ნაწილობრივ დათრგუნოს, თუმცა ეს მათი მოქმედების მთავარი მექანიზმი არ არის. ამიტომ მონაცემები ურთიერთსაწინააღმდეგოა იმის შესახებ, არის თუ არა IUD ისეთივე ეფექტიანი, როგორც პერორალური კონტრაცეპტივები.

რომელია საკვერცხის კიბოს შეცვლადი რისკფაქტორები?

საკვერცხის კიბოს ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი რისკფაქტორია ოჯახური ისტორია ან სხვადასხვა გენეტიკური მუტაციის, მაგალითად BRCA1-ისა და BRCA2-ის მუტაციების, არსებობა. სხვა შეუცვლელი რისკფაქტორებია ადრეული მენარქე ან გვიანი მენოპაუზა — ოვულაციის განმეორების მეტი შესაძლებლობის გამო — და ენდომეტრიოზი. თუმცა ცნობილი შეცვლადი ფაქტორები, მათ შორის მეტი ორსულობა და ძუძუთი კვება, პირველ რიგში ოვულაციის შემცირებას უკავშირდება. ამ კვლევაში მინიმუმ ორი ცოცხალი ბავშვის გამჩენმა მონაწილეებმა, მათთან შედარებით, ვისაც არ უმშობიარია, საკვერცხის კიბოს ალბათობა 39% -ით შეამცირეს.

რა უშლის ხელს საკვერცხის კიბოს სკრინინგსა და გამოვლენას?

პირველი სტადიის საკვერცხის კიბოს დიაგნოზის მქონე ქალებში 5-წლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი ძალიან კარგია და 90%-ს აღემატება, თუმცა შემთხვევების მხოლოდ დაახლოებით 17% ვლინდება ასე ადრე. საკვერცხის კიბოს სიმპტომები ხშირად ბუნდოვანია და მოიცავს მუცლის შებერილობას, მუცლის დისკომფორტსა და მადის დაკარგვას. ამიტომ პაციენტები თავდაპირველად პირველადი ჯანდაცვის მომსახურების მიმწოდებლებს მიმართავენ. თუმცა საკვერცხის კიბო სხვა კიბოების უმეტესობისგან განსხვავებულად იქცევა. ძუძუსა და მსხვილი ნაწლავის კიბო ერთი წერტილიდან იწყება და იქიდან იზრდება, ხოლო საკვერცხეების მუცლის ღრუში მდებარეობის გამო პატარა საკვერცხის სიმსივნე შეიძლება ბაბუაწვერას თესლივით გაიფანტოს მუცელში და დიდი ხნის განმავლობაში გამოუვლენელი დარჩეს.

რა ახალ მტკიცებულებებს გვთავაზობს კვლევა?

წინა კვლევებმა საკვერცხის კიბოს რისკზე სიმაღლისა და წონის გავლენის შესახებ ურთიერთსაწინააღმდეგო მტკიცებულებები წარმოადგინა, თუმცა ამ კვლევამ ორივესთან დადებითი კავშირი გამოავლინა. მაგალითად, სიმაღლის ყოველი დამატებითი სტანდარტული გადახრა რისკის 13%-ით ზრდასთან იყო დაკავშირებული. ცხიმიანობის სხვადასხვა საზომი, მაგალითად სხეულის ცხიმის პროცენტი, მახასიათებლის მიხედვით კიბოს ალბათობას 14%-დან 28%-მდე ზრდიდა.

შეიძლება თუ არა ბიომარკერები მომავალი სკრინინგისთვის იმედის მომცემი იყოს?

საკვერცხის კიბოს სკრინინგი დიდი ხანია მკვლევართა ნანატრი მიზანია და ათწლეულების განმავლობაში წარმატებული სკრინინგტესტი ვერ შემუშავდა. ამ კიბოს წარმოქმნის თავისებურებების გამო ეს ძალიან რთულია. მეტიც, ყოველ ექვს თვეში ჩატარებულმა ულტრაბგერითმა სკრინინგმაც კი ადრეული დიაგნოსტიკის ან გადარჩენის მაჩვენებლების ზრდა ვერ აჩვენა.

ასევე საყურადღებოა წარსული წარუმატებლობები, როდესაც სიმსივნურ მარკერებზე ტესტებს ულტრაბგერით სკრინინგს უთავსებდნენ. ეს სისხლის ბიომარკერები საინტერესოა, რადგან მარტივ ტესტებს წარმოადგენს, თუმცა ამ ლაბორატორიული მაჩვენებლების ცვლილებას სხვა მიზეზებიც შეიძლება ჰქონდეს და ისინი მხოლოდ საკვერცხის კიბოსთვის სპეციფიკური არ არის. რთულია იმის დადგენაც, თუ რა სიხშირით უნდა ჩატარდეს ეს ტესტები: „ყოველთვიურად, ყოველ 3 თვეში თუ ყოველ 6 თვეში ჩაიტარებთ ლაბორატორიულ ტესტებს?“

კვლევაში ასევე შეისწავლეს გლუტამინი და ალანინი და სხვა ფაქტორები. საჭიროა მეტი ყურადღების გამახვილება კიბოს უჯრედების მეტაბოლიზმსა და სიმსივნის მიკროგარემოზე. ამან შეიძლება ადრეული დიაგნოსტიკის ან სკრინინგტესტის შემუშავებას შეუწყოს ხელი. მკვლევრები იმედოვნებენ, რომ ამ დაავადების ადრეული გამოვლენის გზას იპოვიან.

ამ კვლევაში სისხლის ბიომარკერების საკვერცხის კიბოს რისკთან დაკავშირებამ შესაძლოა სიმსივნის წარმოქმნის პოტენციური მექანიზმების შესახებ ინფორმაცია მოგვაწოდოს და პროგნოზული სისხლის ტესტების შემუშავებას შეუწყოს ხელი. ასპარტატამინოტრანსფერაზისა და ალანინამინოტრანსფერაზის მაღალი დონე საკვერცხის კიბოს ალბათობას 11%-ით ამცირებდა. ნეიტროფილების მაღალი პროცენტი კიბოს რისკს მცირედ ზრდიდა (OR, 1.08), ხოლო შრატის საერთო ცილის მაღალი დონე უფრო დაბალ რისკთან იყო დაკავშირებული (OR, 0.86).

ეს შედეგები ხელს შეუწყობს საკვერცხის კიბოს რისკფაქტორებისა და დამცავი სტრატეგიების უკეთ გაგებას და ადრეული დიაგნოსტიკის ახალ გზებს გვთავაზობს. ასეთი სამეცნიერო წინსვლა მნიშვნელოვან ინფორმაციას აწვდის როგორც ჯანდაცვის პროფესიონალებს, ისე ფართო საზოგადოებას.