آیا مصرف قرص جلوگیری از بارداری، خطر سرطان تخمدان را کاهش می‌دهد؟

طبق تحلیل تازهٔ داده‌های پرونده‌های سلامت، مصرف قرص‌های خوراکی جلوگیری از بارداری و شمار بیشتر زایمان زنده، خطر سرطان تخمدان را کاهش می‌دهند.

در 6 ژانویهٔ 2025، The International Journal of Gynecological Cancer مقالهٔ آنان را منتشر کرد و دکتر Iqbal Madakkatel از استرالیا دربارهٔ آن گفت: «مطالعهٔ گستردهٔ ما با یادگیری ماشین و مستقل از فرضیه نشان می‌دهد خطر سرطان تخمدان دست‌کم تا حدی تغییرپذیر است و ممکن است بتوان آزمایش‌های خون پیش‌بینی‌کننده‌ای برای شناسایی این سرطان در مراحل ابتدایی توسعه داد.»

جزئیات پژوهش

این پژوهش در زیست‌بانک بریتانیا روی 222 هزار زن 2920 مواجهه را تحلیل کرد و در طول 12.6 سال، 1441 مورد سرطان تخمدان شناسایی کرد.

در تحلیل از 87 عامل پیش‌بینی‌کننده استفاده شد که در 3% بالایی از نظر سهم در پیش‌بینی قرار داشتند. این عوامل شامل ویژگی‌های پایه و فردی، عوامل ویژهٔ زنان، شرایط جمعیتی‌اجتماعی، سبک زندگی و محیط، عوامل شناختی و روانی‌اجتماعی، اندازه‌گیری‌های جسمی، سلامت و سابقهٔ پزشکی و نشانگرهای زیستی بودند.

هر زنی که در مجموع 5 سال قرص جلوگیری مصرف کرده باشد، خطر سرطان تخمدان را تقریباً 50% کاهش می‌دهد. فراتحلیل‌های متعدد دربارهٔ اثر محافظتی قرص‌های خوراکی جلوگیری نیز از این یافته‌ها حمایت می‌کنند.

هر ماه هنگام تخمک‌گذاری، واکنش یا فرایندی التهابی در سطح تخمدان رخ می‌دهد و جلوگیری از آن ممکن است علت واقعی کاهش سرطان تخمدان باشد. تصور می‌شود IUD مسی یا وسیلهٔ داخل‌رحمی مانع تخمک‌گذاری نمی‌شود، اما IUDهای هورمونی در بعضی زنان ممکن است آن را تا حدی مهار کنند؛ البته این سازوکار اصلی اثر آن‌ها نیست. ازاین‌رو داده‌ها دربارهٔ اینکه آیا IUD به‌اندازهٔ قرص خوراکی جلوگیری مؤثر است، متناقض‌اند.

عوامل خطر تغییرپذیر سرطان تخمدان کدام‌اند؟

یکی از قوی‌ترین عوامل خطر سرطان تخمدان، سابقهٔ خانوادگی یا حضور جهش‌های ژنتیکی گوناگون مانند BRCA1 و BRCA2 است. شروع زودرس قاعدگی یا یائسگی دیررس، به‌دلیل فرصت‌های بیشتر تخمک‌گذاری، و اندومتریوز از دیگر عوامل تغییرناپذیرند. اما عوامل تغییرپذیر شناخته‌شده، مانند بارداری بیشتر و شیردهی، عمدتاً با کاهش تخمک‌گذاری مرتبط‌اند. در این مطالعه، شرکت‌کنندگانی که دست‌کم دو زایمان زنده داشتند در مقایسه با زنانی که هرگز زایمان نکرده بودند، احتمال سرطان تخمدان را 39% کاهش داده بودند.

چه موانعی برای غربالگری و تشخیص سرطان تخمدان وجود دارد؟

بقای 5 سالهٔ زنان با تشخیص سرطان تخمدان مرحلهٔ اول، بیش از 90% و بسیار خوب است، اما فقط حدود 17% موارد این‌قدر زود تشخیص داده می‌شوند. علائم سرطان تخمدان معمولاً مبهم‌اند و شامل نفخ، ناراحتی شکمی و بی‌اشتهایی می‌شوند؛ در نتیجه بیماران ابتدا به ارائه‌دهندگان مراقبت اولیه مراجعه می‌کنند. اما سرطان تخمدان برخلاف بیشتر سرطان‌های دیگر رفتار می‌کند. درحالی‌که سرطان پستان و کولون از نقطه‌ای شروع می‌شوند و از آنجا رشد می‌کنند، در سرطان تخمدان به‌دلیل جایگاه آن در شکم، یک تومور کوچک می‌تواند مانند دانه‌های قاصدک در حفرهٔ شکمی پراکنده شود و مدت زیادی پنهان بماند.

مطالعه چه شواهد تازه‌ای ارائه می‌کند؟

مطالعات قبلی دربارهٔ اثر قد و وزن بر خطر سرطان تخمدان شواهد متناقضی داشتند، اما این پژوهش برای هر دو ارتباط مثبت یافت. برای نمونه، هر افزایش اضافی قد به‌اندازهٔ یک انحراف معیار با 13% افزایش خطر مرتبط بود. شاخص‌های گوناگون چربی بدن، مانند درصد چربی، بسته به ویژگی، احتمال سرطان را به میزان 14% تا 28% افزایش دادند.

آیا نشانگرهای زیستی برای غربالگری آینده امیدبخش‌اند؟

غربالگری سرطان تخمدان مدت‌ها آرمان پژوهشگران بوده و طی دهه‌ها آزمایش موفقی برای آن توسعه نیافته است. به‌دلیل چگونگی شکل‌گیری این سرطان، مسئله بسیار پیچیده است. حتی سونوگرافی‌های هر شش ماه یک‌بار نیز افزایش تشخیص زودهنگام یا بقا را نشان نداده‌اند.

باید به ناکامی‌های پیشین در ترکیب آزمایش نشانگرهای توموری با سونوگرافی نیز توجه کرد. نشانگرهای خونی یادشده هیجان‌انگیزند، چون آزمایش‌هایی آسان‌اند؛ اما تغییر این مقادیر آزمایشگاهی ممکن است علت‌های دیگری داشته باشد و فقط مختص سرطان تخمدان نیستند. تعیین برنامهٔ زمانی آزمایش نیز دشوار است: «آیا هر ماه، هر 3 ماه یا هر 6 ماه آزمایش خون خواهید گرفت؟»

این پژوهش همچنین گلوتامین و آلانین و عوامل دیگری را بررسی کرده است. لازم است تمرکز بیشتری بر سوخت‌وساز سلول سرطانی و ریزمحیط تومور باشد؛ این کار ممکن است به توسعهٔ تشخیص زودهنگام یا آزمایش غربالگری کمک کند. پژوهشگران امیدوارند راهی برای تشخیص زودهنگام این بیماری پیدا کنند.

ارتباط نشانگرهای خونی مطالعه با خطر سرطان تخمدان می‌تواند دربارهٔ سازوکارهای احتمالی تشکیل تومور اطلاعات بدهد و از توسعهٔ آزمایش‌های خون پیش‌بینی‌کننده حمایت کند. سطح بالای آسپارتات آمینوترانسفراز و آلانین آمینوترانسفراز، احتمال سرطان تخمدان را 11% کاهش داد. درصد بالای نوتروفیل با افزایش اندک خطر سرطان همراه بود (OR، 1.08)، درحالی‌که پروتئین تام بالای سرم با خطر کمتر ارتباط داشت (OR، 0.86).

این یافته‌ها ممکن است به شناخت بهتر عوامل خطر و راهبردهای محافظتی سرطان تخمدان کمک کنند و راه‌های تازه‌ای برای تشخیص زودهنگام ارائه دهند. چنین پیشرفت‌های علمی اطلاعات مهمی برای متخصصان سلامت و عموم جامعه فراهم می‌کنند.