გაბედული აღიარება 3600 წლის წინ: არ შეეხო, მკურნალობა არ არსებობს
ამ სტატიაში
10. დღე (კიბოს ისტორია 365 დღეში — სერია)
ისტორიაში კიბოს პირველი დიაგნოზი და ექიმის გაბედული აღიარება: „არ შეეხო“ (ედვინ სმითის პაპირუსი, შემთხვევა 45)
ძველი ეგვიპტის მედიცინა ჩვეულებრივ შელოცვებს, ამულეტებსა და ღმერთებისადმი ვედრებას გვახსენებს. თუმცა როდესაც ძვ. წ. 1600-იანი წლებიდან შემორჩენილ პაპირუსის გრაგნილს ვშლით, გასაოცრად თანამედროვე, ცივსისხლიანი და რაციონალური ქირურგი გვხვდება.
ედვინ სმითის პაპირუსში შემთხვევა 45კაცობრიობის ისტორიაში პირველი ცნობილი ტექსტია, რომელშიც კიბო (ან სიმსივნეები) „კლინიკურ დაავადებადაა“ აღწერილი. აქ მაგია არ არის; მხოლოდ დაკვირვება, შეხება და მწარე სიმართლეა.
დღეს 3600 წლით უკან მივდივართ და ვესწრებით, რას გრძნობდა ძველი ექიმი ძუძუს სიმსივნის გასინჯვისას, როგორ სვამდა დიაგნოზს და როგორ იღებდა მედიცინის ისტორიაში შესულ ცნობილ გადაწყვეტილებას: „მკურნალობა არ არსებობს“.
ედვინ სმითის პაპირუსი 48 შემთხვევას შეიცავს და ადამიანის სხეულს თავიდან ფეხებამდე (a capite ad calcem) სისტემატურად მიმოიხილავს. ყოველი შემთხვევა სტანდარტულ შაბლონს მიჰყვება:
- 1. სათაური: რა დაავადებაა („მითითებები მკერდში ამობურცული სიმსივნეების შესახებ“).
- 2. გასინჯვა: იწყება სიტყვებით: „თუ კაცს გასინჯავ...“ ჩამოთვლილია დაკვირვებისა და ხელით გასინჯვის მიგნებები.
- 3. დიაგნოზი: დაავადება აღწერილია ფორმულირებით: „მის შესახებ ასე უნდა თქვა...“
- 4. გადაწყვეტილება (Verdict): თანამედროვე „ტრიაჟის“ სისტემის წინამორბედი. არსებობს სამი ვარიანტი:
- დაავადება, რომელსაც ვუმკურნალებ.
- დაავადება, რომელსაც ვებრძოლები (დაკვირვება).
- დაავადება, რომელსაც არ უმკურნალებენ (უიმედო).
შემთხვევა 45: ძუძუს სიმსივნეები და „Haemat-ის ნაყოფი“
შემთხვევა 45-ის სათაური ასეთია: „მითითებები მკერდში ამობურცული სიმსივნეების (bulging tumors) შესახებ.“ ტექსტი ისე ცოცხლად აღწერს, როგორ სინჯავს ქირურგი სიმსივნეს, რომ დღესაც ონკოლოგს ამ სტრიქონების წაკითხვისას შეუძლია პაციენტი თვალწინ წარმოიდგინოს.
დიაგნოზი ძველი ქირურგის თითის წვერებზე
1. ტემპერატურის ტესტი
ქირურგი წარმონაქმნს ეხება და წერს: „ძალიან გრილია (very cool), შიგნით არავითარი სიცხე არ არის.“ ამ დაკვირვებას სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს. რადგან ინფექციები (აბსცესები) ცხელი და წითელია, კიბო კი ცივი და მყარი. ძველმა ექიმმა ინფექციისა და სიმსივნის გარჩევა შეძლო.
2. Haemat-ის ნაყოფის მეტაფორა
წარმონაქმნის სიმტკიცის აღსაწერად შესანიშნავ შედარებას იყენებს: „ხელის ქვეშ მწვანე haemat-ის ნაყოფს (უმწიფარ მყარ ბროწეულს) ჰგავს.“ წარმონაქმნი მყარია, ქსოვილზე მიმაგრებულია (ფიქსირებული) და სითხეს (ჩირქს) არ შეიცავს.
ექიმის განაჩენი: „მკურნალობა არ არსებობს“
შემთხვევა 45-ის ბოლოს ქირურგი ცნობილ გადაწყვეტილებას იღებს: „არ შეეხო. მკურნალობა არ არსებობს.“
უძლურებაა თუ სიბრძნე?
ეს სიტყვები უძლურების კი არა, ღრმა სამედიცინო ცოდნისა და ეთიკის შედეგია. ქირურგი მიხვდა, რომ ასეთი მყარი და ცივი წარმონაქმნების (კიბოების) მოკვეთა არ შეიძლებოდა; დანით ჩარევისას პაციენტი უფრო სწრაფად მოკვდებოდა ან იტანჯებოდა. ეს მედიცინაში „სამედიცინო ამაოების“ (Medical Futility) ცნებისა და „უპირველესად, არ ავნო“ პრინციპის პირველი ისტორიული მაგალითია.
მითის გაბათილება: წვავდნენ ეგვიპტელები კიბოს?
პოპულარულ კულტურაში ხშირად ამბობენ: „ეგვიპტელები კიბოს ცეცხლით მოწვით მკურნალობდნენ“. ეს პაპირუსის ორი შემთხვევის ერთმანეთში აღრევით გამოწვეული შეცდომაა.
| შემთხვევა 39 (აბსცესი/კისტა) | შემთხვევა 45 (სიმსივნე/კიბო) |
|---|---|
|
|
ეგვიპტელები კეთილთვისებიანი ინფექციებისა და ავთვისებიანი სიმსივნეების გარჩევას ახერხებდნენ და თითოეულისთვის განსხვავებულ პროტოკოლს იყენებდნენ.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.