اعترافی جسورانه در 3600 سال پیش: به آن دست نزن، درمانی ندارد
در این مقاله
روز 10 (مجموعه تاریخ سرطان در 365 روز)
نخستین تشخیص سرطان در تاریخ و اعتراف جسورانه پزشک: «به آن دست نزن» (پاپیروس ادوین اسمیت، مورد 45)
وقتی از پزشکی مصر باستان می‌شنویم، معمولاً جادو، تعویذ و نیایش به درگاه خدایان به ذهن می‌آید. اما با گشودن طومار پاپیروسی از سال‌های 1600 پیش از میلاد، با جراحی روبه‌رو می‌شویم که به‌طرز شگفت‌آوری نوگرا، خونسرد و عقلانی است.
در پاپیروس ادوین اسمیت، مورد 45، نخستین متن شناخته‌شده تاریخ بشر است که سرطان یا تومورها را به‌عنوان «بیماری بالینی» توصیف می‌کند. در این متن جادویی نیست؛ تنها مشاهده، لمس و حقیقتی تلخ وجود دارد.
امروز به 3600 سال پیش بازمی‌گردیم و احساس پزشک باستانی هنگام معاینه تومور پستان، تشخیص او و حکم مشهور «درمانی ندارد» را که در تاریخ پزشکی ماندگار شد، دنبال می‌کنیم.
پاپیروس ادوین اسمیت 48 مورد را در بر دارد و بدن انسان را از سر تا پا به‌طور نظام‌مند بررسی می‌کند. هر مورد از قالبی استاندارد پیروی می‌کند:
- 1. عنوان: ماهیت بیماری («دستورهایی درباره تومورهای برجسته در سینه»).
- 2. معاینه: با «اگر مردی را معاینه کنی...» آغاز می‌شود. یافته‌های مشاهده و معاینه با دست فهرست می‌شوند.
- 3. تشخیص: بیماری با عبارت «باید درباره او چنین بگویی...» توصیف می‌شود.
- 4. حکم: نیای سامانه «تریاژ» امروزی؛ سه گزینه دارد:
- بیماری‌ای که درمانش خواهم کرد.
- بیماری‌ای که با آن مبارزه خواهم کرد (مشاهده).
- بیماری‌ای که درمان نخواهد شد (ناامیدکننده).
مورد 45: تومورهای پستان و «میوه هِمات»
عنوان مورد 45 چنین است: «دستورهایی درباره تومورهای برجسته در سینه.» متن معاینه تومور توسط جراح را چنان زنده توصیف می‌کند که حتی امروز نیز انکولوژیست می‌تواند با خواندن آن، بیمار را در ذهن مجسم کند.
تشخیص در نوک انگشتان جراح باستان
1. آزمون دما
جراح توده را لمس می‌کند و می‌نویسد: «بسیار خنک است، هیچ گرمایی در آن نیست.» این مشاهده بسیار مهم است؛ زیرا عفونت‌ها (آبسه‌ها) گرم و قرمزند، اما سرطان سرد و سفت است. پزشک باستان توانسته بود عفونت را از تومور تشخیص دهد.
2. استعاره میوه هِمات
برای توصیف سفتی توده، تشبیه جالبی به کار می‌برد: «زیر دست تو مانند میوه سبز هِمات (انار نارس و سفت) است.» توده سفت است، به بافت چسبیده (ثابت) و مایع (چرک) ندارد.
حکم پزشک: «درمانی ندارد»
در پایان مورد 45، جراح حکم مشهور خود را بیان می‌کند: «به آن دست نزن. درمانی ندارد.»
درماندگی است یا خرد؟
این عبارت حاصل درماندگی نیست، بلکه نتیجه دانش عمیق پزشکی و اخلاق است. جراح فهمیده بود این توده‌های سفت و سرد (سرطان‌ها) را نمی‌توان با بریدن برداشت و اگر تیغ به آن‌ها برسد، بیمار زودتر می‌میرد یا رنج می‌کشد. این نخستین نمونه تاریخیِ مفهوم «بیهودگی پزشکی» و اصل «نخست آسیب نرسان» است.
رد یک افسانه: آیا مصریان سرطان را داغ می‌کردند؟
در فرهنگ عامه اغلب گفته می‌شود «مصریان سرطان را با سوزاندن در آتش درمان می‌کردند». این اشتباه از آمیختن دو مورد متفاوت پاپیروس ناشی شده است.
| مورد 39 (آبسه/کیست) | مورد 45 (تومور/سرطان) |
|---|---|
|
|
مصریان می‌توانستند عفونت‌های خوش‌خیم را از تومورهای بدخیم تشخیص دهند و برای هر کدام پروتکل متفاوتی اجرا کنند.
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.