ჰისტერექტომია 1813 — საშვილოსნოს ამოკვეთა
რუტინულ და წარმატებულ ჰისტერექტომიამდე მისასვლელი გზა სირთულეებითა და ტკივილით იყო სავსე, განსაკუთრებით ანესთეზიისა და ანტიბიოტიკების არარსებობის დროს. ჰისტერექტომია საშვილოსნოს ნაწილობრივი ან სრული ქირურგიული ამოკვეთაა. საშვილოსნო კუნთოვანი ორგანოა, რომელშიც ნაყოფი ვითარდება, სანამ მშობიარობისას საშვილოსნოს ყელს, ანუ მის ქვედა ბოლოს, და საშოს გაივლის. მოკლედ, ეს საშვილოსნოს ოპერაციული ამოკვეთა არის.
დღეს ჰისტერექტომია ყველაზე გავრცელებული გინეკოლოგიური ქირურგიული ჩარევაა და ისეთი დაავადებების სამკურნალოდ გამოიყენება, როგორიცაა საშვილოსნოს კიბო და მძიმე ენდომეტრიოზი (საშვილოსნოს შიდა ამომფენი ენდომეტრიუმის შრის ზრდა საშვილოსნოს გარეთ, სხვა მიდამოში).
სიტყვა ჰისტერექტომია ორი ბერძნული წარმოშობის სიტყვის შერწყმით შედგება: „hystera“ — საშვილოსნო და „ektome“ — ამოკვეთა. ეს სიტყვა საშვილოსნოს ქირურგიულად ამოკვეთის პროცედურას აღნიშნავს.
ჰისტერექტომია მედიცინის ისტორიაში უძველესი დროიდან ტარდება. მიიჩნევა, რომ პირველი აღრიცხული ჰისტერექტომიები ძვ. წ. მე-2 საუკუნეში ინდოეთში ჩატარდა. მედიცინის ისტორიის განმავლობაში, ანესთეზიისა და ინფექციის კონტროლის მსგავსი მიღწევების პარალელურად, ჰისტერექტომიის მეთოდები და ტექნიკაც განვითარდა.
ისტერია ძველი ფსიქოლოგიური დიაგნოზია, რომელიც ისტორიულად ქალებისთვის დამახასიათებელ ემოციურ და ფიზიკურ სიმპტომებს უკავშირდებოდა. ის პირველად ძველ საბერძნეთში Hippokrat-მა აღწერა. მაშინ მიიჩნეოდა, რომ ქალის საშვილოსნო სხეულში გადაადგილდებოდა და ჯანმრთელობის სხვადასხვა პრობლემას იწვევდა.
ტერმინი ისტერია მე-19 და მე-20 საუკუნეების დასაწყისში ქალების ნევროზული და ისტერიული ქცევის ასახსნელად ფართოდ გამოიყენებოდა. იმ პერიოდში ისტერიისთვის მიკუთვნებული სიმპტომების გამო ისეთ ქირურგიულ ჩარევებსაც ატარებდნენ, როგორიცაა ჰისტერექტომია. თუმცა ასეთი ჩარევების ეფექტიანობის არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს და თანამედროვე სამედიცინო ცოდნის თვალსაზრისით ისინი მიუღებელია.
მე-20 საუკუნის შუა ხანებში ფსიქიატრიასა და ფსიქოლოგიაში ისტერიის დიაგნოზსა და ამ ტერმინის გამოყენებაზე მეტწილად უარი თქვეს. იგი უფრო კონკრეტულმა და გასაგებმა ფსიქიატრიულმა განმარტებებმა და მდგომარეობებმა ჩაანაცვლა.
- თანამედროვე ჰისტერექტომიის მიმართულებით მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო ამერიკელი ექიმის, Ephraim McDowell-ის მიერ 1809 წელს საკუთარ სახლში Jane Todd Crawford-ისთვის ჩატარებული ოპერაცია. Crawford-მა ოპერაციისთვის 97 კმ გზა ცხენით გაიარა; მას საკვერცხის დიდი სიმსივნე ჰქონდა, რომელიც სუნთქვას ურთულებდა. ანესთეზიის გარეშე, სამზარეულოს მაგიდაზე Crawford-ს წარმატებული ოპერაცია ჩაუტარდა და 10,2 კილოგრამის სიმსივნე ამოეკვეთა.
- 1813 წელს გერმანელი ქირურგი Konrad Langenbeck გახდა ერთ-ერთი პირველი ქირურგი, რომელმაც გულდასმით დაგეგმილი ჰისტერექტომია საშოს გზით ჩაატარა, თუმცა კოლეგებს არ სჯეროდათ, რომ საშვილოსნო ნამდვილად ამოიკვეთა. როდესაც პაციენტი 26 წლის შემდეგ გარდაიცვალა, გაკვეთამ დაადასტურა, რომ ოპერაცია მართლაც ჩატარებული იყო.
- 1853 წელს ამერიკელმა ქირურგმა Walter Burnham-მა პირველი აბდომინური ჰისტერექტომია ჩაატარა, რომლის შემდეგაც პაციენტი გადარჩა. Burnham-მა დაიწყო პროცედურა, რომელიც, მისი აზრით, საკვერცხის კისტის გამო საკვერცხის ამოკვეთა უნდა ყოფილიყო. როდესაც განაკვეთი გააკეთა და პაციენტს ღებინება დაეწყო, შენიშნა, რომ ჭრილობიდან გამოზნექილი „სიმსივნე“ საკვერცხეში კი არა, გადიდებული ფიბროიდული საშვილოსნო იყო — საშვილოსნოში გაზრდილი არაკიბოვანი სიმსივნეებით — და ამოკვეთის გარდა სხვა არჩევანი აღარ ჰქონდა.
დღეს ჰისტერექტომიის მიდგომებია:
- ამოკვეთა მუცლის განაკვეთით: ამ მეთოდით საშვილოსნო მუცლის მიდამოში გაკეთებული განაკვეთიდან ამოაქვთ.
- ამოკვეთა საშოს გზით, ლაპაროსკოპიის დახმარებით ან მის გარეშე: ამ პროცედურისას საშვილოსნო საშოს გზით ამოიკვეთება. შესაძლებელია ლაპაროსკოპიული დახმარების გამოყენებაც.
- ტოტალური ლაპაროსკოპიული ჰისტერექტომია: ამ მეთოდით საშვილოსნო მუცლის კედელში გაკეთებული მცირე ღიობებიდან ამოიკვეთება. ლაპაროსკოპიული ქირურგია ჩვეულებრივ უფრო სწრაფ გამოჯანმრთელებასა და გართულებების ნაკლებ რისკს გვთავაზობს, ამიტომ დღეს ხშირად ამ მიდგომას ირჩევენ.
ჰისტერექტომიის განვითარება გვეხმარება სრულად გავიგოთ თანამედროვე მედიცინის წინსვლა და ქალების როლი ჯანდაცვაში. ყოველ ნაბიჯზე ქირურგები და პაციენტები უკეთესი შედეგებისა და ცხოვრების უფრო მაღალი ხარისხისთვის რისკავდნენ და არსებული ტექნოლოგიისა და ცოდნის საზღვრებს სცდებოდნენ. მომავალში ახალი ტექნოლოგიები და სამეცნიერო აღმოჩენები ასეთ ქირურგიულ პროცედურებს კიდევ უფრო უსაფრთხოსა და ეფექტურს გახდის და ქალების ჯანმრთელობაზე უფრო დიდ გავლენას მოახდენს.
სტატიის გამოსახულების აღწერა: საშვილოსნო კუნთოვანი ორგანოა, რომელშიც ნაყოფი ვითარდება. სურათზე ნარინჯისფრად მონიშნულ მიდამოში ჩანს საშვილოსნო, საკვერცხე, კვერცხსავალი მილები და საშო.
სტატიაში ნახსენები ისტორიული პიროვნებები: Ephraim McDowell (1771–1830), Konrad Johann Martin Langenbeck (1776–1851), Walter Burnham (1808–1883)
- წინა თემა: მედიცინის სტუდენტი ქალები 1812 — უგულებელყოფილი ნიჭი
- შემდეგი თემა: სტეთოსკოპი 1816 — სხეულის ხმების მოსმენა
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.