ჰობის ჩვევა და ფსიქიკური ჯანმრთელობა — ფართო კვლევა 16 ქვეყანაში

დაბერებული მოსახლეობა მსოფლიოს ჯანდაცვის სისტემებს დამატებით ტვირთს უქმნის, რადგან ასაკოვან ადამიანებს სხვადასხვა სოციალურ და ფსიქოლოგიურ სირთულესთან გამკლავება უწევთ. მათ შესამსუბუქებლად მრავალი ქვეყანა ფსიქიკური ჯანმრთელობის მხარდაჭერისა და გაუმჯობესებისთვის ჰობებში ჩართვას წაახალისებს. თუმცა სხვადასხვა ეროვნულ გარემოში ამ სარგებლის თანმიმდევრულობა ჯერ მკაფიო არ არის. ეს კვლევა 16 ქვეყანაში ხუთი გრძელვადიანი კვლევის ფარგლებში 93 ათას მონაწილეში ჰობებში ჩართვასა და ფსიქიკური ჯანმრთელობის სხვადასხვა მხარეს შორის კავშირს შეისწავლის.

კვლევის მნიშვნელობა

ჯანდაცვის მიღწევები სიცოცხლის გახანგრძლივებას დაეხმარა, თუმცა ჯანსაღი სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა (საშუალო წლები, რომელთა განმავლობაში ადამიანს შეზღუდული შესაძლებლობის, ფიზიკური ან ფსიქიკური დაავადებისა თუ ტრავმის გარეშე, კარგი ჯანმრთელობით ცხოვრება ელის) სიცოცხლის ხანგრძლივობის ზრდას არ ემთხვევა. ეს ჯანმრთელობისა და სოციალური მომსახურების გლობალურ სისტემებს არამდგრად ტვირთს უქმნის და ფინანსურ და საკადრო დაგეგმვას ართულებს. ასაკოვანთა საჭიროებებისა და სისტემების მდგრადობისთვის მნიშვნელოვანია მათი ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის გაუმჯობესების ხარჯეფექტიანი სტრატეგიების ძიება.

დაბერებულ მოსახლეობას შეიძლება მარტოობა, სოციალური იზოლაცია და ფსიქიკური ჯანმრთელობის გაუარესება ჰქონდეს. ეს გამოწვევები მეტ ფიზიკურ მრავალდაავადებიანობასა და სიკვდილიანობას უკავშირდება. მსოფლიოში 65 წლისა და უფროსთა ჯგუფი სხვა ასაკებზე სწრაფად იზრდება. გაეროს მიხედვით, 2019 წელს ყოველი 11 ადამიანიდან ერთი 65 წლის ან უფროსი იყო და მოსალოდნელია, რომ 2050 წლისთვის ეს ყოველი 6 ადამიანიდან ერთს მიაღწევს.

მსოფლიოში ინტერესდებიან, როგორ შეიძლება ამ სირთულეებს ფსიქოსოციალურ აქტივობებში მონაწილეობამ უპასუხოს.

სტატიაში ჰობები სხვადასხვა კატეგორიად იყოფა. მაგალითებია:

1. ფიზიკური აქტივობები: სპორტი, სიარული, ცეკვა და სხეულის მოძრაობის მომთხოვნი სხვა აქტივობები.
2. ხელოვნება და კულტურული მონაწილეობა: ხატვა, მუსიკის მოსმენა ან შესრულება, თეატრში სიარული და სხვა კულტურული თუ მხატვრული საქმიანობა.
3. სოციალური და სათემო მონაწილეობა: საზოგადოებისთვის სამსახური, ჯგუფური ღონისძიებები და სოციალურ კლუბებში ჩართვა.

ამ ჰობებმა შეიძლება ასაკოვანთა „მესამე ასაკის“ პერიოდი გაახანგრძლივოს, „პროდუქტიული დაბერება“ შექმნას, ასაკთან დაკავშირებული ფსიქიკური გაუარესება შეაფერხოს და საერთო კეთილდღეობა გაზარდოს.

ამიტომ მრავალმა ქვეყანამ ჰობებისა და თავისუფალი დროის საქმიანობის მხარდამჭერი პოლიტიკა და რეკომენდაციები შემოიღო, განსაკუთრებით ასაკოვანთა მონაწილეობის გასაზრდელად და ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის გასაუმჯობესებლად.

ეს პოლიტიკა ფართო კვლევით მასალას ეფუძნება: ჰობები შეიძლება შეეხოს ასაკოვანთა ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის მრავალ განზომილებას, მათ შორის დეპრესიისა და ფსიქიატრიული მდგომარეობების უარყოფით სიმპტომებსა და დიაგნოზებს, განცდილ კეთილდღეობას (მაგალითად დადებით და უარყოფით ემოციურ მდგომარეობას), შეფასებით კეთილდღეობას (ცხოვრებით კმაყოფილებას) და სპეციფიკურ კეთილდღეობას (ცხოვრების მიზანს).

კვლევის შედეგები

სტატია შეიქმნა 65 წლისა და უფროს ადამიანებში ჰობებში ჩართვასა და ფსიქიკურ ჯანმრთელობას შორის კავშირის შესასწავლად, სხვადასხვა ქვეყნის ხუთი გრძელვადიანი კვლევით. იგი მოიცავს ინგლისში, იაპონიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ჩინეთში მცხოვრებ მონაწილეთა დაკვირვებას.

ქვეყნებს შორის მონაწილეობის მაჩვენებლები მნიშვნელოვნად განსხვავდება. მაგალითად, ესპანეთში მხოლოდ 51%-ს აქვს ჰობი, დანიაში კი 96%-ს. ყველაზე მაღალი მონაწილეობა დანიაში, შვედეთსა და შვეიცარიაში, ყველაზე დაბალი კი იტალიაში, ესპანეთსა და ჩინეთში აღინიშნა. 

ასევე, ჰობებში ჩართვა უფრო ხშირია ბედნიერების მსოფლიო ინდექსისა და სიცოცხლის ხანგრძლივობის მაღალი მაჩვენებლების მქონე ქვეყნებში.

კვლევის სხვა მნიშვნელოვანი შედეგები:

მონაწილეები და დემოგრაფიული ინფორმაცია

• კვლევა 16 სხვადასხვა ქვეყნიდან 93,263 მონაწილის მონაცემებით ჩატარდა.
• საშუალო ასაკი 71,7-დან 75,9-მდე მერყეობდა.
• უმრავლესობა ქალი იყო (ჩინეთის, იაპონიისა და გერმანიის გარდა).
• მონაწილეთა 70%-ზე მეტი პენსიონერი იყო (ჩინეთის, იაპონიისა და ესპანეთის გარდა).
• მონაწილეთა 60%-ზე მეტს ხანგრძლივი ფსიქიკური ან ფიზიკური ჯანმრთელობის პრობლემა ჰქონდა.

ჰობებში ჩართვასა და ფსიქიკურ ჯანმრთელობას შორის კავშირი

• ჰობებში ჩართვა დეპრესიულ სიმპტომებთან უარყოფით, თვითშეფასებულ ჯანმრთელობასთან, ბედნიერებასა და ცხოვრებით კმაყოფილებასთან კი დადებით კავშირს აჩვენებს.
• იგი დაკავშირებული იყო ნაკლებ დეპრესიულ სიმპტომებთან, უკეთეს თვითშეფასებულ ჯანმრთელობასთან, მეტ ბედნიერებასა და ცხოვრებით უფრო მაღალ კმაყოფილებასთან.
• ჰობებში ჩართვა ქვეყნებს შორის განსხვავებების ამხსნელ ეროვნულ ფაქტორებსაც უკავშირდება, მაგალითად ბედნიერების მსოფლიო ინდექსს, ქვეყნის სიმდიდრესა და სიცოცხლის ხანგრძლივობას.

მიმართულება და ეროვნული ფაქტორები

• ჰობების ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე გავლენაზე აშკარად მოქმედებს ქვეყნის დონის ფაქტორები, მაგალითად ეკონომიკური და სოციალური თავისებურებები.
• მონაწილეობა უფრო ხშირია, როცა მაღალია ბედნიერების მსოფლიო ინდექსი, ერთ სულ მოსახლეზე შემოსავალი (ქვეყნის სიმდიდრე) და სიცოცხლის ხანგრძლივობა. თუმცა შემოსავლის უთანასწორობის Gini ინდექსის მაღალი მაჩვენებლისას მონაწილეობა უფრო დაბალია.

მგრძნობელობის ანალიზები

• სქესის მიხედვით დაყოფილი ანალიზები აჩვენებს, რომ ჰობები ქალებსაც და მამაკაცებსაც არგებს.
• დადებითი გავლენა პენსიონერ მონაწილეებშიც გამოვლინდა.

დასკვნა

ჰობების დადებითი გავლენა კულტურული განსხვავებების მიუხედავად გლობალურად გამოვლინდა, რაც საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის პოლიტიკისა და პრაქტიკისთვის მის დიდ მნიშვნელობას უსვამს ხაზს. დადებითი გავლენა ასევე მჭიდროდ უკავშირდება საცხოვრებელი ქვეყნის ბედნიერების ინდექსსა და სიცოცხლის ხანგრძლივობას. შედეგებმა შეიძლება მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს ასაკოვანთა ცხოვრების ხარისხის გაუმჯობესებისა და ჯანდაცვის ტვირთის შესამსუბუქებლად მონაწილეობის წამახალისებელი პოლიტიკისა და პროგრამების შექმნაში. ამიტომ ასაკოვანთა ჰობებში ჩართვის გაზრდა, ჯანსაღი სიცოცხლის ხანგრძლივობისა და სისტემების ტვირთის შესამცირებლად, საერთაშორისო პრიორიტეტი უნდა გახდეს.