Hobbi vərdişi və psixi sağlamlıq – 16 ölkədə geniş araşdırma

Yaşlanan əhali bütün dünyada səhiyyə sistemlərinə əlavə yük gətirir, çünki yaşlı insanlar müxtəlif sosial və psixoloji çətinliklərlə mübarizə aparmalı olurlar. Bu çətinlikləri yüngülləşdirmək üçün bir çox ölkə psixi sağlamlığı dəstəkləmək və yaxşılaşdırmaq məqsədilə hobbilərlə məşğul olmağı təşviq edir. Lakin müxtəlif milli şəraitlərdə belə məşğuliyyətlərin faydalarının ardıcıl olub-olmadığı hələ aydın deyil. Bu tədqiqat 16 ölkədə beş uzunmüddətli araşdırma çərçivəsində 93 min iştirakçı üzrə hobbilərlə məşğul olmaqla psixi sağlamlığın müxtəlif tərəfləri arasındakı əlaqələri araşdırır.

Tədqiqatın əhəmiyyəti

Səhiyyədəki irəliləyişlər insanların daha uzun yaşamasına kömək etsə də, gözlənilən sağlam ömür müddəti (insanın hər hansı əlillik, fiziki və ya psixoloji xəstəlik, yaxud zədə olmadan sağlam yaşayacağı gözlənilən orta il sayı) gözlənilən ömür müddətindəki artımla uyğunlaşmır. Bu, qlobal səhiyyə və sosial xidmət sistemlərində davam etdirilə bilməyən yüklər yaradır, maliyyə və işçi qüvvəsinin planlaşdırılmasında çətinliklərə səbəb olur. Yaşlı insanların ehtiyaclarını qarşılamaq, qlobal səhiyyə və sosial qulluq sistemlərinin davamlılığını dəstəkləmək üçün onların psixi sağlamlığını və rifahını yaxşılaşdıran xərc baxımından səmərəli strategiyalar araşdırılmalıdır.

Yaşlanan əhali tənhalıq, sosial təcrid və psixi sağlamlığın pisləşməsi kimi sosial və psixoloji çətinliklər yaşaya bilər. Bu çətinliklər fiziki çoxxəstəlikliliyin və ölümün artması ilə əlaqəlidir. Qlobal miqyasda 65 yaş və yuxarı əhali digər yaş qruplarından daha sürətlə artır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatına görə 2019-cu ildə hər 11 nəfərdən biri 65 yaş və yuxarı idi və bu göstəricinin 2050-ci ilədək hər 6 nəfərdən birinə yüksələcəyi gözlənilir.

Psixososial fəaliyyətlərdə iştirakın bu çətinlikləri necə aradan qaldıra biləcəyinə qlobal maraq var.

Məqalədə hobbilərin müxtəlif kateqoriyalarda qruplaşdırıldığı bildirilir. Bəzi nümunələr:

1. Fiziki fəaliyyətlər: Bu kateqoriyaya idman, gəzinti və rəqs kimi bədən hərəkəti tələb edən fəaliyyətlər daxildir.
2. İncəsənət və mədəni fəaliyyətlərdə iştirak: Rəsm çəkmək, musiqi dinləmək və ya ifa etmək, teatr tamaşasına baxmaq kimi mədəni və bədii fəaliyyətlər bu kateqoriyaya aiddir.
3. Sosial və icma fəaliyyətlərində iştirak: İctimai xidmətlər, qrup fəaliyyətləri və ya sosial klublarda iştirak kimi sosial məşğuliyyətlər bu kateqoriyaya daxildir.

Bu hobbilər yaşlı insanların "üçüncü yaş" dövrünü uzada, "məhsuldar yaşlanma" dövrü yarada, yaşla bağlı psixi sağlamlıq geriləmələrinin qarşısını ala və ümumi rifahı artıra bilər.

Buna görə bir çox ölkə psixi sağlamlığı və rifahı dəstəkləmək, yaxşılaşdırmaq üçün hobbiləri və asudə vaxt fəaliyyətlərini dəstəkləyən siyasət və tövsiyələr təqdim edib; bunlar xüsusilə yaşlı insanlar arasında iştirakı artırmağa yönəlib.

Bu siyasətlər hobbilərin yaşlı insanlar üçün psixi sağlamlıq və rifahın çoxölçülü tərəflərini necə yaxşılaşdıra biləcəyini göstərən geniş tədqiqat bazasına əsaslanır. Buraya depressiya və psixiatrik vəziyyətlərin mənfi simptomatikası və klinik diaqnozları, təcrübəyə əsaslanan rifah (məsələn, müsbət və mənfi emosional hal), qiymətləndirməyə əsaslanan rifah (məsələn, həyatdan məmnunluq) və spesifik rifah (məsələn, həyat məqsədi) daxildir.

Araşdırmanın nəticələri

Bu məqalə müxtəlif ölkələrdəki beş uzunmüddətli tədqiqat vasitəsilə 65 yaş və yuxarı insanlarda hobbilərlə məşğul olmaqla psixi sağlamlıq arasındakı əlaqəni araşdırmaq üçün hazırlanıb. Araşdırma İngiltərə, Yaponiya, ABŞ və Çində yaşayan iştirakçıları izləyən uzunmüddətli tədqiqatları əhatə edir.

Ölkələr arasında hobbilərlə məşğul olma göstəriciləri əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Məsələn, İspaniyada iştirakçıların yalnız 51%-nin hobbisi olduğu halda, Danimarkada bu göstərici 96%-ya çatır. Hobbilərlə məşğul olma səviyyəsinin ən yüksək olduğu ölkələr Danimarka, İsveç və İsveçrə, ən aşağı olduğu ölkələr isə İtaliya, İspaniya və Çindir. 

Bundan əlavə, hobbilərlə məşğul olmaq dünya xoşbəxtlik indeksi balı və gözlənilən ömür müddəti yüksək olan ölkələrdə daha geniş yayılıb.

Tədqiqatın digər mühüm nəticələrindən bəziləri:

Tədqiqat iştirakçıları və demoqrafik məlumatlar

• Araşdırma 16 fərqli ölkədən 93263 iştirakçıdan toplanmış məlumatlar əsasında aparılıb.
• İştirakçıların orta yaşı 71,7 ilə 75,9 arasında dəyişir.
• İştirakçıların əksəriyyəti qadındır (Çin, Yaponiya və Almaniya istisna olmaqla).
• İştirakçıların 70%-dən çoxu təqaüdçüdür (Çin, Yaponiya və İspaniya istisna olmaqla).
• İştirakçıların 60%-dan çoxu uzunmüddətli psixi və ya fiziki sağlamlıq problemləri yaşayıb.

Hobbilərlə məşğul olmaqla psixi sağlamlıq arasındakı əlaqə

• Hobbilərlə məşğul olmaq depressiv simptomlarla mənfi, insanın özünün bildirdiyi sağlamlıq, xoşbəxtlik və həyatdan məmnunluqla isə müsbət əlaqə göstərir.
• Hobbilərlə məşğul olmaq daha az depressiv simptom, insanın özünün bildirdiyi daha yaxşı sağlamlıq, daha çox xoşbəxtlik və həyatdan daha yüksək məmnunluqla əlaqələndirilib.
• Hobbilərlə məşğul olmaq ölkələr arasındakı fərqləri izah edən ölkə səviyyəli amillərlə də əlaqəlidir (məsələn, dünya xoşbəxtlik indeksi, ölkənin zənginliyi və gözlənilən ömür müddəti).

Əlaqənin istiqaməti və ölkə səviyyəli amillər

• Hobbilərlə məşğul olmağın psixi sağlamlığa təsirləri ölkənin iqtisadi və sosial xüsusiyyətləri kimi ölkə səviyyəli amillərdən əhəmiyyətli dərəcədə təsirlənir.
• Ölkənin dünya xoşbəxtlik indeksi balı, adambaşına düşən milli gəliri (ölkənin zənginliyi) və gözlənilən ömür müddəti yüksək olduqda hobbilərlə məşğul olmaq daha çox müşahidə edilir. Lakin ölkədə gəlir bərabərsizliyini ölçən Gini indeksi yüksək olduqda hobbilərlə məşğul olmaq daha az olur.

Həssaslıq təhlilləri

• Cinsə görə təbəqələşdirilmiş təhlillər hobbilərlə məşğul olmağın həm qadınlar, həm də kişilər üçün faydalı olduğunu göstərir.
• Təqaüdçü iştirakçılar da daxil olmaqla hobbilərlə məşğul olmağın müsbət təsirləri müşahidə edilib.

Nəticə

Hobbi vərdişinin müsbət təsirləri mədəni fərqlərdən asılı olmayaraq qlobal miqyasda müşahidə edilib. Bu, hobbilərlə məşğul olmağın qlobal ictimai səhiyyə siyasəti və praktikası baxımından böyük əhəmiyyətini vurğulayır. Bundan əlavə, hobbilərlə məşğul olmağın psixi sağlamlığa müsbət təsirləri insanların yaşadığı ölkənin xoşbəxtlik indeksi və gözlənilən ömür müddəti ilə də güclü əlaqəlidir. Bu nəticələr yaşlı insanların həyat keyfiyyətini artırmaq və səhiyyə sistemlərinin yükünü yüngülləşdirmək üçün hobbilərlə məşğul olmağı təşviq edən siyasət və proqramların hazırlanmasında mühüm rol oynaya bilər. Buna görə yaşlı əhali arasında hobbilərlə məşğul olmağı artırmaq, gözlənilən sağlam ömür müddəti yaratmaq və yaşlanan əhalinin səhiyyə sistemlərinə yükünü azaltmaq beynəlxalq prioritetə çevrilməlidir.