عادت سرگرمی و سلامت روان – پژوهشی گسترده در 16 کشور

سالمند شدن جمعیت بار بیشتری بر نظام‌های سلامت جهان می‌گذارد، زیرا سالمندان باید با چالش‌های اجتماعی و روانی گوناگون روبه‌رو شوند. بسیاری از کشورها برای کاهش این چالش‌ها، مشارکت در سرگرمی را با هدف حمایت و بهبود سلامت روان تشویق می‌کنند. اما هنوز روشن نیست فواید این مشارکت در محیط‌های ملی مختلف یکسان است یا نه. این مطالعه در چارچوب پنج پژوهش بلندمدت در 16 کشور، روابط مشارکت در سرگرمی و جنبه‌های مختلف سلامت روان را در 93 هزار شرکت‌کننده بررسی می‌کند.

اهمیت مطالعه

اگرچه پیشرفت‌های سلامت به عمر طولانی‌تر انسان کمک کرده‌اند، امید به زندگی سالم (میانگین سال‌هایی که انتظار می‌رود فرد بدون ناتوانی، بیماری جسمی یا روانی یا آسیب‌دیدگی، در سلامت خوب زندگی کند) با افزایش امید به زندگی همگام نیست. این امر بارهایی ناپایدار بر نظام‌های جهانی سلامت و خدمات اجتماعی می‌گذارد و دشواری‌های برنامه‌ریزی مالی و نیروی کار ایجاد می‌کند. برای پاسخ به نیازهای سالمندان و پشتیبانی از پایداری نظام‌های جهانی سلامت و مراقبت اجتماعی، یافتن راهبردهای مقرون‌به‌صرفه برای بهبود سلامت روان و بهزیستی سالمندان مهم است.

جمعیت‌های سالمند ممکن است چالش‌های اجتماعی و روانی مانند تنهایی، انزوای اجتماعی و افت سلامت روان داشته باشند. این چالش‌ها با افزایش چندبیماری جسمی و مرگ ارتباط دارند. در جهان، جمعیت 65 ساله و بالاتر سریع‌تر از دیگر گروه‌های سنی رشد می‌کند. بر اساس سازمان ملل، در 2019، یک نفر از هر 11 نفر، 65 ساله یا بالاتر بود و انتظار می‌رود این نسبت تا 2050 به یک نفر از هر 6 نفر برسد.

علاقه‌ای جهانی به چگونگی مقابله با این چالش‌ها از راه مشارکت در فعالیت‌های روانی‌اجتماعی وجود دارد.

مقاله می‌گوید سرگرمی‌ها در دسته‌های مختلف گروه‌بندی شده‌اند. چند نمونه:

1. فعالیت‌های جسمانی: این دسته فعالیت‌های نیازمند حرکت بدن، مانند ورزش، پیاده‌روی و رقص را در بر می‌گیرد.
2. مشارکت هنری و فرهنگی: فعالیت‌های فرهنگی و هنری مانند نقاشی، گوش دادن یا نواختن موسیقی و تماشای تئاتر در این دسته هستند.
3. مشارکت اجتماعی و جامعه‌محور: فعالیت‌های اجتماعی مانند خدمات اجتماعی، فعالیت گروهی یا شرکت در باشگاه‌های اجتماعی در این دسته قرار می‌گیرند.

این سرگرمی‌ها می‌توانند دوره «سن سوم» سالمندان را طولانی کنند و دوره «سالمندی مولد» ایجاد کنند، از افت سلامت روان مرتبط با سن جلوگیری کنند و بهزیستی عمومی را افزایش دهند.

از این رو، کشورهای بسیاری سیاست‌ها و توصیه‌هایی برای حمایت از سرگرمی‌ها و فعالیت‌های اوقات فراغت به‌منظور پشتیبانی و بهبود سلامت روان و بهزیستی معرفی کرده‌اند؛ به‌ویژه با هدف افزایش مشارکت سالمندان.

این سیاست‌ها بر مجموعه بزرگی از پژوهش‌ها تکیه دارند که نشان می‌دهند سرگرمی‌ها چگونه می‌توانند جنبه‌های چندبُعدی سلامت روان و بهزیستی سالمندان را بهبود دهند: نشانه‌های منفی و تشخیص بالینی افسردگی و وضعیت‌های روان‌پزشکی، بهزیستی تجربه‌ای (مانند عاطفه مثبت و منفی)، بهزیستی ارزیابی‌شده (مانند رضایت از زندگی) و بهزیستی اختصاصی (مانند هدف زندگی).

یافته‌های پژوهش

این مقاله برای بررسی رابطه مشارکت در سرگرمی و سلامت روان در بزرگسالان 65 ساله و بالاتر، بر اساس پنج مطالعه بلندمدت در کشورهای مختلف طراحی شده است. پژوهش، مطالعات پیگیر شرکت‌کنندگان ساکن انگلستان، ژاپن، آمریکا و چین را شامل می‌شود.

میزان مشارکت در سرگرمی میان کشورها تفاوت قابل‌توجهی دارد. برای مثال، تنها 51% شرکت‌کنندگان در اسپانیا سرگرمی داشتند، در حالی که این میزان در دانمارک به 96% می‌رسد. بالاترین مشارکت در دانمارک، سوئد و سوئیس و پایین‌ترین میزان در ایتالیا، اسپانیا و چین مشاهده شد. 

همچنین، مشارکت در سرگرمی در کشورهایی با امتیاز بالای شاخص شادی جهانی و امید به زندگی بیشتر، رایج‌تر است.

چند نتیجه مهم دیگر مطالعه:

شرکت‌کنندگان پژوهش و اطلاعات جمعیت‌شناختی

• پژوهش با داده‌های جمع‌آوری‌شده از 16 کشور مختلف و 93263 شرکت‌کننده انجام شد.
• میانگین سن شرکت‌کنندگان بین 71,7 تا 75,9 متغیر بود.
• بیشتر شرکت‌کنندگان زن بودند (به‌جز چین، ژاپن و آلمان).
• بیش از 70% بازنشسته بودند (به‌جز چین، ژاپن و اسپانیا).
• بیش از 60% شرکت‌کنندگان مشکلات بلندمدت سلامت روانی یا جسمی داشتند.

رابطه مشارکت در سرگرمی و سلامت روان

• مشارکت در سرگرمی با علائم افسردگی رابطه منفی و با سلامت خودگزارش‌شده، شادی و رضایت از زندگی رابطه مثبت نشان می‌دهد.
• مشارکت در سرگرمی با علائم افسردگی کمتر، سلامت خودگزارش‌شده بهتر، شادی بیشتر و رضایت بالاتر از زندگی ارتباط داشت.
• مشارکت در سرگرمی همچنین با عوامل سطح کشور توضیح‌دهنده تفاوت‌های میان کشورها (مانند شاخص شادی جهانی، ثروت کشور و امید به زندگی) ارتباط دارد.

جهت‌مندی و عوامل سطح کشور

• اثرات مشارکت در سرگرمی بر سلامت روان به‌طور مشخص تحت تأثیر عوامل سطح کشور، مانند ویژگی‌های اقتصادی و اجتماعی آن، قرار می‌گیرند.
• مشارکت در سرگرمی وقتی بیشتر دیده می‌شود که امتیاز شاخص شادی جهانی، درآمد ملی سرانه (ثروت کشور) و امید به زندگی بالا باشد. اما وقتی شاخص جینیِ سنجش نابرابری درآمد در کشور بالا باشد، مشارکت در سرگرمی کمتر است.

تحلیل‌های حساسیت

• تحلیل‌های لایه‌بندی‌شده بر اساس جنسیت نشان می‌دهند مشارکت در سرگرمی برای زنان و مردان سودمند است.
• آثار مثبت مشارکت در سرگرمی، از جمله در شرکت‌کنندگان بازنشسته، مشاهده شد.

نتیجه

آثار مثبت عادت سرگرمی در مقیاس جهانی، مستقل از تفاوت‌های فرهنگی، مشاهده شدند و این امر اهمیت بالای مشارکت در سرگرمی را برای سیاست‌ها و کارکردهای سلامت عمومی جهان برجسته می‌کند. همچنین آثار مثبت مشارکت در سرگرمی بر سلامت روان با شاخص شادی و امید به زندگی کشور محل سکونت افراد ارتباط قوی دارد. این یافته‌ها نشان می‌دهند سرگرمی می‌تواند نقش مهمی در توسعه سیاست‌ها و برنامه‌های تشویق‌کننده مشارکت سالمندان برای بهبود کیفیت زندگی و کاهش بار نظام‌های سلامت داشته باشد. از این رو، افزایش مشارکت سالمندان در سرگرمی باید اولویتی بین‌المللی برای ایجاد امید به زندگی سالم و کاهش بار سالمندی جمعیت بر نظام‌های سلامت باشد.