კიბოს მკურნალობისას გასათვალისწინებელი ხუთი მთავარი პუნქტი

ამერიკის კლინიკური ონკოლოგიის საზოგადოების (ASCO) მიერ მომზადებული „ტოპ 5“ სია, რომლის მიზანია კიბოთი დაავადებული პაციენტისთვის სარგებლის არმომტანი ან შესაძლოა საზიანო სამედიცინო ტესტებისა და/ან მეთოდების ხშირი ან არადანიშნულებისამებრ გამოყენების პრევენცია და კიბოს მკურნალობის ხარისხის გაუმჯობესება, გამოქვეყნდა სამედიცინო ონკოლოგიის ჟურნალში.

კიბო არის დაავადება, რომლის დროსაც სხვადასხვა მიზეზით ზოგჯერ აგრესიული, ზოგჯერ კი არააგრესიული მკურნალობის მეთოდები გამოიყენება. გამოყენებულმა მკურნალობის მეთოდებმა შეიძლება პაციენტების ზოგად მდგომარეობაში გარკვეული გვერდითი მოვლენები, ზოგჯერ კი სერიოზული შედეგები გამოიწვიოს. ამ თვალსაზრისით, მკურნალობის დაგეგმვისას უნდა ჩატარდეს ყველა საჭირო გამოკვლევა და გათვალისწინებულ იქნეს პაციენტის ასაკი, სხვა ჯანმრთელობის პრობლემების არსებობა, დიაგნოზირებული კიბოს სტადია და გავრცელების ხარისხი. წინააღმდეგ შემთხვევაში წარმოქმნილი სხვადასხვა უარყოფითი შედეგები პრობლემებს შეუქმნის როგორც პაციენტს, ისე ექიმს. მკურნალობის სწორ გეგმას შეუძლია, კიბოთი დაავადებულ პაციენტებში შესაძლო პრობლემების თავიდან აცილებით, ცხოვრების ხარისხი გააუმჯობესოს. ამ მიზეზით, როგორც პაციენტებში, ისე ონკოლოგიურ საზოგადოებაში ცნობიერების ამაღლების მიზნით, მიზნად დაისახა კლინიკური კვლევებით გაუმყარებელი ტესტებისა და/ან მეთოდების არადანიშნულებისამებრ გამოყენების მაქსიმალურად შემცირება. ამერიკის შინაგანი მედიცინის ფონდის მიერ დაწყებული კამპანიის „გონივრული არჩევანი“ ფარგლებში, ამერიკის კლინიკური ონკოლოგიის საზოგადოების (ASCO) მიერ მეორედ მომზადებული „ტოპ 5“ სია გამოქვეყნდა სამედიცინო ონკოლოგიის ჟურნალში. მისი მიზანია კიბოთი დაავადებული პაციენტისთვის ნაკლები სარგებლის მომტანი ან შესაძლოა საზიანო სამედიცინო ტესტებისა და/ან მეთოდების ხშირი ან არადანიშნულებისამებრ გამოყენების პრევენციით კიბოს მკურნალობის ხარისხის გაუმჯობესება.

ASCO-ს მიერ მომზადებული „ტოპ 5“ სია საზოგადოებისთვის წარდგენილია იმისთვის, რომ აჩვენოს კიბოს დროს არცთუ ისე სასარგებლო, მაგრამ ხშირად გამოყენებული ტესტები, მკურნალობის მეთოდები ან მედიკამენტები, გასცეს რეკომენდაციები და საზოგადოებაში ცნობიერება აამაღლოს. ASCO-ს „კიბოს მკურნალობის შეფასების ჯგუფის“ მიერ შემუშავებული ამ სიის თითოეული რეკომენდაცია თანამედროვე სამედიცინო მტკიცებულებების ფართო მიმოხილვას ეფუძნება.

1. პაციენტებისთვის გულისრევის ან ღებინების დაბალი რისკის მქონე ქიმიოთერაპიის სქემების დანიშვნისას არ უნდა იქნეს რეკომენდებული ანტიემეტური (ღებინების საწინააღმდეგო) მედიკამენტები, რომლებიც ღებინებისა და გულისრევის მაღალი რისკის მქონე სქემებისთვის გამოიყენება.
   გულისრევა და ღებინება ქიმიოთერაპიის მკურნალობის ყველაზე ხშირად გამოვლენილ გვერდით მოვლენებს შორისაა. მთელ ორგანიზმზე მოქმედი (სისტემური) ქიმიოთერაპიის დროს არსებობს გარკვეული აგენტები, რომლებიც ამცირებს ქიმიოთერაპიით გამოწვეული გულისრევისა და ღებინების რისკს. გარდა ამისა, ზოგიერთი ქიმიოთერაპიული მედიკამენტი სხვებთან შედარებით გაცილებით მეტად იწვევს გულისრევასა და ღებინებას; მათ ემეტოგენურ ქიმიოთერაპიულ მედიკამენტებს უწოდებენ. ASCO-მ კვლავ განახორციელა ქიმიოთერაპიული მედიკამენტების ემეტოგენური კლასიფიკაცია და განსაზღვრა, რომელი მკურნალობის დროს არის საჭირო უფრო ძლიერი ანტიემეტური (გულისრევისა და ღებინების საწინააღმდეგო) მედიკამენტების გამოყენება.
   ანტიემეტური მედიკამენტები გამოიყენება გულისრევისა და ღებინების შესამცირებლად და ქიმიოთერაპიის მიღებისას კიბოთი დაავადებული პაციენტის ცხოვრების ხარისხის გასაუმჯობესებლად. თუმცა, შესაძლოა, ყველა პაციენტს არ სჭირდებოდეს ეს მედიკამენტები. ამ მედიკამენტებმა, რომლებიც კიბოთი დაავადებულ პაციენტს ფინანსურ ტვირთად შეიძლება დააწვეს, შესაძლოა საკუთარი გვერდითი მოვლენები გამოიწვიოს. ამ მიზეზების გამო ASCO რეკომენდაციას იძლევა, რომ ასეთი მედიკამენტები, რომლებმაც შეიძლება სერიოზული და გახანგრძლივებული გვერდითი მოვლენები გამოიწვიოს, ქიმიოთერაპიასთან ერთად მხოლოდ აუცილებლობის შემთხვევაში იქნეს გამოყენებული. ამგვარად, პაციენტს დამატებითი ფიზიკური დისკომფორტი არ შეექმნება და ეს ფინანსურ ტვირთადაც არ დააწვება.
2. სანამ პაციენტში ინტენსიური სიმპტომები არ გამოვლინდება და ამ სიმპტომების შემსუბუქება საჭირო არ გახდება, მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში ერთმედიკამენტიანი ქიმიოთერაპიის ნაცვლად კომბინირებული ქიმიოთერაპია (რამდენიმე მედიკამენტი) არ უნდა იქნეს გამოყენებული.
   რამდენიმე მედიკამენტისგან შემდგარი ქიმიოთერაპიის კომბინაცია, მართალია, შესაძლოა სასარგებლო იყოს კიბოთი დაავადებული პაციენტისთვის, მაგრამ მან შეიძლება სერიოზული გვერდითი მოვლენები გამოიწვიოს და უარყოფითად იმოქმედოს პაციენტის ცხოვრების ხარისხზე. ამასთან, მედიკამენტების სათითაოდ გამოყენება ამცირებს შესაძლო გვერდითი მოვლენების რისკს, აუმჯობესებს პაციენტის ცხოვრების ხარისხს და უზრუნველყოფს თითოეული მედიკამენტისგან მაქსიმალური სარგებლის მიღებას.
   სიცოცხლისთვის საშიში აგრესიული ან განმეორებითი ძუძუს კიბოს დროს გამოყენებული ციტოტოქსიკური ქიმიოთერაპია ერთ-ერთი მეთოდია, რომლითაც ონკოლოგები ხშირად აღწევენ წარმატებას. ქიმიოთერაპიის შემდეგ ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში, როგორც წესი, დაავადების უკუგანვითარება აღინიშნება. ქიმიოთერაპიამ, პალიაციურ მკურნალობასთან ერთად, რომელიც სიმპტომების აღმოსაფხვრელად ან შესამცირებლად გამოიყენება, შესაძლოა გაახანგრძლივოს სიცოცხლის ხანგრძლივობა კიბოს პროგრესირებამდე. თუმცა, დღეს გამოყენებული მეთოდებით მეტასტაზური ძუძუს კიბო განუკურნებელ დაავადებებს მიეკუთვნება. ამიტომ მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მქონე ქალების მკურნალობისას უნდა დაბალანსდეს მიღებული დადებითი და უარყოფითი შედეგები და მკურნალობასთან დაკავშირებული გვერდითი მოვლენები.
   შორსწასული ან მეტასტაზური კიბოს მქონე პაციენტებში ორი ან მეტი ციტოტოქსიკური მედიკამენტის კომბინაციამ შეიძლება შეანელოს სიმსივნის ზრდა და ერთმედიკამენტიან მკურნალობასთან შედარებით მეტად დააყოვნოს დაავადების პროგრესირება, თუმცა ზრდის ტოქსიკურობას (ქიმიური ან ფიზიკური ფაქტორით გამოწვეულ ბიოლოგიურ ზიანს). დადგინდა, რომ კომბინირებული მკურნალობის გამოყენება, რომელმაც შეიძლება სერიოზული გვერდითი მოვლენები გამოიწვიოს და სიცოცხლის ხანგრძლივობას არ ზრდის, პაციენტისთვის სარგებლის მომტანი არ იქნება.
   ამიტომ ASCO რეკომენდაციას იძლევა, რომ მეტასტაზური ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში, საჭიროების არქონის შემთხვევაში, არ იქნეს გამოყენებული კომბინირებული ქიმიოთერაპია, რომელიც გავლენას არ ახდენს სიცოცხლის საერთო ხანგრძლივობაზე და იწვევს გვერდით მოვლენებს; მის ნაცვლად უპირატესობა მიენიჭოს ერთმედიკამენტიან სქემას, რომელიც პაციენტის ცხოვრების ხარისხს აუმჯობესებს.
3. პირველი რიგის მკურნალობის დასრულების შემდეგ, იმ პაციენტებში, რომლებსაც კიბოს არანაირი ნიშანი აღარ აქვთ, არ უნდა ჩატარდეს ისეთი მოწინავე ვიზუალიზაციის ტექნოლოგიები, როგორიცაა პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფია (PET), კომპიუტერული ტომოგრაფია (BT) და რადიონუკლიდური ძვლის სკანირება, რომლებიც კიბოს რეციდივის გამოსავლენად გამოიყენება, თუ მათი ჩატარება აუცილებელი არ არის. პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფია (PET) და PET-BT (კომპიუტერული ტომოგრაფია) არის მეთოდები, რომლებიც კიბოს დიაგნოსტირებისთვის, მისი სტადიისა და მკურნალობის მიმდინარეობის ვიზუალიზაციისთვის და მკურნალობის საუკეთესო გეგმის შესადგენად გამოიყენება. ვინაიდან კიბოს რეციდივის გამოსავლენად გამოყენებული ეს ტესტები დაავადების მიმდინარეობასა და გამოსავალზე გავლენას არ ახდენს, მათი ამ მიზნით გამოყენება რეკომენდებული არ არის. ცრუ-დადებითმა ტესტებმა შეიძლება გამოიწვიოს პაციენტისთვის არასაჭირო და აგრესიული მეთოდების გამოყენება, საჭიროზე მეტი მკურნალობის ჩატარება და პაციენტის დამატებითი რადიაციის ზემოქმედების ქვეშ მოქცევა. ამიტომ, ეს სკრინინგული ტესტები არ უნდა გამოიყენებოდეს, თუ არ არსებობს მყარი მტკიცებულება, რომ რუტინული PET ან PET-BT ვიზუალიზაციის ტექნიკა პაციენტს სარგებელს მოუტანს.
   ბოლო წლებში შეინიშნება იმის პოტენციალი, რომ მკურნალობის დასრულების შემდეგ, დაკვირვების მიზნით, დაავადების ნიშნების არმქონე პაციენტებს PET-BT ზედმეტად უტარდებათ. ამიტომ, ონკოლოგიის ეროვნული PET დეპარტამენტის მიერ მიღებული ბოლო გადაწყვეტილების თანახმად, კიბოს სტადიის დადგენისა და შემდგომი კონტროლის გარდა, PET-ისა და BT-ის გამოყენება რუტინული დაკვირვებისთვის შესაფერისი სკრინინგული ტესტი არ არის.
   მიღებული მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ პირველი რიგის კიბოს მკურნალობის დასრულების შემდეგ, დაავადების ნიშნების არმქონე პაციენტებში, კიბოს რეციდივის გამოსავლენად გამოყენებული PET ან PET-BT გამოკვლევები სიცოცხლის ხანგრძლივობასა და დაავადების გამოსავალზე დადებით გავლენას არ ახდენს. ამ მეთოდებმა შეიძლება ცრუ-დადებითი შედეგები გამოიწვიოს, რის გამოც პაციენტს შეიძლება არასაჭიროდ ჩაუტარდეს დამატებითი მკურნალობა ან იგი დამატებითი რადიაციის ზემოქმედების ქვეშ მოექცეს.
4. სხვადასხვა ჯანმრთელობის პრობლემის გამო 10 წელზე ნაკლები ხნის სიცოცხლის მოსალოდნელ ხანგრძლივობის მქონე და დაავადების ნიშნების არმქონე მამაკაცებს არ უნდა ჩაუტარდეთ პროსტატის კიბოს დასადგენად გამოყენებული პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენის (PSA) ტესტი.
   ბევრი ექიმი, პროსტატის კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკის იმედით, ხშირად ურჩევს PSA ტესტის ჩატარებას დაავადების ნიშნების არმქონე მამაკაცებს, რადგან მიიჩნევს, რომ სისხლში პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენის (PSA) დონე პროსტატის კიბოსთან არის დაკავშირებული. თუმცა, სამწუხაროდ, PSA ტესტი ისეთი სასარგებლო არ არის, როგორც ბევრ ადამიანს აქვს იმედი. პროსტატის კიბოს მქონე ბევრ მამაკაცს PSA-ის დონე მაღალი არ აქვს. გარდა ამისა, PSA-ის დონე შეიძლება გაიზარდოს კიბოს გარდა სხვა ჯანმრთელობის პრობლემების, მაგალითად, პროსტატის კეთილთვისებიანი ჰიპერპლაზიის, გამო. ამასთან, ის ფაქტი, რომ PSA ტესტი პროსტატის კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკისას არცთუ ეფექტურია, შეიძლება ჩაითვალოს ერთ-ერთ მიზეზად, რის გამოც სიცოცხლის გახანგრძლივების შესახებ მტკიცებულება არ არსებობს.
   PSA არის კეთილთვისებიან ან ავთვისებიან პროსტატულ დარღვევებთან დაკავშირებული ცილა და, როგორც წესი, დაკავშირებულია პროსტატაში წარმოქმნილი ანომალიების არსებობასთან. PSA ასევე წარმოიქმნება ავთვისებიანი პროსტატის ქსოვილების მიერ და უმეტესად დაკავშირებულია სიმსივნის განვითარებასა და დაავადების პროგრესირებასთან.
   მიუხედავად ამისა, PSA-ის მაჩვენებელს დღემდე განმსაზღვრელი როლი ჰქონდა პროსტატის კიბოს ადრეულ დიაგნოსტიკასა და მკურნალობაში. უფრო მეტიც, PSA ტესტი მრავალი ტიპის კიბოს ადრეულ დიაგნოსტიკაში სკრინინგული ტესტების მნიშვნელოვანი როლის მთავარი მიზეზია. თუმცა, პროსტატის კიბო ჰეტეროგენული დაავადებაა და მისი ზოგიერთი ქვეტიპი ხანდაზმულ მამაკაცებში სიცოცხლისთვის საფრთხის შექმნის გარეშე შეიძლება წლების განმავლობაში არსებობდეს. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთი კვლევის შედეგით დადგინდა, რომ სკრინინგულმა ტესტებმა სიცოცხლის საერთო ხანგრძლივობას ხელი შეუწყო, მათი მიხედვით, დაავადების ნიშნების არმქონე მამაკაცებში PSA ტესტის ჩატარება სარგებელს არ იძლევა და ხანდაზმულ მამაკაცებში შესაძლოა საზიანოც კი იყოს.
   შედეგად, ქრონიკული დაავადებების ან გარკვეული ჯანმრთელობის პრობლემების გამო 10 წელზე ნაკლები ხნის სიცოცხლის მოსალოდნელ ხანგრძლივობის მქონე მამაკაცებში ჩატარებული პროსტატის სპეციფიკური ანტიგენის (PSA) ტესტი სარგებელს არ იძლევა. ამ ტესტმა ზოგჯერ შეიძლება პაციენტისთვის არასაჭირო ბიოფსიის ან მკურნალობის ჩატარება გამოიწვიოს.
5. სამიზნე თერაპია არ უნდა ჩატარდეს მხოლოდ გენეტიკური ანომალიების გამო, სანამ არ გამოვლინდება სიმსივნური უჯრედები, რომლებსაც აქვთ სამიზნე თერაპიაზე რეაგირებადი კონკრეტული ბიომარკერები.
   ქიმიოთერაპიისგან განსხვავებით, სამიზნე თერაპია შეიძლება სასარგებლო იყოს კიბოს მქონე პაციენტებისთვის, რადგან მას შეუძლია კიბოს გამომწვევი გენების პროდუქტების (კიბოს უჯრედების ზრდისა და გავრცელების ხელშემწყობი ცილებისა და სხვ.) დამიზნება. იმ პაციენტების სიმსივნურ უჯრედებში, რომლებიც ყველაზე მეტ სარგებელს იღებენ სამიზნე თერაპიისგან, გვხვდება გარკვეული ბიომარკერები, რომლებიც კონკრეტულ გენეტიკურ ცვლილებებს ავლენს და სამიზნე პრეპარატის მიმართ მგრძნობიარეა. სამიზნე თერაპია ქიმიოთერაპიასთან შედარებით უფრო ძვირია, რადგან ის უფრო ახალია, მისი წარმოება უფრო ძვირი ჯდება და საპატენტო დაცვას ექვემდებარება. როგორც კიბოს მკურნალობის ყველა მეთოდის შემთხვევაში, სამიზნე თერაპიის გამოყენებამ, მისი პაციენტისთვის ჩატარების მხარდამჭერი რაიმე მტკიცებულების გარეშე, შესაძლოა გარკვეული რისკები მოიტანოს. პაციენტს შეიძლება განუვითარდეს სერიოზული გვერდითი მოვლენები ან, მკურნალობის სხვა ვარიანტებთან შედარებით, მკურნალობის ეფექტი მნიშვნელოვანი არ იყოს.
   ამიტომ სამიზნე თერაპია უმეტესად სარგებელს აძლევს იმ პაციენტებს, რომელთა სიმსივნურ უჯრედებშიც კონკრეტული ბიომარკერებია გამოვლენილი და ის მხოლოდ კიბოს მქონე იმ პაციენტებს უნდა ჩაუტარდეთ, რომელთა მკურნალობის გეგმაშიც სამიზნე განსაზღვრულია.

კიბოს მკურნალობაში მიღწეული პროგრესი ახლა იმ დონეს მიაღწია, რომ შესაძლებელი გახდა იმის ჩვენება, თუ მკურნალობის რომელი ტიპი მოუტანს პაციენტს მეტ სარგებელს და რომელი მეთოდი შეიძლება იყოს საზიანო. უფრო მეტიც, მკურნალობის მეთოდები, რომლებიც შეიძლება გამოსავალი აღმოჩნდეს, წინასწარ განისაზღვრება და გეგმაც ამის შესაბამისად დგება. ამის წყალობით, კიბოს მკურნალობისას და მის შემდეგ პაციენტის წინაშე წარმოქმნილი პრობლემების თავიდან აცილება უმეტეს შემთხვევაში შესაძლებელია. ეს სასიხარულო და იმედისმომცემი პროგრესი ჩვენ, ონკოლოგებს, კვლავაც დაგვეხმარება და ჩვენს პაციენტებს ამ რთული პერიოდის უფრო მარტივად გადალახვის საშუალებას მისცემს.