კიბოს შემთხვევები ახალგაზრდებში მატულობს — შეიძლება დაჩქარებული დაბერება მნიშვნელოვანი მიზეზი იყოს?

ბოლო კვლევებით, 50 წლამდე კიბოს დიაგნოზები არა მხოლოდ აშშ-ში, არამედ გლობალურადაც მატულობს. 1990-2019 წლების კვლევები აჩვენებს, რომ ახალგაზრდა ასაკში დაწყებული კიბოს სიხშირე 79%-ით  გაიზარდა, სიცოცხლის დაკარგვის მაჩვენებელი კი 28%  დონემდე ავიდა.

ამერიკის კიბოს კვლევის ასოციაციის (AACR) 2024 წლის შეხვედრაზე წარდგენილ პერსპექტიულ კვლევაში შეისწავლეს კავშირი ახალგაზრდა თაობებში ბიოლოგიური ასაკის მიერ ქრონოლოგიური ასაკის გადაჭარბებასა (დაჩქარებული დაბერება) და ადრეული დაწყების კიბოს გლობალური სიხშირის ზრდას შორის (აბსტრაქტი 846).

მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ ბოლო წლებში დაბადებულ ჯგუფებში დაჩქარებული დაბერება უფრო გავრცელებული რისკფაქტორია ადრეული დაწყების სოლიდური კიბოებისთვის, განსაკუთრებით ფილტვის, კუჭ-ნაწლავისა და საშვილოსნოს კიბოსთვის.

როდესაც ბიოლოგიური ასაკი ქრონოლოგიურს აჭარბებს...

დაჩქარებული დაბერება აჩვენებს, რამდენად განსხვავდება ბიოლოგიური ასაკი ქრონოლოგიურისგან. თუ ბიოლოგიური ასაკი მეტია, ამას დაჩქარებული დაბერება ეწოდება: სხეული ქრონოლოგიურ ასაკთან შედარებით სწრაფად ბერდება. საპირისპიროდ, თუ ბიოლოგიური ასაკი ნაკლებია, ამას ნელი დაბერება ეწოდება და სხეული ქრონოლოგიურ ასაკთან შედარებით ნელა ბერდება.

ადამიანის ბიოლოგიურ ასაკს ითვლიან Klemera & Doubal მეთოდით (KDM). ეს მეთოდი ადარებს მას ზოგადი პოპულაციის იმავე ასაკის პირების ბიოლოგიურ ასაკთან შესაბამისი ბიომარკერების მნიშვნელობების მქონე საცნობარო მონაცემთა ნაკრებს.

• ადამიანის ბიოლოგიური ასაკი: საზომი, რომელიც აჩვენებს, რამდენად ჯანმრთელი და მხნეა ადამიანი თავის ქრონოლოგიურ, დაბადების თარიღით განსაზღვრულ ასაკთან შედარებით.
• Klemera & Doubal მეთოდი (KDM): ბიოლოგიური ასაკის შესაფასებელი მათემატიკური მოდელია. მოდელი მუშაობს არტერიული წნევისა და ქოლესტერინის დონის მსგავსი რიგი ბიომარკერების გამოყენებით.
• ზოგადი პოპულაცია: ადამიანთა მთელი ჯგუფი, რომელზეც კვლევა ტარდება.
• ბიომარკერი: ადამიანის ზოგადი ჯანმრთელობის ამსახველი გაზომვები. მათ შორისაა წნევა, ქოლესტერინი, სისხლის შაქარი და იმუნური სისტემის ფუნქციები.
• საცნობარო მონაცემთა ნაკრები: ადამიანთა მონაცემების ნაკრები KDM მოდელის გასაწვრთნელად. მოიცავს პირებს, რომელთა ბიოლოგიური ასაკი ცნობილია და რომლებსაც აქვთ მოდელით პროგნოზირებადი ბიომარკერები.

მაგალითი:

დავუშვათ, გვსურს 40 წლის ადამიანის ბიოლოგიური ასაკის გამოთვლა. KDM ზომავს მის ბიომარკერებს, მაგალითად, წნევასა და ქოლესტერინს, შემდეგ ადარებს ზოგადი პოპულაციის 40 წლის პირების მნიშვნელობებს. თუ მისი მაჩვენებლები საშუალოზე მაღალია, ბიოლოგიური ასაკი ქრონოლოგიურზე მეტია.

კვლევის მეთოდოლოგია

მკვლევრებმა გაერთიანებული სამეფოს Biobank-იდან 37-54 წლის 148724 მონაწილის მონაცემები შეისწავლეს, რათა გამოეკვლიათ კავშირი დაჩქარებულ დაბერებასა და 55 წლამდე დიაგნოსტირებული სოლიდური (ქსოვილიდან, ორგანოდან წარმოშობილი) კიბოს რისკს შორის.

შედეგები

მკვლევრებმა ყურადღება გაამახვილეს ქრონოლოგიური ასაკის მიხედვით უფრო გვიან დაბადებულ ჯგუფებში დაბერების გაზრდილ რისკზე.

1965 წელს და შემდეგ დაბადებულებს, 1950-1954 წლებში დაბადებულებთან შედარებით, დაჩქარებული დაბერების 17%-ით მეტი რისკი ჰქონდათ.

მრავალი ცვლადით შესწორების შემდეგ დაჩქარებული ბიოლოგიური დაბერება ახალგაზრდული დაწყების კიბოს გაზრდილ რისკს უკავშირდებოდა.

დაჩქარებული დაბერების ყველაზე დაბალი რისკის ჯგუფთან (ქვედა მესამედთან) შედარებით, ყველაზე მაღალი რისკის ჯგუფში მყოფ პირებში (ზედა მესამედი):

• ფილტვის კიბოს რისკი 2-ჯერ მეტი იყო,
• კუჭ-ნაწლავის კიბოს რისკი — 1,6-ჯერ,
• საშვილოსნოს კიბოს რისკი კი — 1,8-ჯერ.

მკვლევრებმა კვლევა ასე შეაჯამეს: „ბოლო წლებში დაბადებულებში დაჩქარებული დაბერების გახშირება შეიძლება ადრეული სტადიის სოლიდური კიბოს, განსაკუთრებით ფილტვის, კუჭ-ნაწლავისა და საშვილოსნოს კიბოს, რისკფაქტორი იყოს“.

რას ნიშნავს ეს კვლევა კლინიკური პრაქტიკისთვის?

კვლევის ავტორმა Ruiyi Tian-მა თქვა: „ჩვენი შედეგი ვარაუდობს, რომ ბიოლოგიური დაბერების შემანელებელი ჩარევა შეიძლება კიბოს პრევენციის ახალი გზა იყოს, დაჩქარებული დაბერების ნიშნების მქონე ახალგაზრდების სკრინინგი კი კიბოს ადრეულ გამოვლენას დაეხმაროს.“

როგორ ავიცილოთ დაჩქარებული დაბერება?

კვლევების მიხედვით, ბიოლოგიური დაბერების გადასავადებლად

• აქტიურობა / ვარჯიში,
• იდეალური წონის შენარჩუნება,
• მოწევაზე უარი,
• ალკოჰოლზე უარი,
• ძილის მოწესრიგება,
• ხმელთაშუაზღვის დიეტის მსგავსი დადასტურებულად ჯანსაღი კვების მოდელის დაცვა და
• საკვების დღიური საერთო რაოდენობის ბალანსი — ამ ჩვევების შეძენა, ან არსებობისას გაგრძელება, ბიოლოგიურ დაბერებას ანელებს.

მკვლევრების აზრით, ზუსტი პრევენციისა და მკურნალობის შემუშავებისთვის საჭიროა მეტი კვლევა დაჩქარებული დაბერებისა და ადრეული სტადიის კიბოს გამომწვევი მექანიზმების დასადგენად.