Gənc yaşda xərçəng halları artır – sürətlənmiş yaşlanma mühüm səbəb ola bilərmi?

Son tədqiqatlara əsasən 50 yaşdan aşağı şəxslərdə xərçəng diaqnozları yalnız ABŞ-da deyil, dünyada da artır. 1990 ilə 2019-cu illər arasında aparılmış tədqiqatlar gənc yaşda başlayan xərçənglərin rastgəlmə tezliyinin 79% artdığını, ölüm göstəricisinin isə 28% səviyyəsinə yüksəldiyini göstərir.

Amerika Xərçəng Araşdırmaları Assosiasiyasının (AACR) 2024-cü il illik toplantısında təqdim edilmiş prospektiv tədqiqatda gənc nəsillərdə bioloji yaşın xronoloji yaşı keçməsi (sürətlənmiş yaşlanma) ilə erkən başlayan xərçənglərin dünyadakı rastgəlmə tezliyinin artması arasındakı əlaqələr araşdırılıb (Xülasə 846).

Tədqiqatçılar son illərdə doğulan qruplarda sürətlənmiş yaşlanmanın xüsusilə ağciyər, qastrointestinal (mədə-bağırsaq) və uşaqlıq xərçəngləri kimi erkən başlayan kütləvi xərçənglərin inkişafı üçün risk amili olaraq daha geniş yayıldığını müəyyən ediblər.

Bioloji yaş xronoloji yaşı keçdikdə...

Sürətlənmiş yaşlanma şəxsin bioloji yaşının xronoloji yaşından nə qədər fərqləndiyinin göstəricisidir. Bioloji yaş xronoloji yaşdan yüksəkdirsə, bu, sürətlənmiş yaşlanma adlanır və bədənin xronoloji yaşa nisbətən daha sürətlə yaşlandığı deməkdir. Əksinə, bioloji yaş xronoloji yaşdan aşağıdırsa, bu, yavaş yaşlanma adlanır və bədənin xronoloji yaşa nisbətən daha yavaş yaşlandığını bildirir.

Şəxsin bioloji yaşı Klemera & Doubal üsulu (KDM) ilə hesablanır. Bu üsul ümumi populyasiyada eyni yaşdakı şəxslərin bioloji yaşına uyğun bioloji marker dəyərlərinə malik istinad məlumat dəsti ilə müqayisə aparır.

• Şəxsin bioloji yaşı: Bu, şəxsin xronoloji yaşına (doğum tarixi ilə müəyyən olunan yaşa) nisbətən nə qədər sağlam və gümrah olduğunu göstərən ölçüdür.
• Klemera & Doubal üsulu (KDM): Bu, bioloji yaşı təxmin etmək üçün istifadə olunan riyazi modeldir. Model qan təzyiqi, xolesterin səviyyələri kimi bir sıra bioloji markerdən istifadə edir.
• Ümumi populyasiya: Bu, araşdırılan bütün insan qrupudur.
• Bioloji marker: Bunlar şəxsin ümumi sağlamlıq vəziyyətini əks etdirən ölçülərdir. Bioloji markerlərə qan təzyiqi, xolesterin səviyyələri, qan şəkəri səviyyələri və immun sisteminin funksiyaları kimi göstəricilər daxildir.
• İstinad məlumat dəsti: Bu, KDM modelini öyrətmək üçün istifadə olunan insan məlumatları toplusudur. İstinad məlumat dəstinə bioloji yaşları məlum olan və KDM modelinin təxmin edə biləcəyi bioloji markerlərə malik şəxslər daxildir.

Nümunə:

Tutaq ki, 40 yaşlı şəxsin bioloji yaşını hesablamaq istəyirik. KDM modeli həmin şəxsin qan təzyiqi və xolesterin səviyyələri kimi bioloji markerlərini ölçür. Sonra bu dəyərləri ümumi populyasiyadakı 40 yaşlı şəxslərin bioloji marker dəyərləri ilə müqayisə edir. Şəxsin bioloji marker dəyərləri orta göstəricidən yüksəkdirsə, bioloji yaşı xronoloji yaşından yüksəkdir.

Tədqiqatın metodologiyası

Birləşmiş Krallıqda yerləşən Biobank məlumat bazasındakı 37 ilə 54 yaş arasında 148724 iştirakçının məlumatlarını araşdıran tədqiqatçılar sürətlənmiş yaşlanma ilə 55 yaşdan əvvəl diaqnoz qoyulan solid (toxuma, orqan mənşəli) xərçəng riski arasındakı əlaqəni araşdırmağı hədəfləyiblər.

Nəticələr

Tədqiqatçılar xronoloji yaş baxımından daha son illərdə doğulan qruplarda artmış yaşlanma riskinə diqqət çəkiblər.

1965-ci ildə və daha sonra doğulanlarda 1950 ilə 1954-cü illər arasında doğulanlarla müqayisədə sürətlənmiş yaşlanma riski 17% daha yüksək olub.

Bir neçə dəyişənə görə düzəliş edildikdən sonra sürətlənmiş bioloji yaşlanmanın gənc yaşda başlayan xərçənglərin yaranma riskini artırdığı müşahidə edilib.

Sürətlənmiş yaşlanma riski ən aşağı olan qrupla (ən aşağı üçdə bir) müqayisədə bu riskin ən yüksək olduğu qrupdakı şəxslərdə (ən yuxarı üçdə bir):

• Ağciyər xərçəngi riski 2 dəfə,
• Qastrointestinal xərçəng riski 1,6 dəfə,
• Uşaqlıq xərçəngi riski 1,8 dəfə olub.

Tədqiqatçılar işlərini "Son illərdə doğulanlarda sürətlənmiş yaşlanmanın daha geniş yayılması xüsusilə ağciyər, qastrointestinal və uşaqlıq xərçəngləri üçün erkən mərhələli kütləvi xərçənglərin yaranması baxımından risk amili ola bilər" cümləsi ilə yekunlaşdırıblar.

Bu tədqiqat klinik praktika üçün nə deməkdir?

Tədqiqatın müəllifi Ruiyi Tian "Tədqiqatımızın nəticəsi bioloji yaşlanmanı yavaşlatmağa yönəlmiş müdaxilələrin xərçəngin qarşısının alınmasında yeni yol ola biləcəyini və sürətlənmiş yaşlanma əlamətləri olan gənclərdə skrininq səylərinin xərçəngin erkən aşkarlanmasına kömək edə biləcəyini irəli sürür." deyib.

Sürətlənmiş yaşlanmanın qarşısını necə almaq olar?

Tədqiqatlara əsasən bioloji yaşlanmanı gecikdirmək üçün

• fəal olmaq / idman etmək,
• ideal çəkidə olmaq,
• siqaret çəkməmək,
• alkoqol qəbul etməmək,
• yuxu rejimini qorumaq,
• Aralıq dənizi pəhrizi kimi sağlam olduğu sübut edilmiş qidalanma modelinə əməl etmək və
• gündəlik ümumi qida qəbulunu taraz saxlamaq kimi vərdişlər qazanmaq, bu vərdişlər varsa, onları davam etdirmək bioloji yaşlanmanı yavaşladır.

Tədqiqatçılar fərdiləşdirilmiş xərçəng profilaktikası strategiyalarının və müalicə üsullarının hazırlanmasına istiqamət vermək üçün sürətlənmiş yaşlanmanı və erkən mərhələli xərçəngləri yönləndirən mexanizmləri müəyyənləşdirəcək daha çox araşdırmaya ehtiyac olduğunu düşünürlər.