მელატონინის (ძილის მარეგულირებელი ჰორმონის) გამოყენება Covid-19-ის ადრეულ მკურნალობაში

2020 წლის დასაწყისიდან მთელ მსოფლიოს მოდებული Covid-19-ის პანდემიადღემდე 180 მილიონ ადამიანს შეეხო. ჯერ კიდევ არ არის აღმოჩენილი დამაკმაყოფილებელი პრეპარატი, რომელიც Covid-19 ინფექციას განკურნავდა; თუმცა არსებობს მტკიცებულება, რომ ჰოსპიტალიზაციის საჭიროების მქონე მძიმე Covid-19 პაციენტებში კორტიზონი, remdesivir და ზოგი ანტისხეულოვანი რევმატოლოგიური პრეპარატი ეფექტიანია. ეს პრეპარატები კურაციულ, ანუ სრულად განმკურნებელ საშუალებებად არ ითვლება; ისინი დაავადების სიმძიმის შემამცირებელ მკურნალობად განიხილება. Covid-19-ის წინააღმდეგ ახალი პრეპარატების ძიება სწრაფად გრძელდება. ერთ-ერთი მათგანია ძილის მარეგულირებელ ჰორმონად ცნობილი მელატონინი.
გამოთქმულია ვარაუდი, რომ Covid-19-ის ადრეულ პერიოდში მკურნალობის დამატებად მელატონინის გამოყენება სასარგებლო იქნება. მიიჩნევა, რომ თავისი თვისებების წყალობით მელატონინმა Covid-19-ის სიმპტომების სიმძიმის შემცირებას შეიძლება შეუწყოს ხელი. ერთად განვიხილოთ მელატონინის გამოყენების პოტენციური მოქმედების მექანიზმები Covid-19-ზე.
რა არის მელატონინი?
მელატონინი ეპიფიზსა და იმუნურ უჯრედებში სინთეზირებული ამინომჟავის — ტრიპტოფანის — წარმოებულია. მელატონინს ანთების საწინააღმდეგო, იმუნომოდულაციური (ნივთიერება, რომელიც იმუნური სისტემის ძალის სასარგებლოდ გაზრდით ან შემცირებით იმუნურ პასუხს ცვლის) და ანტიოქსიდანტური მოქმედების მექანიზმები აქვს.
ქვემოთ ჩანს სინათლისა და სიბნელის ციკლსა და მელატონინის გამოყოფას შორის კავშირი:

როგორ შეიძლება იყოს მელატონინი სასარგებლო Covid-19-ის დროს? მოქმედების მექანიზმი
COVID-19 ვითარდება SARS-CoV-2 ვირუსის ეპითელური უჯრედების ACE2 რეცეპტორებთან დაკავშირების შედეგად და პროანთებით პასუხს იწვევს, რომელიც ხშირად მწვავე რესპირატორული დისტრესის სინდრომის დაწყებით მთავრდება. მიიჩნევა, რომ მელატონინის მოქმედებამ ანთებისა და ოქსიდაციური დაზიანების შემცირების ხელშეწყობით Covid-19-ის სიმპტომები და, შესაბამისად, სიკვდილის რისკიც შეიძლება შეამციროს.
Endocrine Practice-ის ჟურნალში გამოქვეყნებული კვლევა მელატონინის გამოყენებასა და Covid-19-ის მკურნალობას შორის კავშირის შესაფასებლად ჩატარდა. Covid-19-ის მკურნალობაში მელატონინის გამოყენების შესაძლო ეფექტიანობის გამოსაკვლევად ამ კვლევამ 3 ძირითად კითხვაზე გაამახვილა ყურადღება. ახლა ერთად განვიხილოთ ეს კითხვები და პასუხები;
იყო მელატონინი სასარგებლო სხვა ვირუსული დაავადებების მკურნალობაში?
მელატონინის ანთების საწინააღმდეგო მოქმედების გამო ანთებითი პასუხის გამომწვევ ვირუსულ ინფექციებზე მისი გავლენა ადრეც შეისწავლეს. მაგალითად შეგვიძლია დავასახელოთ რესპირატორული სინციტიური ვირუსი (RSV), რომელიც ქვედა სასუნთქი გზების დაავადებას უკავშირდება. RSV პროანთებითი პროცესის დამწყები ვირუსია. RSV ანთებითი უჯრედების პათოლოგიურ რაოდენობასა და ჟანგბადის რეაქტიული ფორმების (ROS) წარმოქმნას იწვევს. შედეგად აზიანებს ბრონქების ეპითელურ უჯრედებს და სუნთქვის გაძნელებას განაპირობებს. ანალოგიურად, Influenza A ვირუსიც პროანთებითი პასუხის გამო ქსოვილებს აზიანებს და სუნთქვას ართულებს. ზოგი კვლევა, რომელიც მელატონინის კავშირს Covid-19 ვირუსის მსგავსი პასუხით სუნთქვის გაძნელების გამომწვევ ამ ვირუსებთან შეისწავლის,
- აჩვენებს, რომ მკურნალობისას მელატონინის გამოყენებამ ანთებითი პასუხის შემცირებით სუნთქვის გაძნელების შემსუბუქებას შეიძლება შეუწყოს ხელი.
Journal of Pineal Research-ის ჟურნალში გამოქვეყნებული კვლევა Influenza A ვირუსით ინფიცირებულ თაგვებზე ჩატარდა. შედეგად მელატონინით ნამკურნალებ თაგვებში:
- პროანთებითი TNF-α ცილის წარმომქმნელი CD8 უჯრედების შემცირება აღინიშნა. ეს ფილტვის დაზიანების შემცირებას უწყობს ხელს. ამასთან, მელატონინის მაღალი დოზის დანამატით ნამკურნალებ თაგვებში IL-10-ის მსგავსი ანთების საწინააღმდეგო ციტოკინების წარმოებაც გაიზარდა.
ზემოხსენებული კვლევის გარდა, მსგავსი შედეგები მიიღო თაგვებზე ჩატარებულმა კვლევებმაც, რომლებიც მელატონინის კავშირს ებოლას ვირუსთან შეისწავლიდა. ამ ვირუსმა 2014 წელს განსაკუთრებით დასავლეთ აფრიკას შეუტია და ათასობით ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია. ებოლას ვირუსის სასიკვდილო ეფექტებიც ანთებითი ქემოკინებისა და TNF-α, IFN-α, IL-6, IL-8-ის მსგავსი პროანთებითი ციტოკინების მეშვეობით ძლიერდებოდა. მელატონინის მაღალი დოზის დანამატი ანთებით ციტოკინებს თრგუნავს, ებოლას ვირუსის შედეგად გაზრდილ ROS აქტივობას ანეიტრალებს და ანთების საწინააღმდეგო პასუხს ეხმარება. შედეგად ენდოთელური ბარიერების ნაკლებ დაზიანებას უწყობს ხელს და სეპტიკური შოკისა და დისემინირებული სისხლძარღვშიდა შედედების რისკს ამცირებს.
არის მელატონინი სასარგებლო Covid-19-ის მკურნალობაში?
SARSCoV-2 ვირუსი Covid-19 ინფექციის გამომწვევია. SARSCoV-2 ვირუსი ეპითელური უჯრედების ACE2 რეცეპტორებთან შეკავშირებით პროანთებით პროცესს იწყებს. კალმოდულინი კი პლაზმურ მემბრანაში ACE2 რეცეპტორების შენარჩუნებას უწყობს ხელს. ლაბორატორიულ კვლევებში შემოწმდა ვარაუდი, რომ მელატონინის გამოყენებას კალმოდულინის დათრგუნვით ACE2-ისა და SARSCoV-2 ვირუსის შეკავშირების არაპირდაპირ დაბლოკვა შეუძლია.
Covid-19-ის სიმპტომების პროგრესირებისას SARS-CoV-2-ის ACE2-თან შეკავშირების შედეგად ანგიოტენზინ II წარმოიქმნება და ანგიოტენზინ 1-7-ის დამცავ ეფექტებს ასუსტებს. ანგიოტენზინ 1-7 პეპტიდია, რომელსაც ანთების საწინააღმდეგო, ანტიოქსიდანტური და ანტიფიბროზული მოქმედება აქვს. ანგიოტენზინ II-ის მომატებული და ანგიოტენზინ 1-7-ის შემცირებული აქტივობის შედეგად მნიშვნელოვანი პროანთებითი და ადაპტაციური იმუნური პასუხები ვითარდება, რომლებიც ფილტვის უჯრედების დაშლით მთავრდება. მელატონინის გამოყენებაზე კი გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ის ანგიოტენზინ II-ის აქტივობას თრგუნავს, ხოლო ანგიოტენზინ 1-7-ის აქტივობას ააქტიურებს. ამასთან, SARSCoV-2 ვირუსი უშუალოდ ურთიერთქმედებს ანთების კომპონენტებთან, NLRP3-სა და NF-kB-სთან და IL-1B-ისა და IL-18-ის მსგავსი პროანთებითი ციტოკინების წარმოებას უწყობს ხელს. მელატონინი NLRP3-ის ინჰიბიტორად მოქმედებს და ანთებითი პროცესის შემცირებას ეხმარება. მიიჩნევა, რომ ზემოთ ჩამოთვლილი მექანიზმების გარდა, მელატონინი დაავადების სიმპტომების გამაძლიერებელ სხვა პროანთებით მექანიზმებსაც თრგუნავს და ინფექციის მიმდინარეობის გაუარესების თავიდან აცილებას შეიძლება შეუწყოს ხელი.
უნდა გამოვიყენოთ მელატონინი COVID-19-ის ადრეულ მკურნალობად?
მელატონინი დათრგუნული იმუნური სისტემის შემთხვევაში მის გაძლიერებას, ანთებისას კი იმუნური სისტემის დათრგუნვას უწყობს ხელს. სხვა სიტყვებით, ინფიცირებული ადამიანის იმუნიტეტის სწორი მიმართულებით მუშაობას ეხმარება და დაავადების უფრო შედეგიან გამოჯანმრთელებას უწყობს ხელს. სხვა ვირუსულ ინფექციებზე მისი ეფექტის გათვალისწინებით ვარაუდობენ, რომ მას SARS-CoV-2 ვირუსით გამოწვეული ანთების შემცირება შეუძლია. მიუხედავად იმისა, რომ ამ მოქმედებებით მელატონინის გამოყენება ვირუსთან ბრძოლაში ეხმარება, რეკომენდებულია მისი გამოყენება არა მკურნალობის მეთოდად, არამედ მკურნალობის მხარდამჭერ საშუალებად . ამიტომ დაბალი ხარჯის მქონე და უსაფრთხო მელატონინის გამოყენება ინფექციის ადრეულ პერიოდშია რეკომენდებული.
კლინიკური კვლევების ნაკლებობა
დღემდე არ არსებობს ადამიანებზე დასრულებული ცდა (კლინიკური კვლევა), რომელსაც მელატონინის გამოყენების გავლენა Covid-19-ის მკურნალობაზე შეეფასებინა. თუმცა მიმდინარეობს კვლევები, რომლებშიც მელატონინს ინტენსიური თერაპიის განყოფილების პაციენტებსა და ამბულატორიულ COVID-19 პაციენტებში სამკურნალოდ იყენებენ. ამასთან, მიიჩნევა, რომ Covid-19 ინფექციაში მელატონინის გამოყენება ყველაზე ეფექტიანი ანტივირუსულ პრეპარატებთან ერთად არის. მაგალითად, სხვა ვირუსულ ინფექციებზე კვლევებმა აჩვენა, რომ ანტივირუსული საშუალებები, როგორიცაა ribavirin და acyclovir, მელატონინთან ერთად უფრო ეფექტიანია. პრეპარატებთან მელატონინის კომბინირების კიდევ ერთი სარგებელია წამლის ეფექტიანობის გაზრდისა და ტოქსიკურობის შემცირების ხელშეწყობა.
უსაფრთხოა მელატონინის გამოყენება? გვერდითი მოვლენები?
მელატონინი ურეცეპტოდ იყიდება ბევრგან, მაგალითად აფთიაქებში, მაღაზიებსა და ინტერნეტმაღაზიებში, უძილობის, დეპრესიისა და ნიკოტინზე დამოკიდებულების მსგავსი მდგომარეობების შემსუბუქების ხელშესაწყობად.
მელატონინის გვერდით მოვლენებში შედის დროებითი თავბრუსხვევა, დაბალი არტერიული წნევა და მუცლის ტკივილი — დროებითი ეფექტები, რომლებიც ჯანმრთელობას სერიოზულ საფრთხეს არ უქმნის. მიუხედავად იმისა, რომ მაღალი დოზით გამოყენებამ მოთენთილობა და ძილიანობა შეიძლება გამოიწვიოს, გვერდითი მოვლენების ხანმოკლეობისა და დროებითობის გამო მელატონინის გამოყენება უსაფრთხოდ მიიჩნევა. კვლევები აჩვენებს, რომ ყოველდღიური გამოყენების ყველაზე უსაფრთხო დოზა 3-10 mg-ია. მელატონინის გამოყენება უსაფრთხოა, თუმცა დამატებითი წამლების მიმღებებში უცნობი ურთიერთქმედებების თავიდან ასაცილებლად სიფრთხილეა რეკომენდებული. ამასთან, რადგან მელატონინი p450 ფერმენტის მეშვეობით შეიწოვება, ამ ფერმენტის ინჰიბიტორ, ანუ დამთრგუნველ პრეპარატებთან ერთად გამოყენებაც რეკომენდებული არ არის (მაგალითად, მრავალი ქიმიოთერაპიული პრეპარატი).
როგორ შეიძლება მელატონინის ბუნებრივად გაზრდა?
მელატონინი ჩვენს ტვინში არსებული ეპიფიზის მიერ გამოყოფილი ჰორმონია. მას სიბნელის ჰორმონად იცნობენ, რადგან მელატონინის გამოყოფა სიბნელეში იწყება და სინათლეზე სრულდება. ღამის 23.00-დან 05.00 საათამდე გამოყოფილი მელატონინი სისხლში ყველაზე მაღალ მაჩვენებლებს განსაკუთრებით 02.00-04.00 საათებს შორის აღწევს.
მეტი მელატონინისთვის სინათლეში არ უნდა დავიძინოთ; თუ შუქი აუცილებლად უნდა ენთოს, სუსტი განათება უნდა გამოვიყენოთ. რეგულარული და საკმარისი ძილისთვის ტელევიზორთან თვლემა არ არის სასურველი. დღისით გასაკეთებელი საქმეები ღამისთვის არ უნდა გადავდოთ და ძილის წინ ალკოჰოლის, თამბაქოს, ყავისა და შავი ჩაის მოხმარებას უნდა მოვერიდოთ.
რომელ საკვებში გვხვდება მელატონინი?
თხილი, ნუში, მიწის თხილი, კომბოსტო, ლობიო, მუხუდო, გვირილის ჩაი, კამის ჩაი და შინდი მელატონინის ჰორმონის გამოყოფას ზრდის.
კომენტარი და შეჯამება
მელატონინმა, თუ ადრეულ მკურნალობად იწყება, ვირუსული დაავადებებით გამოწვეული სიმპტომებისა და უჯრედული დაზიანების სიმძიმე შეიძლება შეამციროს. დამატებით, მელატონინმა COVID-19-ის დროს გამოვლენილი ციტოკინური შტორმი შეიძლება შეანელოს და ადამიანების გამძლეობა გაზარდოს. მელატონინის შესაძლო გვერდითი მოვლენები დროებითია და სიცოცხლისთვის საშიში არ არის. ამდენად, მის გამოყენებას მაღალი უსაფრთხოების პროფილი აქვს. ამასთან, მელატონინის მიღება საკვებითა და კვებითი დანამატებით მარტივია.
სხვა ვირუსულ ინფექციებზე ანთების საწინააღმდეგო მოქმედების გათვალისწინებითაც, როგორც ჩანს, Covid-19-ის დიაგნოზის მქონე ზრდასრულებში ადრეულ პერიოდში ღამით 2,5-10 mg მელატონინის მხარდამჭერ დანამატად გამოყენება საზიანო არ იქნება. თუმცა მელატონინსა და Covid-19-ის მკურნალობას შორის კავშირის შესახებ საბოლოო დასკვნისთვის ადამიანებზე კლინიკური კვლევების შედეგებს უნდა დაველოდოთ, რადგან ბევრი ექსპერიმენტული მკურნალობა, რომელიც ლაბორატორიაში მოქმედად ჩანს ან მსჯელობის საფუძველზე ეფექტიანი გვგონია, რეალურ ცხოვრებაში მოსალოდნელ შედეგს ვერ იძლევა.
*
დაკავშირებული თემები
- Covid-19 — მსოფლიოსა და თურქეთის მიმდინარე სტატისტიკა
- კორონავირუსის უახლესი ამბები და სამეცნიერო სიახლეები
წყაროები
2. Huang SH, Cao XJ, Liu W et al. Inhibitory effect of melatonin on lung oxidative stress induced by respiratory syncytial virus infection in mice. Journal of Pineal Research. 25 იანვარი 2010.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.





მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.