მეორეული კიბოს რისკი რადიოთერაპიის შემდეგ TP53-მუტანტური ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში

რადიოთერაპია ძუძუს კიბოს მკურნალობის ხშირად გამოყენებული და ეფექტიანი მეთოდია. თუმცა გარკვეული გენეტიკური ვარიანტების მქონე პაციენტებში მკურნალობის შემდეგ სხვა ტიპის კიბოს განვითარების რისკი შეიძლება გაიზარდოს.

შენიშვნა: გენეტიკური ვარიანტი DNA-ის მიმდევრობაში განსხვავებებს აღნიშნავს და თითოეულ ადამიანს ის სხვადასხვა ფორმით შეიძლება ჰქონდეს. მუტაცია კი გენეტიკურ მასალაში მომხდარ მუდმივ ცვლილებას განსაზღვრავს; ყველა მუტაცია ვარიანტია, თუმცა ყველა ვარიანტი მუტაცია არ არის, რადგან ზოგიერთი ვარიანტი შეიძლება უვნებელი იყოს.

განსაკუთრებით TP53-ის პათოგენური ვარიანტების მქონე პაციენტებს რადიოთერაპიის შემდეგ შეიძლება სარკომის მსგავსი მეორეული კიბოების განვითარების რისკი ჰქონდეთ. 2024 წლის 12 სექტემბერს JAMA Oncolgy ჟურნალში გამოქვეყნებული კვლევა იკვლევს რადიოთერაპიის შემდეგ მეორეული კიბოს რისკებს ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში, რომლებსაც TP53-ის პათოგენური ვარიანტები აქვთ, და განიხილავს, როგორ უნდა გაითვალისწინონ ეს შედეგები მკურნალობის დაგეგმვისას.

TP53-ის მნიშვნელობა

TP53 მუტაცია წარმოიქმნება TP53-ის ცვლილების შედეგად — ეს მნიშვნელოვანი სიმსივნის დამთრგუნველი გენია, რომელიც უჯრედების ზრდასა და დაყოფას აკონტროლებს. ამ გენის პათოგენური მუტაციების მქონე ადამიანებში უჯრედების კიბოდ გარდაქმნის მიდრეკილება იზრდება, რადგან TP53 კარგავს DNA-ის დაზიანების აღდგენის ან უჯრედის განადგურების ფუნქციას. TP53 მუტაციები მნიშვნელოვნად ზრდის არა მხოლოდ ერთი ტიპის კიბოს რისკს, არამედ მრავალი კიბოს განვითარების რისკსაც, რის გამოც ამ პაციენტებში მთელი სიცოცხლის განმავლობაში კიბოს სკრინინგი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია. განსაკუთრებით ამ მუტაციის მქონე პირებში მეორეული კიბოების განვითარების რისკი რადიოთერაპიის მსგავსი მკურნალობის შემდეგ შეიძლება კიდევ უფრო მაღალი იყოს.

JAMA კვლევა

TP53-ის ჩანასახოვანი ხაზის (მემკვიდრეობითი) ვარიანტების მქონე ძუძუს კიბოს პაციენტებში რადიოთერაპიის შემდეგ მეორეული კიბოს განვითარების რისკი ადრე სრულად გარკვეული არ იყო. საკითხის გასარკვევად მკვლევრებმა TP53-ის ჩანასახოვანი ხაზის ვარიანტების მქონე ძუძუს კიბოს 91 პაციენტი შეაფასეს. პაციენტების ნაწილმა რადიოთერაპია მიიღო, დანარჩენებმა კი — არა.

• 91 პაციენტიდან 40-მა რადიოთერაპია მიიღო, 51-მა კი არა.
• რადიოთერაპიის მიმღებ პაციენტებს უფრო შორსწასული სტადიისა და მაღალი ხარისხის სიმსივნეები ჰქონდათ, აქსილარული ლიმფური კვანძების უფრო ფართო ჩართულობით.
• მკვლევრები ამ პაციენტებში მეორეული კიბოს განვითარებას 14-წლიანი მედიანური დაკვირვების განმავლობაში აკვირდებოდნენ.
• კვლევის ბოლოს განსაკუთრებით რადიოთერაპიის მიმღებ პაციენტებში სარკომის განვითარების რისკი შეისწავლეს.

საყურადღებო შედეგები: TP53-ის პათოგენური ვარიანტების გავლენა

კვლევის მთავარი შედეგის მიხედვით, რადიოთერაპიის შემდეგ TP53-ის პათოგენური ვარიანტის მატარებელ პაციენტებში 15 წლის განმავლობაში სარკომის განვითარების რისკი 8,8% იყო. იმ პაციენტებს, რომლებსაც რადიოთერაპია არ მიუღიათ, სარკომა არ განუვითარდათ. აქ სარკომა კიბოს კონკრეტული სახეობაა და ხაზგასმულია, რომ რადიოთერაპიის შემდეგ ამ ტიპის კიბო უფრო ხშირად გვხვდება.

ნებისმიერი მეორეული კიბოს რისკი: TP53-ის პათოგენური ვარიანტის მატარებელ პაციენტებში რადიოთერაპიის მიღებისას 10 წლის განმავლობაში ნებისმიერი მეორეული კიბოს განვითარების რისკი 22,5% იყო, ხოლო რადიოთერაპიის მიუღებლობისას — 38%. ეს უფრო ზოგადი მაჩვენებელია და სარკომის გარდა სხვა მეორეულ კიბოებსაც მოიცავს.

შეჯამება: კიბოს ისეთი კონკრეტული სახეობის მხრივ, როგორიცაა სარკომა, რადიოთერაპიის შემდეგ რისკის ზრდა ჩანს (8,8%). თუმცა მთლიანობაში, ანუ სარკომის გარდა სხვა მეორეული კიბოების ჩათვლით, რადიოთერაპიის არამიმღებებშიც კი უფრო მაღალი რისკია (38%). ის, რომ რადიოთერაპიის მიმღებებში ეს განსხვავება სტატისტიკურად მნიშვნელოვანი არ იყო, საერთო კიბოს რისკზე გავლენის შეზღუდულობას აჩვენებს. ანუ რადიოთერაპიის შემდეგ სარკომის განვითარების რისკი არსებობს, თუმცა საერთო მეორეული კიბოს რისკში განსხვავება ძალიან მკაფიო არ არის.

ასევე, TP53-ის პათოგენური ვარიანტის მატარებლებს შორის საერთო გადარჩენის მაჩვენებელში მნიშვნელოვანი განსხვავება არ გამოვლენილა რადიოთერაპიის მიღების ან მიუღებლობის მიხედვით.

მკურნალობასა და რისკს შორის ბალანსის მნიშვნელობა

ეს შედეგები აჩვენებს, რომ TP53-ის პათოგენური ვარიანტის მატარებელ პაციენტებში რადიოთერაპიის სარგებლისა და რისკის ბალანსს ფრთხილად უნდა მიუდგნენ. ავტორები ხაზს უსვამენ, რომ ამ პაციენტებს მეორეული კიბოს განვითარების მაღალი რისკი აქვთ და ამ კიბოების უმეტესობა რადიოთერაპიას არ უკავშირდება. რადიოთერაპიის სამკურნალო სარგებელი განსაკუთრებით მაღალი რისკის ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებში მეორეული კიბოს რისკს უნდა შეუდარდეს.

კვლევის შეზღუდვები

ამ კვლევას რამდენიმე შეზღუდვა აქვს:

• კვლევა პაციენტების შეზღუდულ რაოდენობაზე ჩატარდა, რაც შედეგების განზოგადებას შეიძლება ზღუდავდეს.
• რეტროსპექტიულ და დეიდენტიფიცირებულ მონაცემებზე ჩატარებულმა ანალიზმა შეიძლება გარკვეული მიკერძოება გამოიწვიოს.
• გარდა ამისა, საკმარისი მონაცემი არ არსებობს ყველა გრძელვადიანი შედეგის დასაფიქსირებლად.

დასკვნა: პერსონალიზებული მკურნალობის მიდგომები

ეს კვლევა აჩვენებს, რომ ძუძუს კიბოს მქონე პაციენტებისთვის, რომლებსაც TP53-ის პათოგენური ვარიანტები აქვთ, მკურნალობის დაგეგმვისას მეორეული კიბოს რისკები აუცილებლად უნდა გაითვალისწინონ. რადიოთერაპიის სამკურნალო სარგებელსა და მეორეული კიბოს რისკს შორის ბალანსი განსაკუთრებით ამ გენეტიკური ვარიანტების მქონე პაციენტებში კრიტიკულ როლს ასრულებს. ამიტომ მოსალოდნელია, რომ მსგავსი რისკების შესამცირებლად პერსონალიზებული მკურნალობის მიდგომები უფრო დიდ მნიშვნელობას შეიძენს.