TP53 mutant süd vəzi xərçəngi pasiyentlərində radioterapiyadan sonra ikincili xərçəng riski

Radioterapiya süd vəzi xərçənginin müalicəsində geniş istifadə olunan təsirli üsuldur. Lakin bəzi genetik variantları olan pasiyentlərdə müalicədən sonra başqa xərçəng növlərinin yaranma riski arta bilər.

QEYD: Genetik variant DNA ardıcıllığındakı fərqləri ifadə edir və hər şəxsdə müxtəlif formalarda ola bilər. Mutasiya isə genetik materialda baş verən qalıcı dəyişikliyi təsvir edir; hər mutasiya variantdır, lakin hər variant mutasiya deyil, çünki bəzi variantlar zərərsiz ola bilər.

Xüsusilə TP53 patogen variantları olan pasiyentlər radioterapiyadan sonra sarkoma kimi ikincili xərçənglərin yaranma riski ilə üzləşə bilər. 12 sentyabr 2024-cü ildə JAMA Oncolgy jurnalında dərc olunmuş tədqiqat TP53 patogen variantları olan süd vəzi xərçəngi pasiyentlərində radioterapiyadan sonrakı ikincili xərçəng riskini araşdırır və bu nəticələrin müalicə planında necə nəzərə alınmalı olduğunu müzakirə edir.

TP53-ün əhəmiyyəti

TP53 mutasiyası hüceyrə böyüməsinə və bölünməsinə nəzarət edən mühüm şişi susdurucu TP53 geninin dəyişməsi ilə yaranır. Bu genin patogen mutasiyalarını daşıyan şəxslərdə hüceyrələrin xərçəngləşmə meyli artır, çünki TP53 DNA zədəsini bərpa etmək və ya hüceyrəni məhv etmək funksiyasını itirir. TP53 mutasiyaları yalnız bir xərçəng növünün deyil, həm də çoxsaylı xərçəng riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır və bu, həmin pasiyentlər üçün ömürboyu xərçəng skrininqini çox vacib edir. Xüsusilə bu mutasiyanı daşıyanlarda radioterapiya kimi müalicələrdən sonra ikinci xərçənglərin yaranma riski daha yüksək ola bilər.

JAMA tədqiqatı

TP53 germinal xətt (irsi) variantları olan süd vəzi xərçəngi pasiyentlərində radioterapiyadan sonra ikincili xərçəngin yaranma riski əvvəllər tam aydın deyildi. Bunu aydınlaşdırmaq üçün tədqiqatçılar TP53 germinal xətt variantları olan 91 süd vəzi xərçəngi pasiyentini qiymətləndiriblər. Onların bir hissəsi radioterapiya alıb, digərləri isə almayıb.

• 91 pasiyentdən 40-ı radioterapiya alıb, 51-i isə almayıb.
• Radioterapiya alan pasiyentlərdə daha irəli mərhələli şişlər və daha çox qoltuqaltı limfa düyünü tutulması ilə yüksək dərəcəli şişlər olub.
• Tədqiqatçılar median 14 illik izləmə müddətində bu pasiyentlərdə ikincili xərçəngin yaranmasını müşahidə ediblər.
• Tədqiqatda xüsusilə radioterapiya alan pasiyentlərin sarkomaya tutulma riski araşdırılıb.

Diqqətçəkən nəticələr: TP53 patogen variantlarının təsiri

Tədqiqatın əsas nəticəsi kimi radioterapiyadan sonra TP53 patogen variantı daşıyan pasiyentlərdə 15 il ərzində sarkoma yaranma riski 8,8% hesablanıb. Radioterapiya almayanlarda isə sarkoma yaranmayıb. Burada sarkoma spesifik xərçəng növüdür və radioterapiyadan sonra bu xərçəngin daha geniş müşahidə olunduğu vurğulanır.

Hər hansı ikincili xərçəng riski: TP53 patogen variantı daşıyanlarda radioterapiya alanların 10 il ərzində hər hansı ikincili xərçəngə tutulma riski 22,5%, radioterapiya almayanların isə 38% hesablanıb. Bu, daha ümumi ifadədir və sarkomadan başqa ikincili xərçəng növlərini də əhatə edir.

Yekun olaraq: Sarkoma kimi spesifik xərçəng növü baxımından radioterapiyadan sonra riskin artdığı görünür (8,8%). Lakin ümumilikdə, yəni sarkomadan başqa ikincili xərçənglər də daxil edildikdə radioterapiya almayanlarda belə daha yüksək risk var (38%). Radioterapiya alanlar arasında bu fərqin statistik əhəmiyyətli olmaması pasiyentlərin ümumi xərçəng riskinə təsirin məhdud olduğunu göstərir. Yəni radioterapiyadan sonra sarkoma yaranma riski var, lakin ümumi ikincili xərçəng riski baxımından fərq o qədər də aydın deyil.

Həmçinin TP53 patogen variantı daşıyanlar arasında radioterapiya alanlarla almayanların ümumi sağqalım göstəricisində də əhəmiyyətli fərq müşahidə olunmayıb.

Müalicə ilə risk arasındakı tarazlığın əhəmiyyəti

Bu nəticələr TP53 patogen variantı daşıyan pasiyentlərdə radioterapiyanın fayda-risk tarazlığının diqqətlə nəzərdən keçirilməli olduğunu göstərir. Müəlliflər bu pasiyentlərdə ikincili xərçəng riskinin yüksək olduğunu və həmin xərçənglərin əksəriyyətinin radioterapiya ilə əlaqəli olmadığını vurğulayır. Radioterapiyanın müalicəvi faydası xüsusilə yüksək riskli süd vəzi xərçəngi pasiyentlərində ikincili xərçəng riski ilə müqayisə olunmalıdır.

Tədqiqatın məhdudiyyətləri

Tədqiqatın bəzi məhdudiyyətləri var:

• Tədqiqat məhdud sayda pasiyentlə aparılıb və bu, nəticələrin ümumiləşdirilməsini məhdudlaşdıra bilər.
• Retrospektiv və şəxsiyyəti müəyyənləşdirən məlumatlardan təmizlənmiş verilənlər üzrə təhlillər müəyyən qərəzlərə yol aça bilər.
• Həmçinin bütün uzunmüddətli nəticələri əhatə etmək üçün kifayət qədər məlumat yoxdur.

Nəticə: fərdiləşdirilmiş müalicə yanaşmaları

Bu tədqiqat TP53 patogen variantları olan süd vəzi xərçəngi pasiyentlərində müalicə planlaşdırılarkən ikincili xərçəng riskinin mütləq nəzərə alınmalı olduğunu göstərir. Radioterapiyanın müalicəvi faydaları ilə ikincili xərçəng riski arasındakı tarazlıq xüsusilə bu genetik variantları olanlarda mühüm rol oynayır. Buna görə fərdiləşdirilmiş yanaşmaların belə riskləri minimuma endirmək üçün daha böyük əhəmiyyət qazanması gözlənilir.