خطر سرطان ثانویه پس از پرتودرمانی در بیماران سرطان پستان دارای جهش TP53

پرتودرمانی روشی مؤثر و پرکاربرد در درمان سرطان پستان است. بااین‌حال، در بیماران دارای برخی واریانت‌های ژنتیکی، ممکن است خطر ایجاد انواع دیگر سرطان پس از درمان افزایش یابد.

نکته: واریانت ژنتیکی به تفاوت‌های توالی DNA اشاره دارد و ممکن است در هر فرد به شکل‌های متفاوتی وجود داشته باشد. جهش تغییری دائمی در ماده ژنتیکی را تعریف می‌کند؛ هر جهش یک واریانت است، اما هر واریانت جهش نیست، زیرا برخی واریانت‌ها می‌توانند بی‌ضرر باشند.

به‌ویژه بیماران دارای واریانت‌های بیماری‌زای TP53 ممکن است پس از پرتودرمانی با خطر ایجاد سرطان‌های ثانویه مانند سارکوم روبه‌رو شوند. مطالعه‌ای که در 12 سپتامبر 2024 در JAMA Oncolgy منتشر شد، خطر سرطان ثانویه پس از پرتودرمانی در بیماران سرطان پستان دارای واریانت‌های بیماری‌زای TP53 را بررسی می‌کند و چگونگی توجه به این یافته‌ها در برنامه‌ریزی درمان را به بحث می‌گذارد.

اهمیت TP53

جهش TP53 با تغییر در ژن TP53 ایجاد می‌شود که ژن مهم سرکوبگر تومور و کنترل‌کننده رشد و تقسیم سلول است. در افراد دارای جهش‌های بیماری‌زای این ژن، تمایل سلول‌ها به سرطانی شدن افزایش می‌یابد، زیرا TP53 توانایی ترمیم آسیب DNA یا از بین بردن سلول را از دست می‌دهد. جهش‌های TP53 افزون بر خطر یک نوع سرطان، خطر سرطان‌های متعدد را نیز به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهند؛ بنابراین غربالگری مادام‌العمر سرطان در این بیماران حیاتی است. به‌ویژه در حاملان این جهش، خطر سرطان دوم پس از درمان‌هایی مانند پرتودرمانی ممکن است بیشتر باشد.

مطالعه JAMA

خطر سرطان ثانویه پس از پرتودرمانی در بیماران سرطان پستان دارای واریانت‌های رده زایا (ارثی) TP53 پیش‌تر کاملاً روشن نبود. برای بررسی این موضوع، پژوهشگران در گروه دارای واریانت‌های رده زایای TP53، 91 بیمار سرطان پستان را ارزیابی کردند. برخی از این بیماران پرتودرمانی دریافت کرده بودند و برخی نکرده بودند.

• از 91 بیمار، 40 نفر پرتودرمانی گرفته و 51 نفر نگرفته بودند.
• بیماران دریافت‌کننده پرتودرمانی، تومورهای پیشرفته‌تر و با درجه بالاتر و درگیری بیشتر گره‌های زیربغلی داشتند.
• پژوهشگران ایجاد سرطان ثانویه را در این بیماران طی میانه پیگیری 14 سال مشاهده کردند.
• در پایان مطالعه، به‌ویژه خطر ایجاد سارکوم در بیماران دریافت‌کننده پرتودرمانی بررسی شد.

یافته‌های چشمگیر: اثر واریانت‌های بیماری‌زای TP53

یافته اصلی مطالعه این بود که خطر ایجاد سارکوم طی 15 سال پس از پرتودرمانی در بیماران حامل واریانت بیماری‌زای TP53، برابر با 8,8% محاسبه شد. در بیمارانی که پرتودرمانی نگرفته بودند، سارکومی ایجاد نشد. سارکوم در اینجا نوع مشخصی از سرطان است و تأکید می‌شود که این نوع پس از پرتودرمانی بیشتر دیده می‌شود.

خطر هرگونه سرطان ثانویه: در حاملان واریانت بیماری‌زای TP53، خطر ایجاد هرگونه سرطان ثانویه طی 10 سال، در دریافت‌کنندگان پرتودرمانی 22,5% و در افرادی که پرتودرمانی نگرفته بودند 38% محاسبه شد. این بیان کلی‌تری است و سایر انواع سرطان ثانویه غیر از سارکوم را نیز در بر می‌گیرد.

خلاصه: به نظر می‌رسد خطر نوع مشخصی از سرطان، مانند سارکوم، پس از پرتودرمانی افزایش می‌یابد (8,8%). اما به‌طور کلی، یعنی با در نظر گرفتن سایر سرطان‌های ثانویه غیر از سارکوم، حتی در افرادی که پرتودرمانی نگرفته‌اند نیز خطر بیشتری وجود دارد (38%). معنادار نبودن آماری این تفاوت در میان دریافت‌کنندگان پرتودرمانی نشان می‌دهد که اثر بر خطر کلی سرطان بیماران محدود است. یعنی پس از پرتودرمانی خطر سارکوم وجود دارد، اما از نظر خطر کلی سرطان ثانویه، تفاوت بسیار بارز نیست.

همچنین در حاملان واریانت بیماری‌زای TP53، تفاوت معناداری در بقای کلی میان دریافت‌کنندگان و عدم دریافت‌کنندگان پرتودرمانی دیده نشد.

اهمیت توازن درمان و خطر

این یافته‌ها نشان می‌دهند توازن فایده و خطر پرتودرمانی در حاملان واریانت بیماری‌زای TP53 باید دقیق بررسی شود. نویسندگان تأکید می‌کنند خطر سرطان ثانویه در این بیماران بالاست و بیشتر این سرطان‌ها به پرتودرمانی مربوط نیستند. فایده درمانی پرتودرمانی، به‌ویژه در بیماران سرطان پستان پرخطر، باید در برابر خطر سرطان ثانویه سنجیده شود.

محدودیت‌های پژوهش

این مطالعه محدودیت‌هایی دارد:

• شمار بیماران محدود بوده است و این ممکن است تعمیم‌پذیری نتایج را محدود کند.
• تحلیل داده‌های گذشته‌نگر و بی‌نام‌سازی‌شده ممکن است با برخی سوگیری‌ها همراه باشد.
• همچنین داده کافی برای ثبت همه پیامدهای درازمدت وجود ندارد.

نتیجه‌گیری: رویکردهای درمان فردمحور

این مطالعه نشان می‌دهد هنگام برنامه‌ریزی درمان بیماران سرطان پستان دارای واریانت‌های بیماری‌زای TP53، باید حتماً خطر سرطان ثانویه را در نظر گرفت. توازن فایده درمانی پرتودرمانی و خطر سرطان ثانویه، به‌ویژه در افراد دارای این واریانت‌ها، نقشی حیاتی دارد. بنابراین انتظار می‌رود رویکردهای فردمحور برای به حداقل رساندن چنین خطرهایی اهمیت بیشتری پیدا کنند.