მსოფლიოში დიაბეტით მცხოვრებთა რაოდენობამ 800 მილიონს გადააჭარბა — თურქეთში კი 11 მილიონს
ამ სტატიაში
რატომ იზრდება დიაბეტის გლობალური ტვირთი?
დიაბეტი მსოფლიოში საზოგადოებრივი ჯანმრთელობისთვის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ქრონიკულ საფრთხედ იქცა. 2022 წლის მდგომარეობით, მსოფლიოში დაახლოებით 828 მილიონი ზრდასრული დიაბეტით ცხოვრობს. ეს 1990 წელთან შედარებით 630 მილიონით შთამბეჭდავ ზრდას ნიშნავს. განსაკუთრებით დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში დიაბეტის გავრცელების მატება გლობალურ ჯანდაცვის სისტემებში უთანასწორობას უსვამს ხაზს.
პრევალენტობა განსაზღვრულ პერიოდში მოსახლეობაში კონკრეტული დაავადების ან მდგომარეობის არსებული შემთხვევების საერთო რაოდენობას აღნიშნავს.
- დაკავშირებული თემა: რა არის დიაბეტი, პრედიაბეტი და ინსულინრეზისტენტობა? სიმპტომები და მკურნალობა
კვლევის მასშტაბი და ძირითადი მონაცემები
2024 წლის 13 ნოემბერს The Lancet ჟურნალში გამოქვეყნებულ ამ ფართომასშტაბიან კვლევაში გაანალიზდა მოსახლეობის წარმომადგენლობითი 1108 კვლევისა და 141 მილიონი ზრდასრული მონაწილის მონაცემები. ძირითადი მიგნებები შემდეგია:
- დიაბეტის გლობალური პრევალენტობა (2022): ქალებში 13,9%, მამაკაცებში 14,3%.
- რეგიონული განაწილება: ინდოეთსა (212 მილიონი) და ჩინეთზე (148 მილიონი) დიაბეტის შემთხვევების უდიდესი წილი მოდის. მათ მოსდევს აშშ, პაკისტანი, ინდონეზია და ბრაზილია.
- არანამკურნალევი დიაბეტი: 2022 წელს 445 მილიონ ზრდასრულს დიაბეტის მკურნალობა (პერორალური ჰიპოგლიკემიური პრეპარატები ან ინსულინი) არ მიუღია. ეს 1990 წლის 129 მილიონთან შედარებით დაახლოებით 3,5-ჯერ ზრდას აჩვენებს.
გრაფიკი 1: ეს გამოსახულება რეგიონულ დონეზე დიაბეტის გავრცელებისა და მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის გლობალურ მდგომარეობასა და ცვლილების ტენდენციებს აჩვენებს. იგი ოთხი ძირითადი მიმართულებით განიხილება:
1. დიაბეტის პრევალენტობა (2022)
- ქალებსა და მამაკაცებში (18 წელზე უფროსებში):
- მაღალი პრევალენტობა: სამხრეთ აზიის, ახლო აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთ აფრიკის, წყნარი ოკეანის კუნძულების მსგავს რეგიონებში პრევალენტობა 20%-დან 30%-მდე დიაპაზონს აღემატება.
- დაბალი პრევალენტობა: დასავლეთ ევროპისა და სუბსაჰარული აფრიკის მსგავს რეგიონებში პრევალენტობა 10%-ზე დაბალია.
- რუკაზე თურქეთი ცალკე მონიშნული არ არის, თუმცა გეოგრაფიულად სამხრეთ ევროპასა და დასავლეთ აზიას შორის მდებარეობის გამო შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ პრევალენტობა საშუალო-მაღალია (10-20%).
2. დიაბეტის პრევალენტობის ცვლილება (1990-2022)
- რეგიონები, სადაც ზრდა შეინიშნება:
- სამხრეთ და ცენტრალურ აზიაში 15-20%-მდე მატება შეინიშნება. ზრდა განსაკუთრებით შესამჩნევია ინდოეთსა და პაკისტანში.
- მატების მაღალი მაჩვენებლები ლათინურ ამერიკასა და ახლო აღმოსავლეთშიც არის.
- უცვლელი ან შემცირებული პრევალენტობა:
- დასავლეთ ევროპასა და აღმოსავლეთ აზიის ზოგიერთ ქვეყანაში (მაგ., იაპონიაში) პრევალენტობა უცვლელია ან მცირდება.
3. მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა (2022)
- ქალებსა და მამაკაცებში (30 წელზე უფროსებში):
- მაღალი ხელმისაწვდომობა: დასავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა 60%-ზე მაღალია, ზოგიერთ რეგიონში კი 80%-ს უახლოვდება.
- დაბალი ხელმისაწვდომობა: სუბსაჰარულ აფრიკაში, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა 20%-ზე დაბალია. ეს განსაკუთრებით სერიოზული პრობლემაა ინდოეთში, ბანგლადეშსა და აფრიკის ზოგიერთ ქვეყანაში.
4. მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის ცვლილება (1990-2022)
- ყველაზე დიდი გაუმჯობესება:
- ლათინურ ამერიკაში (მაგ., მექსიკაში, კოლუმბიაში, ჩილეში) და დასავლეთ ევროპაში 20-30%-იანი ზრდა შეინიშნება.
- მნიშვნელოვანი გაუმჯობესებაა სამხრეთ კორეაში, კანადასა და ახლო აღმოსავლეთის ზოგიერთ ქვეყანაშიც (მაგ., იორდანიაში).
- რეგიონები მცირე ან ყოველგვარი გაუმჯობესების გარეშე:
- სუბსაჰარულ აფრიკაში, სამხრეთ აზიასა და წყნარი ოკეანის კუნძულებზე მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის მნიშვნელოვანი ზრდა არ დაფიქსირებულა.
შეფასება თურქეთისთვის
- როგორც ჩანს, თურქეთი მდებარეობს რეგიონში, სადაც დიაბეტის პრევალენტობა 10-20%-ია, ხოლო მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა საშუალო დონეზეა (40-60%).
- პრევალენტობის ზრდა და მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესება თურქეთის ეკონომიკური და ჯანდაცვის სისტემის დინამიკის მიხედვით შესაძლოა ახლო აღმოსავლეთსა და აღმოსავლეთ ევროპას ჰგავდეს.
უთანასწორობა დიაბეტის მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობაში
კვლევა აჩვენებს, რომ მაღალი შემოსავლის ქვეყნებში მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების მიუხედავად, დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში ხელმისაწვდომობა კვლავ არასაკმარისია. მაგალითად:
- 2022 წლის სტატისტიკა: მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა ქალებში 59%, მამაკაცებში 49% იყო. თუმცა სუბსაჰარული აფრიკისა და სამხრეთ აზიის მრავალ ქვეყანაში მაჩვენებელი 10%-ზე დაბალია.
- მკურნალობაზე ყველაზე მაღალი ხელმისაწვდომობა: მაღალი შემოსავლის ქვეყნებში, როგორიცაა სამხრეთ კორეა და ბელგია, მკურნალობაზე 55%-ზე მეტი ხელმისაწვდომობა მიიღწევა.
გრაფიკი 2: დიაბეტით მცხოვრები და არანამკურნალევი დიაბეტის მქონე ადამიანების განაწილება მსოფლიოში ქვეყნების და რეგიონების მიხედვითაა ნაჩვენები. წრეების ზომა ქვეყნებში დიაბეტის ან არანამკურნალევი დიაბეტის მქონე პირების რაოდენობის პროპორციულია. გრაფიკებზე მხოლოდ შემთხვევათა ყველაზე დიდი რაოდენობის მქონე პირველი 20 ქვეყანაა წარმოდგენილი.
A) დიაბეტით მცხოვრები პირების რაოდენობა (18 წლისა და უფროსი ასაკის, 2022)
- ზოგადი სურათი: მსოფლიოში 18 წლისა და უფროსი ასაკის დიაბეტით მცხოვრებთა რაოდენობა, შეფასებით, 828 მილიონია.
- ყველაზე დიდი ტვირთი:
- ინდოეთი (212 მილიონი, 26%) და ჩინეთი (148 მილიონი, 18%) დიაბეტით მცხოვრები მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს მოიცავს. ეს ორი ქვეყანა დიაბეტის გლობალური ტვირთის 44%-ს წარმოადგენს.
- აშშ (42 მილიონი, 5%), პაკისტანი (36 მილიონი, 4%) და ინდონეზია (25 მილიონი, 3%) ასევე დიაბეტით მცხოვრები დიდი მოსახლეობის მქონე ქვეყნებია.
- თურქეთის ადგილი:
- თურქეთი 11 მილიონი დიაბეტით მცხოვრებით გლობალური ტვირთის 1%-ს შეადგენს და რეიტინგში მე-12 ადგილზეა. ახლო აღმოსავლეთისა და ცენტრალური აზიის რეგიონში მდებარეობით იგი დიაბეტის მზარდი ტვირთის მქონე ადგილზეა.
B) არანამკურნალევი დიაბეტის მქონე პირთა რაოდენობა (30 წლისა და უფროსი ასაკის, 2022)
- ზოგადი სურათი: მსოფლიოში არანამკურნალევი დიაბეტის მქონე პირთა რაოდენობა 445 მილიონად გამოითვალა.
- ყველაზე დიდი ტვირთი:
- ინდოეთი (133 მილიონი, 30%) არანამკურნალევი დიაბეტის შემთხვევათა უდიდეს ნაწილს მოიცავს. ეს ქვეყანაში ჯანდაცვის სისტემისა და მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის ხარვეზებზე მიუთითებს.
- ჩინეთი (78 მილიონი, 17%) და პაკისტანი (24 მილიონი, 5%) არანამკურნალევი დიაბეტის მრავალი შემთხვევის მქონე სხვა ქვეყნებია.
- თურქეთის ადგილი:
- თურქეთი არანამკურნალევი დიაბეტის 5 მილიონი შემთხვევით ამ რეიტინგში მე-12 ადგილზეა. ეს მდგომარეობა აჩვენებს, რომ დიაბეტის მართვაში მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა გასაზრდელია.
ზოგადი შეფასება და დასკვნები
- დიაბეტის ტვირთი: ინდოეთისა და ჩინეთის მსგავსი მრავალრიცხოვანი ქვეყნები დიაბეტის გლობალური ტვირთის მნიშვნელოვან ნაწილს ატარებს. მათში დიაბეტის მაღალი ტვირთი გლობალურ ჯანდაცვის სისტემებზე სერიოზულ ზეწოლას ქმნის.
- უთანასწორობა მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობაში: დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში დიაბეტით მცხოვრებთა მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობა კვლავ ძალიან დაბალია. ინდოეთში, ჩინეთსა და პაკისტანში არანამკურნალევი დიაბეტის შემთხვევების რაოდენობა საკმაოდ მაღალია.
- მდგომარეობა თურქეთში: თურქეთი დიაბეტის პრევალენტობისა და არანამკურნალევი შემთხვევების რაოდენობით შუა პოზიციებზეა. გამოსავლისთვის საჭიროა დიაბეტის მკურნალობისა და მართვის ჯანდაცვითი ინფრასტრუქტურის გაძლიერება, ადრეული დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის პროგრამების გაფართოება.
დიაბეტი და სოციალური დეტერმინანტები
დიაბეტის მატების ერთ-ერთი მთავარი მიზეზია გლობალურად სიმსუქნის მაჩვენებლების ზრდა. სხვა მნიშვნელოვანი ფაქტორებია დაბალი შემოსავლის ქვეყნებში ჯანსაღ საკვებზე შეზღუდული ხელმისაწვდომობა, დამუშავებული საკვების მოხმარების ზრდა და ჯანდაცვის სერვისების ნაკლებობა. კვლევა ხაზს უსვამს, რომ გენეტიკა და ბავშვობაში არასაკმარისი კვების მსგავსი ფაქტორები სამხრეთ აზიაში დიაბეტის მაღალ გავრცელებაში როლს ასრულებს.
დიაბეტის მართვის ეფექტიანი სტრატეგიები
კვლევაში დიაბეტთან ბრძოლისთვის შემოთავაზებული სტრატეგიები საყურადღებოა:
- ადრეული დიაგნოსტიკა და პრევენცია: დიაბეტის ადრეული დიაგნოსტიკისთვის სკრინინგის პროგრამების გაფართოება. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იქ, სადაც ახალგაზრდა ზრდასრულებს ჯანდაცვასთან ნაკლები შეხება აქვთ.
- ჯანმრთელობის დაზღვევა: უნივერსალური ჯანმრთელობის დაზღვევა მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის გასაზრდელად ძირითადი ნაბიჯია. თუმცა სადაზღვევო სისტემები დიაბეტის პრეპარატების დასაფარად უნდა გაფართოვდეს.
- კვებისა და ცხოვრების წესის ცვლილებები: დიაბეტის პრევენციასა და მართვაში საჭიროა ჯანსაღ საკვებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდა, დამუშავებული საკვების მოხმარების შემცირება და ფიზიკური აქტივობის წახალისება.
- პრეპარატების მიწოდების ჯაჭვი: დაბალ ფასად პრეპარატების ხელმისაწვდომობისთვის ეროვნული ან მრავალეროვნული სტრატეგიები უნდა შემუშავდეს.
დიაბეტის მომავალი: რა უნდა გაკეთდეს?
დიაბეტის ჯანმრთელობის ტვირთი არა მხოლოდ ინდივიდებს, არამედ საზოგადოებების ჯანდაცვის სისტემებსაც სირთულეებს უქმნის. ამიტომ საჭიროა:
- გლობალური ჯანდაცვითი პოლიტიკა: დაბალი და საშუალო შემოსავლის ქვეყნებში დიაბეტის მკურნალობის გასაფართოებლად სპეციალური პროგრამების შემუშავება.
- ყოვლისმომცველი პრევენციული სტრატეგიები: საზოგადოებაში სიმსუქნესთან ბრძოლისა და დიაბეტის სკრინინგის პროგრამების გაძლიერება.
- თანასწორობაზე ორიენტირებული მიდგომა: მკურნალობაზე ხელმისაწვდომობის რეგიონული უთანასწორობის აღმოფხვრა.
დასკვნა: დიაბეტი ჯანმრთელობასთან ერთად თანასწორობის საკითხიცაა
კვლევა აჩვენებს, რომ დიაბეტი უკვე არა მხოლოდ ჯანმრთელობის პრობლემა, არამედ სოციალური უთანასწორობის საკითხიცაა. ჯანდაცვის სისტემებმა მის წინააღმდეგ უფრო ეფექტიანი გადაწყვეტილებები უნდა შეიმუშაოს და საზოგადოებაში ცნობიერების ასამაღლებელი ნაბიჯები გადაიდგას. ეფექტიანი პოლიტიკა და მკურნალობის ინოვაციური მიდგომები დიაბეტის ტვირთის შესამცირებლად სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია.
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.