ნაღვლის სადინრის კენჭოვანი დაავადების — ქოლედოქოლითიაზის სიმპტომები და მკურნალობა

ნაღვლის სადინრის კენჭოვანი დაავადება, რომელსაც სამედიცინო ენაზე ეწოდება ქოლედოქოლითიაზი, ვითარდება, როდესაც ნაღვლის ბუშტის კენჭი ან კენჭები სანაღვლე სისტემის რომელიმე სადინარში ხვდება. შესაბამისი სადინრებია საერთო ნაღვლის სადინარი (ქოლედოქი), ბუშტის სადინარი და საერთო ღვიძლის სადინარი. მდგომარეობას, როდესაც კენჭი სადინარში კი არა, ნაღვლის ბუშტშია, ქოლელითიაზი ეწოდება.

ღვიძლის ქვემოთ მდებარე პატარა ორგანოს, ნაღვლის ბუშტის, ძირითადი ფუნქციაა საჭმლის მონელების ხელშემწყობი ნაღვლის შენახვა. ბუშტში ან სადინარში განვითარებულ კენჭებს სხვადასხვა ქიმიური შემადგენლობა შეიძლება ჰქონდეს. აღწერილია ნაღვლის კენჭის 8 სახეობა და ყველაზე ხშირია ქოლესტერინული კენჭი.

ცნობილია, რომ ამერიკაში დაახლოებით 25 მილიონ ადამიანს (დაახლოებით %10-15-ს) სიცოცხლის რომელიმე ეტაპზე ნაღვლის კენჭი უვითარდება.

ნაღვლის კენჭის ზომა მიკროსკოპულიდან კაკლის ზომამდე მერყეობს. ზოგ ადამიანს ნაღვლის ბუშტში ერთი ან ორი კენჭი აქვს, ზოგს კი ათობით. თუმცა %80 უსიმპტომოდ ვითარდება და ადამიანს არანაირი ჩივილი არ აღენიშნება. ისინი მუცლის ულტრაბგერითი და სხვა რადიოლოგიური გამოკვლევებისას შემთხვევით ვლინდება.

რისკფაქტორები

• ქალის სქესი და ესტროგენის მაღალი დონე
• ორსულობა
• ჰორმონული მკურნალობა და ჩასახვის საწინააღმდეგო აბების მიღება
• 40 წელზე მეტი ასაკი
• სიმსუქნე
• მეტაბოლური სინდრომი, დიაბეტი ან მაღალი ინსულინრეზისტენტობა
• მაღალკალორიული და გადამუშავებული საკვებით, ბოჭკოს დაბალი შემცველობის რაციონით კვება 
• წონის სწრაფი კლება 
• ნაღვლის ბუშტის ან სადინრის კენჭოვანი დაავადება წარსულში (შესაძლებელია განმეორდეს და ზოგჯერ ბუშტის ამოკვეთის შემდეგაც კიდევ 3 წლის განმავლობაში ნაღვლის კენჭები კვლავ გვხვდება)
• სანაღვლე სისტემის ინფექციის გადატანაც ნაღვლის კენჭების რისკს ზრდის.

ნაღვლის სადინარში კენჭის სიმპტომები

ტკივილი უმთავრესი ჩივილია და განსაკუთრებით ჭამის შემდეგ შეიძლება გამოვლინდეს. მუცლის მარჯვენა ზედა ნაწილში მზარდი ტკივილი, ჩვეულებრივ, მკერდის ძვლის ქვემოთ იგრძნობა და მხარზეც შეიძლება გავრცელდეს.

სხვა სიმპტომებია გულისრევა და ღებინება, ცხელება, შემცივნება, კანისა და თვალის თეთრი გარსის გაყვითლება, მუქი (ჩაისფერი) შარდი და ღია ფერის განავალი.

ნაღვლის კენჭებსა და დახშულ სადინრებს მნიშვნელოვანი გართულებები ახასიათებს და ზოგჯერ სიცოცხლისთვის საშიშიცაა. ნაღვლის ბუშტისა და ღვიძლის ანთებისა და დაზიანების, ნაღვლის კენჭით გამოწვეული პანკრეატიტის (პანკრეასის ანთების) და სისხლში ბაქტერიული ინფექციის გავრცელების გამო სადინრის კენჭის მქონე პაციენტებს ექიმის მეთვალყურეობა და საჭირო მკურნალობა ურჩევენ. თავად ნაღვლის ბუშტში არსებული კენჭები კი უმეტესად არანაირ სიმპტომსა თუ ჩივილს არ იწვევს.

როგორ ისმება ნაღვლის სადინრის კენჭის დიაგნოზი?

შეფასების შემდეგ ექიმებს დიაგნოსტიკისთვის შეუძლიათ გამოიყენონ რადიოლოგიური გამოკვლევები: ულტრაბგერა, კომპიუტერული ტომოგრაფია (BT), მაგნიტურ-რეზონანსული გამოკვლევა (MR) და ენდოსკოპიური რეტროგრადული ქოლანგიოპანკრეატოგრაფია (ERCP).

სისხლის ანალიზებიდან შეიძლება შეფასდეს ღვიძლისა და ნაღვლის ბუშტის ფუნქციის ამსახველი ბილირუბინი (საერთო და პირდაპირი), ტუტე ფოსფატაზა, AST, ALT და GGT.

როგორ მკურნალობენ ქოლედოქოლითიაზს?

ჩვეულებრივ, შემთხვევით აღმოჩენილ, მცირე ზომის ერთ ან ორ ნაღვლის ბუშტის კენჭს ოპერაციის გარეშე ზოგჯერ წლების განმავლობაში აკვირდებიან. თუმცა ბუშტიდან სადინარში გადასული კენჭებისას, რომლებიც სიმპტომებსა და შესაძლოა მძიმე ჩივილებს იწვევს ან მდებარეობის გამო საშიშია, შეიძლება გარკვეული ჩარევა ან ოპერაცია იყოს რეკომენდებული.

ამისთვის ყველაზე ხშირად ERCP-ით სფინქტეროტომია (სადინრის შესასვლელის გაფართოება) ტარდება. ERCP-ისას ღვიძლისა და პანკრეასის სადინრები ენდოსკოპიურად დათვალიერდება, რისთვისაც ბოლოზე ნათურის მქონე მილი გამოიყენება. შემდეგ კენჭის ამოსაღებად ენდოსკოპიური ხელსაწყოთი მცირე ჭრილი, სფინქტეროტომია კეთდება; ეს სადინარი წვრილ ნაწლავში იცლება. სხვა ქირურგიული მეთოდებია დახურული ან ღია ოპერაციით ნაღვლის ბუშტისა და სადინარში არსებული კენჭის ან კენჭების ამოღება.

ნაღვლის ბუშტის აქტიური დაავადების მკურნალობის ყველაზე ეფექტური მეთოდი მისი ამოკვეთაა. თუმცა თუ ბუშტსა და სანაღვლე გზებში ანთება და ინფექციაა, ჯერ მათი მკურნალობა, შემდეგ კი ჩარევები უნდა ჩატარდეს.