ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ტიპები, სიმპტომები, დიაგნოზი და მკურნალობა

ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს სხვადასხვა ქვეტიპი არსებობს: პაპილარული, ფოლიკულური, მედულარული, ანაპლასტიკური და ონკოციტური. ეს ტიპები განვითარებით, გავრცელებითა და მკურნალობაზე პასუხით განსხვავდება. სტატიაში განხილულია ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ტიპების სიხშირე, სიმპტომები, დიაგნოსტიკა, მკურნალობა და მიმდინარეობა მათი თავისებურებების გათვალისწინებით.

დიფერენცირებული ფარისებრი ჯირკვლის კიბო

დიფერენცირებული ფარისებრი ჯირკვლის კიბო მოიცავს პაპილარულ, ფოლიკულურ და ონკოციტურ (ჰიურთლეს უჯრედების) ქვეტიპებს. მათი უჯრედები მიკროსკოპში ნორმალურ ფარისებრ უჯრედებს ჰგავს. ჩვეულებრივ ნელა იზრდება, მკურნალობადია და ხშირად სრულად განკურნებადიც. 

პაპილარული ფარისებრი ჯირკვლის კიბო

• ფარისებრი ჯირკვლის კიბოების 80%-ს შეადგენს და ყველაზე ხშირი ტიპია.
• ჩვეულებრივ ჯირკვლის ერთ წილში ჩნდება და ნელა იზრდება.
• შეიძლება კისრის ლიმფურ კვანძებზე გავრცელდეს, თუმცა უმეტესად წარმატებით მკურნალდება.
• ზოგიერთი ვარიანტი უფრო აგრესიულად მიმდინარეობს და შეიძლება უფრო ინტენსიური მკურნალობა დასჭირდეს.

ეს ვარიანტებია:

1. ფოლიკულური ვარიანტი
2. Tall cell (მაღალუჯრედოვანი)
3. სვეტურ-უჯრედოვანი, ინსულარული, ნათელუჯრედოვანი
4. ტრაბეკულური, hobnail, დიფუზურად სკლეროზული

ფოლიკულური ფარისებრი ჯირკვლის კიბო

• ფარისებრი ჯირკვლის კიბოების დაახლოებით 10%-ს შეადგენს.
• იგი ჩვეულებრივ იოდის დეფიციტის მქონე რეგიონებში უფრო ხშირია.
• ლიმფურ კვანძებზე გავრცელება იშვიათია, თუმცა შეიძლება შორეულ ორგანოებზე, მაგალითად ფილტვებზე ან ძვლებზე გავრცელდეს.
• ზოგადად პროგნოზი კარგია.

ონკოციტური (ჰიურთლეს უჯრედების) ფარისებრი ჯირკვლის კიბო

• იშვიათია და ფარისებრი ჯირკვლის ყველა კიბოს 3–4%-ს შეადგენს.
• უფრო ხშირად 50–60 წლის ქალებში გვხვდება.
• უფრო გავრცელებულია იოდის დეფიციტის ან ჩიყვის მაღალი სიხშირის მქონე საზოგადოებებში.
• შეიძლება უფრო აგრესიულად მიმდინარეობდეს და ორგანიზმში გავრცელებისკენ იყოს მიდრეკილი.
• 5-წლიანი გადარჩენის მაჩვენებელი მაღალია, თუმცა ადრეული დიაგნოზი მნიშვნელოვანია.

მედულარული ფარისებრი ჯირკვლის კიბო (MTC)

• ფარისებრი ჯირკვლის ყველა კიბოს 1–2%-ს შეადგენს.
• წარმოიქმნება ჯირკვლის C უჯრედებიდან, რომლებიც კალციტონინის ჰორმონს გამოყოფს.

MTC-ის ტიპები

• სპორადული MTC:
• ყველა MTC შემთხვევის დაახლოებით 75%.
• მემკვიდრეობითი არ არის.
• ჩვეულებრივ ჯირკვლის ერთ წილს აზიანებს და უფროს ასაკში გვხვდება.

ოჯახური MTC (FMTC):

• ყველა MTC შემთხვევის დაახლოებით 25%.
• გენეტიკურად გადაეცემა და შეიძლება ბავშვობაში ან ადრეულ ზრდასრულ ასაკში დაიწყოს.
• ჩვეულებრივ ორივე წილს აზიანებს და შეიძლება ადრეულად გავრცელდეს.

MTC-ის პროგნოზი პაპილარულ ან ფოლიკულურ კიბოზე უარესია, თუმცა იგი შეიძლება ნელა პროგრესირებდეს და ადრეული ოპერაციით განკურნება შესაძლებელია.

ანაპლასტიკური ფარისებრი ჯირკვლის კიბო

• ფარისებრი ჯირკვლის ყველა კიბოს დაახლოებით 2%-ს შეადგენს.
• ზოგჯერ შეიძლება მანამდე არსებულ პაპილარულ ან ფოლიკულურ კიბოში გარდაქმნით განვითარდეს.
• სწრაფად იზრდება, მიმდებარე ქსოვილებში ვრცელდება და რთულად მკურნალდება.
• ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ყველაზე ცუდი პროგნოზის მქონე ტიპია.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს სიმპტომები

გავრცელებული ნიშნები, რომლებიც ფარისებრი ჯირკვლის კიბოზე შეიძლება მიუთითებდეს:

• კისრის შესიება ან სწრაფად მზარდი წარმონაქმნი
• კისრის წინა ან გვერდით ნაწილში მტკივნეული ან უმტკივნეულო კვანძი
• კისრიდან ყურში გადაცემული ტკივილი
• ხმის ცვლილება, ხმის ჩახლეჩა
• ყლაპვის ან სუნთქვის გაძნელება
• მუდმივი ხველა

პაპილარული და ფოლიკულური კიბო ჩვეულებრივ უმტკივნეულო, ნელა მზარდი კვანძებით ვლინდება.

მედულარული ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს დროს კისერზე მტკივნეული წარმონაქმნი შეიძლება იყოს

ანაპლასტიკური კიბო კი სწრაფად მზარდი, ზეწოლის გამომწვევი მასით მიმდინარეობს.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს დიაგნოსტიკა

დიაგნოზისთვის ბიოფსიის მეთოდები და ლაბორატორიული ტესტები გამოიყენება:

• წვრილნემსიანი ასპირაციული ბიოფსია (FNA)
• მსხვილნემსიანი ბიოფსია (core biopsy)
• ლობექტომია (ფარისებრი ჯირკვლის წილის ქირურგიული ამოკვეთა)

MTC-ზე ეჭვის შემთხვევაში სისხლის ანალიზით სიმსივნური მარკერები, მაგალითად კალციტონინი და CEA იზომება.

ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს მკურნალობის მეთოდები

მკურნალობა კიბოს ტიპისა და სტადიის მიხედვით იცვლება. ქვემოთ ზოგადი მიდგომებია შეჯამებული:

• პაპილარული, ფოლიკულური, ონკოციტური:

1. ჩვეულებრივ მთელი ფარისებრი ჯირკვლის ან კიბოს შემცველი წილის ქირურგიული მოცილება
2. ლიმფური კვანძების დისექცია

• მედულარული (MTC):

1. ტოტალური თირეოიდექტომია და ლიმფური კვანძების მოცილება
2. საჭიროების შემთხვევაში რადიოთერაპია, მიზნობრივი მკურნალობა ან ქიმიოთერაპია

• ანაპლასტიკური:

1. ოპერაცია, თუ შესაძლებელია
2. რადიოთერაპია, ქიმიოთერაპია ან მიზნობრივი მკურნალობა

მთელი ფარისებრი ჯირკვლის მოცილების შემდეგ პაციენტებს ჰორმონის მთელი სიცოცხლის განმავლობაში მიღება სჭირდებათ.

გადარჩენის მაჩვენებლები ფარისებრი ჯირკვლის კიბოში

ამერიკის კიბოს საზოგადოების (2012–2018) მონაცემებით, 5-წლიანი ფარდობითი გადარჩენის მაჩვენებლები:

ონკოციტური კიბოს შემთხვევაში 10-წლიანი გადარჩენა 90%-ზე მეტია, განსაკუთრებით ადრეული დიაგნოზისა და სათანადო მკურნალობისას.

შეჯამება

• ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს ყველაზე ხშირი ტიპებია პაპილარული, ფოლიკულური და ონკოციტური.
• ეს კიბოები ჩვეულებრივ ნელა მიმდინარეობს, მკურნალობადია და კარგი პროგნოზი აქვს.
• მედულარული და ანაპლასტიკური კიბო უფრო იშვიათია და შეიძლება უფრო აგრესიული იყოს.
• მკურნალობა ჩვეულებრივ ქირურგიულ ჩარევას მოიცავს; ზოგჯერ რადიოთერაპია, ქიმიოთერაპია ან მიზნობრივი მკურნალობა ემატება.
• ადრეული დიაგნოზისას გადარჩენის მაჩვენებლები საკმაოდ მაღალია.