პროტონული თერაპია საყლაპავის კიბოში ფოტონურზე (კლასიკურ რადიოთერაპიაზე) უკეთესია

საყლაპავის (ეზოფაგუსის) კიბო კიბოს რთულად სამკურნალო ტიპია, რომელიც ხშირად გავრცელებულ სტადიაზე დიაგნოსტირდება. დიაგნოზის დროს პაციენტთა დაახლოებით 30-40%-ს შეიძლება ადგილობრივად გავრცელებული დაავადება (II ან III სტადია) ჰქონდეს. ამ სტადიებზე კიბო შესაძლოა საყლაპავის გარეთ და ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში იყოს გავრცელებული, თუმცა სხვა ორგანოებში ჯერ არა.

ადგილობრივად გავრცელებული საყლაპავის კიბოს „სტანდარტული მკურნალობა“, როგორც წესი, მულტიმოდალურია, ანუ ერთზე მეტ სამკურნალო მეთოდს მოიცავს. ეს მეთოდები ქვემოთაა ჩამოთვლილი:

• ნეოადიუვანტური ქიმიოთერაპია და/ან რადიოთერაპია: ოპერაციამდე ტარდება ქიმიოთერაპია და/ან რადიოთერაპია. მიზანია სიმსივნის ზომის შემცირება და ქირურგიული ჩარევის გაადვილება.
• ქირურგიული რეზექცია: ოპერაცია ტარდება სიმსივნის სრულად ან მისი დიდი ნაწილის მოსაშორებლად. ყველაზე გავრცელებულ ქირურგიულ მეთოდებს შორისაა ეზოფაგექტომია (საყლაპავის ნაწილის ან მთლიანად საყლაპავის ამოკვეთა).
• ადიუვანტური მკურნალობა: ოპერაციის შემდეგ დარჩენილი კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად ან კიბოს განმეორების თავიდან ასაცილებლად შეიძლება ჩატარდეს ქიმიოთერაპია და/ან რადიოთერაპია.

ამასთან, რადიოთერაპიის მეთოდებს პაციენტებისთვის გვერდითი მოვლენების რისკი ახლავს. ამ კონტექსტში რადიოთერაპიის ორ ძირითად ტიპს — პროტონულ და ფოტონურ თერაპიას — შორის არჩევანს გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს მკურნალობის ეფექტიანობისა და გვერდითი მოვლენების მხრივ.

პროტონული და ფოტონური თერაპია: ძირითადი განსხვავებები

• ფოტონური თერაპია: კიბოს უჯრედებზე დასხივება X-სხივებით ხდება. კლასიკური რადიოთერაპიის ხსენებისას პირველ რიგში სწორედ ეს მეთოდი იგულისხმება.
• პროტონული თერაპია: გამოიყენება მაღალენერგეტიკული პროტონული სხივები. პროტონები ენერგიას სამიზნე ქსოვილამდე მიღწევისას გამოყოფს, რაც ჯანსაღი ქსოვილების დაზიანების რისკს ამცირებს.

კიბოს რომელი ტიპების დროს გამოირჩევა პროტონული თერაპია?

პროტონულ თერაპიას უპირატესობას ანიჭებენ კიბოს ისეთ ტიპებში, რომლებშიც ჯანსაღი ქსოვილების დასხივებით დაზიანების რისკი მაღალია: მაგალითად, ტვინის სიმსივნეებში, მათ შორის ქალას ფუძეზე მდებარე სიმსივნეებში, ზურგის ტვინის სიმსივნეებსა და თავისა და კისრის კიბოში.

კიბოს ზოგიერთი ტიპის, მაგალითად კანის ზოგიერთი კიბოსა და ლიმფომების, შემთხვევაში პროტონულ და ფოტონურ თერაპიას შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ დაფიქსირებულა.

ამ სტატიის თემად ქცეული მეტაანალიზი აჩვენებს, რომ საყლაპავის კიბოს მკურნალობაში პროტონული თერაპია ფოტონურზე უფრო ეფექტიანი და უსაფრთხოა. ამან შესაძლოა საყლაპავის კიბოს მკურნალობაში ახალი შესაძლებლობა შექმნას და მკურნალობის ვარიანტები გააფართოოს.

კვლევის ძირითადი შედეგები

მკვლევრებმა მიმოიხილეს 45 კვლევა საყლაპავის კიბოს სამკურნალოდ პროტონული და/ან ფოტონური თერაპიის შესახებ.

• მთლიანობაში, ფოტონური თერაპია პროტონულთან შედარებით უარეს საერთო გადარჩენასთან იყო დაკავშირებული (რისკების თანაფარდობა [HR], 1,31; 95% CI, 1,07-1,61; I^2= 11%).
  • რისკების თანაფარდობა 1,31 ნიშნავს, რომ ფოტონური თერაპიის მიმღებ პაციენტებს სიკვდილის რისკი პროტონული თერაპიის მიმღებ პაციენტებთან შედარებით 31%-ით მაღალი ჰქონდათ. 
  • I^2= 11%: ეს აჩვენებს კვლევებს შორის ჰეტეროგენურობას (განსხვავებას). დაბალი I^2 მაჩვენებელი (0-25% ჩვეულებრივ დაბლად მიიჩნევა) ნიშნავს, რომ განხილული კვლევები ერთმანეთს საკმაოდ შეესაბამება. ანუ ამ შემთხვევაში კვლევებს შორის დიდი განსხვავება არ არის იმ დასკვნაში, რომ ფოტონური თერაპია უარეს შედეგებს იძლევა.
• პროგრესირების გარეშე გადარჩენის (PFS) მხრივ მკურნალობის ჯგუფებს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავება არ არის (HR, 1,29; 95% CI, 0,87-1,92; I^2= 40%).

ქვეჯგუფების ანალიზები

• რადიკალური მკურნალობის მიმღებ პაციენტებში ფოტონურ თერაპიას პროტონულთან შედარებით უარესი საერთო გადარჩენა და PFS უკავშირდებოდა.

• ნეოადიუვანტური (ოპერაციამდელი) მკურნალობის მიმღებ პაციენტებში ფოტონურ და პროტონულ ჯგუფებს შორის საერთო გადარჩენის მხრივ მნიშვნელოვანი განსხვავება არ არის.

გვერდითი მოვლენები

პროტონული თერაპიის მიმღებ პაციენტებში მნიშვნელოვნად შემცირდა გარკვეული გვერდითი მოვლენების რისკი, მათ შორის:

• 2 ან უფრო მაღალი ხარისხის რადიაციული პნევმონიტი (ფილტვის ანთება)
• 2 ან უფრო მაღალი ხარისხის პერიკარდიული ეფუზია (სითხე ფილტვის გარსებს შორის)
• 4 ან უფრო მაღალი ხარისხის ლიმფოპენია (სისხლის თეთრი უჯრედების შემცირება)

დასკვნა

მკვლევრებმა დაასკვნეს, რომ პროტონული თერაპია გვერდით მოვლენებს ამცირებს და დაავადების მიმდინარეობას აუმჯობესებს, თუმცა აღნიშნეს, რომ ამ შედეგების „შემდგომი დადასტურება რანდომიზებულ კლინიკურ კვლევებში“ უნდა მოხდეს.

მეტაანალიზებმა და დაკვირვებითმა კვლევებმა შეიძლება მნიშვნელოვანი შედეგებისა და ტენდენციების შესახებ წარმოდგენა მოგვცეს, თუმცა ასეთი კვლევების შედეგები, როგორც წესი, რანდომიზებული კლინიკური კვლევებით (RKÇ) უნდა დადასტურდეს. RKÇ-ები მკურნალობის ეფექტიანობისა და უსაფრთხოების შესაფასებელ „ოქროს სტანდარტად“ მიიჩნევა, რადგან რანდომიზაცია (პაციენტების შემთხვევითი შერჩევა) მიკერძოებას ამცირებს და შედეგების საიმედოობას ზრდის.