Proton müalicəsi qida borusu xərçəngində fotondan (klassik radioterapiyadan) üstündür

Qida borusu (ezofagus) xərçəngi müalicəsi mürəkkəb və çətin olan xərçəng növüdür və adətən irəliləmiş mərhələlərdə aşkarlanır. Diaqnoz zamanı xəstələrin təxminən 30-40%-ı yerli irəliləmiş mərhələdə (II və ya III mərhələ) ola bilər. Bu mərhələlərdə xərçəng qida borusundan kənara və yaxınlıqdakı limfa düyünlərinə yayılmış ola bilər, lakin digər orqanlara yayılmayıb.

Yerli irəliləmiş qida borusu xərçənginin "standart müalicəsi" adətən multimodaldır, yəni birdən çox müalicə üsulunu əhatə edir. Bu üsullar aşağıda sıralanıb:

• Neoadyuvant kimyaterapiya və/və ya radioterapiya: Əməliyyatdan əvvəl kimyaterapiya və/və ya radioterapiya tətbiq olunur. Məqsəd şişin ölçüsünü kiçiltmək və əməliyyatı asanlaşdırmaqdır.
• Cərrahi rezeksiya: Şişin tamamilə və ya böyük ölçüdə çıxarılması üçün cərrahi müdaxilə aparılır. Ən çox tətbiq olunan cərrahi üsullar arasında ezofagektomiya (qida borusunun bir hissəsinin və ya hamısının çıxarılması) var.
• Adyuvant müalicə: Əməliyyatdan sonra qalan xərçəng hüceyrələrini məhv etmək və ya xərçəngin təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün kimyaterapiya və/və ya radioterapiya tətbiq oluna bilər.

Lakin radioterapiya üsulları xəstələr üçün yan təsir riski daşıyır. Bu baxımdan radioterapiyanın iki əsas növü — proton və foton müalicəsi — arasında seçim etmək müalicənin effektivliyi və yan təsirləri baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Proton və foton müalicəsi: Əsas fərqlər

• Foton müalicəsi: X-şüaları ilə xərçəng hüceyrələrinə radiasiya verilir. Klassik radioterapiya dedikdə ilk olaraq bu üsul yada düşür.
• Proton müalicəsi: Yüksək enerjili proton şüalarından istifadə olunur. Protonlar hədəf toxumaya çatdıqda enerjilərini buraxır və bu, sağlam toxumaların zədələnməsi riskini azaldır.

Proton müalicəsi hansı xərçənglərdə önə çıxır?

Proton müalicəsi xüsusilə kəllə əsasında yerləşənlər də daxil olmaqla beyin şişləri, onurğa beyni şişləri, baş-boyun xərçəngləri kimi radiasiyanın sağlam toxumalara zərər vurma riskinin yüksək olduğu xərçəng növlərində seçilir.

Bəzi xərçəng növlərində, məsələn, bəzi dəri xərçəngləri və limfomalarda proton və foton müalicələri arasında əhəmiyyətli fərq müşahidə olunmayıb.

Yazımızın mövzusu olan metaanaliz qida borusu xərçənginin müalicəsində proton müalicəsinin foton müalicəsindən daha təsirli və təhlükəsiz olduğunu göstərir. Bu, qida borusu xərçənginin müalicəsində yeni üfüq aça və müalicə seçimlərini genişləndirə bilər.

Tədqiqatın əsas nəticələri

Tədqiqatçılar qida borusu xərçənginin müalicəsi üçün proton və/və ya foton müalicəsi haqqında 45 tədqiqatı nəzərdən keçiriblər.

• Ümumilikdə foton müalicəsi proton müalicəsi ilə müqayisədə daha pis ümumi sağqalımla əlaqəlidir (hazard nisbəti [HR], 1,31; 95% CI, 1,07-1,61; I^2= 11%).
  • Hazard nisbətinin 1,31 olması foton müalicəsi alan xəstələrin proton müalicəsi alanlarla müqayisədə ölüm riskinin 31% daha yüksək olduğunu göstərir. 
  • I^2= 11%: Bu, tədqiqatlar arasındakı heterogenliyi (fərqliliyi) göstərir. I^2 göstəricisinin aşağı olması (0-25% arası adətən aşağı sayılır) araşdırılan tədqiqatların bir-biri ilə kifayət qədər uyğun olduğunu göstərir. Yəni bu halda foton müalicəsinin daha pis nəticələr verdiyinə dair tədqiqatlar arasında böyük fərq yoxdur.
• Proqressiyasız (irəliləməsiz) sağqalım (PFS) baxımından müalicə qrupları arasında əhəmiyyətli fərq yoxdur (HR, 1,29; 95% CI, 0,87-1,92; I^2= 40%).

Altqrup təhlilləri

• Radikal müalicə alan xəstələr arasında foton müalicəsi alanların proton müalicəsi alanlardan daha pis ümumi sağqalıma və PFS-yə malik olduğu görülüb.

• Neoadyuvant (əməliyyatdan əvvəl) müalicə alan xəstələrdə foton və proton müalicəsi qrupları arasında ümumi sağqalım baxımından əhəmiyyətli fərq yoxdur.

Yan təsirlər

Proton müalicəsi alan xəstələr müəyyən yan təsirlərin riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaldıblar; bunlar arasında:

• Dərəcə 2 və ya daha yüksək şüa pnevmoniti (ağciyər iltihabı)
• Dərəcə 2 və ya daha yüksək perikardial effuziya (ağciyər qişaları arasında maye)
• Dərəcə 4 və ya daha yüksək limfopeniya (ağ qan hüceyrələrinin azalması)

Nəticə

Tədqiqatçılar proton müalicəsinin yan təsirləri azaltdığı və xəstəliyin gedişini yaxşılaşdırdığı nəticəsinə gəliblər, lakin bu nəticələrin "daha ətraflı təsdiqi üçün randomizə olunmuş klinik sınaqlarda" qiymətləndirilməli olduğunu bildiriblər.

Metaanalizlər və müşahidə tədqiqatları mühüm nəticələr və meyllər haqqında fikir verə bilər, lakin belə tədqiqatların nəticələri adətən randomizə olunmuş klinik tədqiqatlarla (RKT) təsdiqlənməlidir. RKT-lər müalicənin effektivliyini və təhlükəsizliyini qiymətləndirmək üçün "qızıl standart" sayılır, çünki randomizasiya (xəstələrin təsadüfi seçimi) qərəzi minimuma endirir və nəticələrin etibarlılığını artırır.