რა არის ადრენალური (თირკმელზედა ჯირკვლის) მეტასტაზი? რომელი კიბოს დროს გვხვდება ხშირად?

ადრენალური მეტასტაზი, ორგანიზმის სხვა უბნიდან თირკმელზედა ჯირკვლებში გავრცელებულ კიბოს აღნიშნავს. ხშირ შემთხვევაში თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნეები შეიძლება კეთილთვისებიანი იყოს, თუმცა ორგანიზმის სხვა უბნებიდან, მაგალითად ფილტვებიდან ან თირკმელებიდან, კიბო თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნეებშიც შეიძლება გავრცელდეს.

თირკმელზედა ჯირკვლები, რომლებსაც სამედიცინო ენაზე „adrenal gland“-ს ვუწოდებთ, სხვადასხვა კიბოს ხშირი მეტასტაზირების ადგილებია.

თირკმელზედა ჯირკვლები, თითოეული თირკმლის ზემოთ მდებარე ორი მცირე ჯირკვალია. ისინი წარმოქმნის ორგანიზმის მნიშვნელოვანი ფუნქციების, მაგალითად გულისცემის სიხშირისა და არტერიული წნევის, კონტროლის ხელშემწყობ ჰორმონებს, როგორიცაა ადრენალინი და ნორეპინეფრინი.

რა არის ადრენალური მეტასტაზი?

ადრენალური მეტასტაზი, ორგანიზმის სხვა უბანში წარმოშობილ და თირკმელზედა ჯირკვლებში გავრცელებულ კიბოს აღნიშნავს. თირკმელზედა ჯირკვლები კიბოს გავრცელების ერთ-ერთი ყველაზე ხშირი ადგილია. 

ადრენალური მეტასტაზი შეიძლება ცალმხრივი იყოს, ანუ კიბო ერთ ჯირკვალს აზიანებდეს, ან ორივე თირკმელზედა ჯირკვალში ორმხრივი მეტასტაზი იყოს.

რა სიმპტომები აქვს?

ჩვეულებრივ, ადრენალური მეტასტაზი რაიმე სიმპტომს არ იწვევს. თუმცა შესაძლო ზოგად ნიშნებს შორისაა სიმსივნის უბნის ტკივილი, მაგალითად ზურგისა და მუცლის ტკივილი. 

თუ მეტასტაზი ორივე თირკმელზედა ჯირკვალში წარმოიქმნა და ჯირკვლების 90%-ზე მეტს აზიანებს, ადამიანს შეიძლება თირკმელზედა ჯირკვლის უკმარისობა განუვითარდეს. მისი სიმპტომებია:

• წონის მნიშვნელოვანი კლება
• გულისრევა
• დაღლილობა და სისუსტე
• მუცლის ტკივილი
• ლეთარგია (ღრმა და მუდმივი ძილის მდგომარეობა)
• ცხელება
• ცნობიერების დაბინდვა, კონფუზია
• ელექტროლიტური დისბალანსი

ამავდროულად ადამიანს შეიძლება მეტასტაზური, ანუ 4. სტადიის კიბოს ზოგადი სიმპტომებიც ჰქონდეს:

• ძლიერი დაღლილობა ან სისუსტე, რომელიც ყოველდღიურ საქმიანობას ართულებს
• ტკივილი
• ქოშინი ან სუნთქვის გაძნელება
• წონის უნებლიე კლება

მიზეზები და რისკფაქტორები

ორგანიზმის სხვა უბანში არსებული კიბო შეიძლება თირკმელზედა ჯირკვლებში გავრცელდეს და ადრენალური მეტასტაზი გამოიწვიოს.

თირკმელზედა ჯირკვლებში ყველაზე ხშირად შეიძლება გავრცელდეს შემდეგი კიბოები:

• ფილტვის კიბო
• ძუძუს კიბო
• გასტროინტესტინური (კუჭ-ნაწლავის) სისტემის კიბოები
• პანკრეასის კიბო
• თირკმლის კიბო

ზოგიერთი კიბოს დროს ადრენალური მეტასტაზის რისკი შეიძლება უფრო მაღალი იყოს. 2020 წლის კვლევამ, რომელიც ადრენალური მეტასტაზის მქონე 579 ადამიანს მოიცავდა, აჩვენა, რომ თირკმელზედა ჯირკვლებში ყველაზე ხშირად გავრცელებული კიბოები ფილტვის, გენიტალურ–შარდსასქესო და გასტროინტესტინური კიბოებია.

დიაგნოსტიკა და მკურნალობა

კიბოს ძირითადი დიაგნოსტიკური ტესტებით ადრენალური მეტასტაზის გამოვლენა შესაძლებელია. შემთხვევების დაახლოებით 30%-დან 70%-მდე შემთხვევით, სხვა მიზნით ჩატარებული მუცლის ვიზუალიზაციისას ვლინდება.

ადრენალური მეტასტაზები შეიძლება გამოჩნდეს შემდეგ გამოკვლევებში:

• ვიზუალიზაციის კვლევები სიმსივნის კეთილთვისებიანობისა თუ ავთვისებიანობის დადგენაში დასახმარებლად, მაგალითად MRI, CT ან PET-CT.
• წვრილნემსიანი ბიოფსია თირკმელზედა ჯირკვლებიდან ნიმუშის ასაღებად და ლაბორატორიაში კიბოს უჯრედების შესამოწმებლად
• სისხლის ტესტები კორტიზოლისა და ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონის (ACTH) დონის შესამოწმებლად, რომლებიც ჯირკვლების ფუნქციას აჩვენებს

ადრენალური მეტასტაზის გამომწვევი კიბოს მკურნალობა თავად ადრენალური მეტასტაზის მკურნალობის ყველაზე ეფექტიანი გზაა. ეს მკურნალობები შეიძლება მოიცავდეს ქიმიოთერაპიას, რადიოთერაპიას ან იმუნოთერაპიას.

მეორე მხრივ, თუ ადრენალური მეტასტაზი ქირურგიულად მოსაცილებლად შესაფერისია, შეიძლება ადრენალექტომია ჩატარდეს. თუ თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნე 6 სანტიმეტრზე მცირეა, ჩვეულებრივ, ლაპაროსკოპიულ ქირურგიას ირჩევენ, რომელიც მინიმალურად ინვაზიურია და ღია ოპერაციასთან შედარებით ნაკლებ პრობლემას შეიძლება იწვევდეს. ლაპაროსკოპიის დროს მუცელზე ან ზურგზე მცირე ჭრილობები კეთდება და ლაპაროსკოპის (წვრილი მილის) მეშვეობით ორგანიზმში შეყვანილი ინსტრუმენტებით თირკმელზედა ჯირკვალი მოიკვეთება. 

უფრო დიდი სიმსივნეებისთვის შესაძლოა ღია ქირურგია გახდეს საჭირო, რათა კიბოს ქსოვილი მთლიანად, ერთ ნაწილად ამოიკვეთოს. ეს სიმსივნის დაშლასა და კიბოს გავრცელებასაც თავიდან აცილებს.

ადრენალური მეტასტაზის სხვა შესაძლო მკურნალობებს შორისაა სიმსივნის გასანადგურებლად რადიაციის, სითბოს ან კრიოაბლაციის (გაყინვის) გამოყენება.

ზოგადი ხედვა ადრენალურ მეტასტაზზე

2022 წლის კვლევის მიხედვით, ადრენალური მეტასტაზის მოსაცილებელი ოპერაცია უსაფრთხო მკურნალობის ვარიანტია და ხანგრძლივი გადარჩენის უზრუნველყოფა შეუძლია. დიდი სიმსივნის ან ჯირკვლების გარეთ მეტასტაზების გამო საჭირო ღია ქირურგიას შეიძლება ნაკლებად დადებითი ეფექტები ჰქონდეს.

ადრენალექტომიის ჩატარებისას კარგი პროგნოზისთვის საჭირო ფაქტორებს შორისაა ის, რომ კიბო ჯირკვლების გარეთ მიმდებარე სტრუქტურებში არ გავრცელებულა. სხვა ფაქტორია პირველადი კიბოს თავდაპირველი დიაგნოზიდან ექვს თვეზე მეტი ხნით დაავადების ნიშნების არარსებობა.

ადრენალური მეტასტაზის ზოგადი პროგნოზი პირველადი კიბოს ტიპსა და მკურნალობაზე პასუხზე შეიძლება იყოს დამოკიდებული.

2020 წლის კვლევის მიხედვით, სიკვდილის რისკის გამზრდელი ფაქტორებია:

• ხანდაზმული ასაკი
• ფილტვებიდან გავრცელებული ადრენალური მეტასტაზი
• ორივე თირკმელზედა ჯირკვალში გავრცელება, ერთ ჯირკვალში გავრცელებისგან განსხვავებით
• კიბოთი დაზიანებული თირკმელზედა ჯირკვლის მოსაცილებელი ოპერაციის არჩატარება

როდის უნდა მიმართოთ ექიმს?

ადრენალურმა მეტასტაზმა შეიძლება სიმპტომი არ გამოიწვიოს. თუმცა თუ ადამიანს კიბო ან კიბოს ისტორია აქვს და ზურგის ან მუცლის ტკივილი განუვითარდა, მნიშვნელოვანია სპეციალისტს მიმართოს. უნდა გვახსოვდეს, რომ ეს სიმპტომები სხვა მიზეზითაც შეიძლება იყოს გამოწვეული. ასევე აუცილებელია, თირკმელზედა ჯირკვლის უკმარისობის ნიშნების მქონე პირებმა დროულად მიმართონ სპეციალისტს:

• დაღლილობა
• გულისრევა
• წონის კლება
• ცხელება
• ცნობიერების დაბინდვა, კონფუზია

სპეციალისტს ასევე უნდა მიმართონ, თუ აღენიშნებათ ნებისმიერი ზოგადი სიმპტომი, რომელიც პირველადი კიბოს გავრცელებაზე შეიძლება მიუთითებდეს, მათ შორის:

• ძლიერი დაღლილობა ან გამოფიტვა
• წონის აუხსნელი კლება
• ტკივილი
• სუნთქვის გაძნელება ან ქოშინი

ხშირად დასმული კითხვები

1. როგორია გადარჩენის მაჩვენებელი მეტასტაზური ადრენალური კიბოს დროს?

2000-2018 წლებში ადრენალური მეტასტაზის მოსაცილებელი ოპერაციის მქონე 435 ადამიანის კვლევის 2022 წლის შედეგებმა აჩვენა, რომ პაციენტების დაახლოებით მესამედი ოპერაციის შემდეგ 5 წელი ცოცხალი იყო. 

გადარჩენის მაჩვენებლებზე შეიძლება გავლენა მოახდინოს სიმსივნის ზომამ, პირველადი კიბოს ტიპმა და სხვა რეგიონებში გავრცელებამ, ასევე ასაკმა და საერთო ჯანმრთელობამ.

2. შეიძლება ადრენალური მეტასტაზის მკურნალობა?

2022 წლის კვლევის მიხედვით, თუ თირკმელზედა ჯირკვლის მთელი სიმსივნის სუფთა საზღვრებით მოცილება შესაძლებელია, ადრენალური მეტასტაზი შეიძლება განიკურნოს. ეს მიმდებარე ქსოვილებში კიბოს უჯრედების მოცილებასაც ნიშნავს. სხვა ფაქტორია პაციენტის პირველადი სიმსივნის ქირურგიული მოცილება ან პირველადი კიბოს წარმატებული მკურნალობა.

3. რამდენ ხანს ცხოვრობენ თირკმელზედა ჯირკვლის კიბოს მქონე პაციენტები?

ამ მდგომარეობას შესაბამისი კიბოს ტიპისთვის 5-წლიანი ფარდობითი გადარჩენის მაჩვენებლით აფასებენ. ეს დიაგნოზიდან 5 წლის შემდეგ ცოცხალი ადამიანების პროცენტია. ამერიკის კიბოს საზოგადოების მიხედვით, თირკმელზედა ჯირკვლის კიბოს დიაგნოზის მქონე პირთა 5-წლიანი ფარდობითი გადარჩენის მაჩვენებლები ასეთია:

• ლოკალიზებული (თუ კიბო საწყისი ადგილიდან მიმდებარე ქსოვილებში არ გავრცელებულა) 73%
• რეგიონული (თუ კიბო საწყისი ადგილიდან ახლომდებარე ლიმფურ კვანძებში ან სხვა მეზობელ ორგანოებში გავრცელდა) 53%
• შორეული (თუ კიბო საწყისი ადგილიდან შორეულ ორგანოებსა ან ქსოვილებში გავრცელდა) 38%
• ყველა სტადია (კიბოს ყველა სტადიის გათვალისწინებით) 50%

მოკლედ ადრენალური მეტასტაზის შესახებ

ადრენალური მეტასტაზი კიბოს ორგანიზმის სხვა უბნიდან თირკმელზედა ჯირკვლებში გავრცელებას აღნიშნავს. ფილტვში, ძუძუში, კუჭ-ნაწლავის სისტემაში ან თირკმელში დაწყებული კიბო შეიძლება თირკმელზედა ჯირკვლებსა და ორგანიზმის სხვა უბნებში გავრცელდეს. ადრენალური მეტასტაზის მკურნალობა შეიძლება მოიცავდეს რადიოთერაპიას, ქიმიოთერაპიას, პირველადი კიბოს ქირურგიულ მოცილებას, უშუალოდ ადრენალური მეტასტაზის ქირურგიულ მოცილებას ან კიბოს სხვა მკურნალობებს.

პირველადი კიბოს წარმატებული მკურნალობითა და თირკმელზედა ჯირკვლის სიმსივნის სრული მოცილებით ადრენალური მეტასტაზი პოტენციურად შეიძლება განიკურნოს.