متاستاز آدرنال (غده فوق‌کلیه) چیست؟ در کدام سرطان‌ها شایع است؟
در این مقاله
متاستاز آدرنال به گسترش سرطان از بخش دیگری از بدن به غده‌های فوق‌کلیوی گفته می‌شود. در بسیاری از موارد، تومورهای فوق‌کلیوی ممکن است خوش‌خیم باشند، اما سرطان می‌تواند از بخش‌های دیگر بدن مانند ریه یا کلیه نیز به تومورهای فوق‌کلیوی گسترش یابد.
غده‌های فوق‌کلیوی که در زبان پزشکی «غده آدرنال» نامیده می‌شوند، از محل‌های شایع متاستاز سرطان‌های گوناگون هستند.
غده‌های فوق‌کلیوی، دو غده کوچک‌اند که هر کدام بالای یک کلیه قرار دارند. آن‌ها هورمون‌هایی مانند آدرنالین و نوراپی‌نفرین تولید می‌کنند که به کنترل عملکردهای مهم بدن مانند ضربان قلب و فشار خون کمک می‌کنند.
متاستاز آدرنال چیست؟
متاستاز آدرنال، به سرطانی اشاره دارد که از بخش دیگری از بدن منشأ گرفته و به غده‌های فوق‌کلیوی گسترش یافته است. غده‌های فوق‌کلیوی از شایع‌ترین محل‌های گسترش سرطان هستند.
متاستاز آدرنال می‌تواند یک‌طرفه باشد، یعنی سرطان فقط یک غده فوق‌کلیوی را درگیر کند، یا به‌صورت دوطرفه در هر دو غده ایجاد شود.
علائم چیست؟
متاستاز آدرنال معمولاً علامتی ایجاد نمی‌کند. اما علائم عمومی احتمالی می‌تواند شامل درد در ناحیه تومور، مانند کمردرد یا درد شکم، باشد.
اگر متاستاز در هر دو غده فوق‌کلیوی ایجاد شود و بیش از 90% از غده‌ها را درگیر کند، ممکن است فرد دچار نارسایی غده فوق‌کلیوی شود. علائم نارسایی فوق‌کلیوی عبارت‌اند از:
- کاهش وزن قابل‌توجه
- تهوع
- خستگی و بی‌حالی
- درد شکم
- لتارژی (خواب عمیق و مداوم)
- تب
- کاهش هوشیاری و گیجی
- عدم تعادل الکترولیت‌ها
از سوی دیگر، فرد ممکن است علائم عمومی سرطان متاستاتیک، یعنی مرحله 4.، را نیز تجربه کند:
- خستگی یا بی‌حالی شدید که انجام فعالیت‌های روزانه را دشوار می‌کند
- درد
- تنگی نفس یا دشواری تنفس
- کاهش وزن ناخواسته
علت‌ها و عوامل خطر
سرطان در بخش دیگری از بدن می‌تواند به غده‌های فوق‌کلیوی گسترش یابد و متاستاز آدرنال ایجاد کند.
سرطان‌هایی که بیشتر به غده‌های فوق‌کلیوی گسترش می‌یابند عبارت‌اند از:
- سرطان ریه
- سرطان پستان
- سرطان‌های دستگاه گوارش (معده و روده)
- سرطان پانکراس
- سرطان کلیه
خطر متاستاز آدرنال در برخی انواع سرطان ممکن است بیشتر باشد. مطالعه‌ای در سال 2020 با مشارکت 579 فرد دارای متاستاز آدرنال نشان داد که شایع‌ترین سرطان‌های گسترش‌یافته به غده‌های فوق‌کلیوی، سرطان‌های ریه، تناسلی–ادراری و گوارشی هستند.
تشخیص و درمان
با آزمایش‌های پایه تشخیص سرطان می‌توان متاستاز آدرنال را شناسایی کرد. حدود 30% تا 70% از متاستازهای آدرنال اتفاقی، یعنی در تصویربرداری شکم برای مقاصد دیگر، تشخیص داده می‌شوند.
متاستازهای آدرنال را می‌توان در آزمایش‌های زیر دید:
- اسکن‌های تصویربرداری برای کمک به تعیین خوش‌خیم یا سرطانی بودن تومور، مانند MRI، سی‌تی یا PET-CT و روش‌های مشابه
- بیوپسی با سوزن ظریف برای گرفتن نمونه از غده‌های فوق‌کلیوی و آزمایش در آزمایشگاه به‌منظور بررسی سلول‌های سرطانی
- آزمایش خون برای بررسی سطح کورتیزول و هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH) که می‌تواند عملکرد غده‌های فوق‌کلیوی را نشان دهد
درمان سرطانی که موجب متاستاز آدرنال شده است، مؤثرترین راه درمان این متاستاز است. این درمان‌ها می‌توانند شیمی‌درمانی، پرتودرمانی یا ایمنی‌درمانی را شامل شوند.
از سوی دیگر، اگر متاستاز آدرنال برای برداشت جراحی مناسب باشد، آدرنالکتومی می‌تواند انجام شود. اگر تومور فوق‌کلیوی کوچک‌تر از 6 سانتی‌متر باشد، معمولاً جراحی لاپاروسکوپی ترجیح داده می‌شود که کم‌تهاجمی است و ممکن است مشکلات کمتری نسبت به جراحی باز ایجاد کند. در جراحی لاپاروسکوپی، برش‌های کوچکی در شکم یا پشت ایجاد و غده فوق‌کلیوی با ابزارهایی که با کمک لاپاروسکوپ (لوله باریک) وارد بدن می‌شوند برداشته می‌شود.
برای تومورهای بزرگ‌تر ممکن است به جراحی باز نیاز باشد تا بافت سرطانی یک‌تکه خارج شود. این کار از تکه‌تکه شدن تومور و گسترش سرطان جلوگیری می‌کند.
از دیگر درمان‌های احتمالی متاستاز آدرنال، استفاده از پرتودهی، گرما یا کرایوابلیشن (انجماد) برای نابودی تومور است.
متاستاز آدرنال به‌طور کلی
بر اساس پژوهشی در سال 2022، جراحی برداشت متاستاز آدرنال گزینه درمانی ایمنی است و می‌تواند بقای بلندمدت فراهم کند. جراحی باز مورد نیاز برای تومور بزرگ یا متاستازهای خارج از غده‌های فوق‌کلیوی ممکن است اثرات مطلوب کمتری داشته باشد.
اگر افراد آدرنالکتومی شوند، از عوامل لازم برای چشم‌انداز خوب آن است که سرطان به ساختارهای پیرامونی خارج از غده‌های فوق‌کلیوی گسترش نیافته باشد. عامل دیگر، مشاهده نشدن علائم بیماری برای بیش از شش ماه پس از نخستین تشخیص سرطان اولیه است.
چشم‌انداز کلی متاستاز آدرنال ممکن است به نوع سرطان اولیه و پاسخ به درمان بستگی داشته باشد.
بر اساس مطالعه‌ای در سال 2020، عوامل افزایش‌دهنده خطر مرگ عبارت‌اند از:
- سن بالا
- متاستاز آدرنال با منشأ ریه
- گسترش متاستاز به هر دو غده فوق‌کلیوی در مقایسه با گسترش به یک غده
- انجام نشدن جراحی برای برداشتن غده فوق‌کلیوی سرطانی
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
متاستاز آدرنال ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکند. اما اگر فرد سرطان یا سابقه سرطان دارد و هر نوع درد پشت یا شکم تجربه می‌کند، مراجعه به متخصص مهم است. باید به یاد داشت این علائم ممکن است علل دیگری هم داشته باشند. همچنین افرادی که علائم نارسایی فوق‌کلیوی زیر را دارند باید بی‌درنگ به متخصص مراجعه کنند:
- خستگی
- تهوع
- کاهش وزن
- تب
- کاهش هوشیاری و گیجی
همچنین اگر فرد هر علامت عمومی‌ای نشان دهد که احتمال گسترش سرطان اولیه را مطرح می‌کند باید به متخصص مراجعه کند؛ از جمله:
- خستگی شدید یا فرسودگی
- کاهش وزن بی‌دلیل
- درد
- مشکلات تنفسی یا تنگی نفس
پرسش‌های متداول
1. نرخ بقا در سرطان متاستاتیک آدرنال چقدر است؟
نتایج منتشرشده در 2022 از مطالعه 435 فردی که بین سال‌های 2000-2018 برای برداشت متاستاز آدرنال جراحی شده بودند، نشان داد حدود یک‌سوم بیماران پس از عمل 5 سال زنده مانده‌اند.
اندازه تومور، نوع سرطان اولیه و گسترش سرطان به نواحی دیگر، همچنین عوامل دیگری مانند سن و سلامت عمومی نیز می‌توانند بر نرخ بقا اثر بگذارند.
2. آیا متاستاز آدرنال قابل درمان است؟
طبق مطالعه 2022، اگر بتوان تمام تومور فوق‌کلیوی را با حاشیه‌های پاک برداشت، متاستاز آدرنال قابل درمان است. این به معنای برداشتن سلول‌های سرطانی بافت‌های پیرامونی نیز هست. از سوی دیگر، برداشت جراحی تومور اولیه بیمار یا درمان موفق آن نیز یک عامل است.
3. بیماران سرطان آدرنال چقدر عمر می‌کنند؟
متخصصان این وضعیت را با بررسی نرخ بقای نسبی 5 ساله سرطان مورد نظر ارزیابی می‌کنند. این درصد افرادی است که 5 سال پس از تشخیص زنده‌اند. بر اساس انجمن سرطان آمریکا، نرخ‌های بقای نسبی 5 ساله در افراد دارای تشخیص سرطان آدرنال به شرح زیر است:
- موضعی (اگر سرطان از محل آغاز به بافت‌های پیرامونی گسترش نیافته باشد) 73%
- ناحیه‌ای (اگر سرطان از محل آغاز به گره‌های لنفاوی نزدیک یا دیگر اندام‌های مجاور گسترش یافته باشد) 53%
- دوردست (اگر سرطان از محل آغاز به اندام‌ها یا بافت‌های دوردست گسترش یافته باشد) 38%
- همه مراحل (وقتی همه مراحل سرطان در نظر گرفته شوند) 50%
خلاصه متاستاز آدرنال
متاستاز آدرنال به گسترش سرطان از بخش دیگری از بدن به غده‌های فوق‌کلیوی گفته می‌شود. سرطانی که در ریه، پستان، دستگاه گوارش یا کلیه آغاز شده است می‌تواند به غده‌های فوق‌کلیوی و دیگر بخش‌های بدن گسترش یابد. درمان متاستاز آدرنال ممکن است شامل پرتودرمانی، شیمی‌درمانی، برداشت جراحی سرطان اولیه، برداشت مستقیم متاستاز آدرنال با جراحی یا دیگر درمان‌های سرطان باشد.
درمان موفق سرطان اولیه و برداشت کامل تومور فوق‌کلیوی می‌تواند به‌طور بالقوه متاستاز آدرنال را بهبود دهد.
منابع
آیا این مقاله برای شما مفید بود؟
بازخورد شما به بهبود محتوای ما کمک می‌کند.
نظرهای خوانندگان
نظر خود را بنویسید
نام و دیدگاه شما فقط پس از تأیید مدیر منتشر می‌شود. نشانی ایمیل شما هرگز به بازدیدکنندگان نمایش داده نمی‌شود.
اولین نظر را شما بنویسید.