რაინის მისტიკოსი მკურნალი ჰილდეგარდ ფონ ბინგენი და Vicht: კიბოს შხამიანი წინამორბედი
ამ სტატიაში
დღე 40 (სერია: კიბოს ისტორია 365 დღეში)
ბნელ საუკუნეებში ერთ მონაზონს აღმოეჩინა, რომ კიბო მხოლოდ „წარმონაქმნი“ კი არა, სხეულის მოწამვლით დაწყებული მეტაბოლური პროცესია.
შუა საუკუნეების ევროპას ხშირად „ბნელ“ პერიოდად წარმოვიდგენთ: წლებად, როდესაც მეცნიერება დუმდა, მხოლოდ ლოცვა საუბრობდა და შავი ჭირი მძვინვარებდა... თუმცა გერმანიაში, 12 საუკუნეში, ქალაქ ბინგენში, რაინის ნისლიან ნაპირზე მდებარე მონასტერში ცხოვრობდა ხედვის მქონე ქალი, რომელიც ამ სიბნელეს არღვევდა. კომპოზიტორი, ფილოსოფოსი, თეოლოგი, ბოტანიკოსი და ექიმი: წმინდა ჰილდეგარდ ფონ ბინგენი (1098-1179).
ქირურგიის ისტორიაზე, ჯონ არდერნელის დანაზე (დღე 39) და რენესანსის ანატომიურ რევოლუციაზე გადასვლამდე ამ „დაკარგულ რგოლს“ უნდა შევეხოთ. ჰილდეგარდი პირველი ევროპელი მოაზროვნე ქალი იყო, რომელმაც კიბო მხოლოდ ამოსაკვეთ „შეშუპებად“ კი არა, შხამიან პროცესად აღწერა, რომლის დროსაც სხეულის ქიმია ირღვევა და სული და სხეული წონასწორობას კარგავს.
ხილვები და მედიცინა: „viriditas“-ის ძალა
ჰილდეგარდის მედიცინა ძველი საბერძნეთის „ჰუმორული პათოლოგიის“ (ოთხი სითხის თეორიისა) და ქრისტიანული მისტიციზმის უნიკალური ნაზავი იყო. თუმცა ის ჩვეულებრივი მონაზონი არ ყოფილა, რომელიც მონასტრის ბიბლიოთეკაში მხოლოდ ძველ წიგნებს გადაწერდა. ის ბუნებას, მცენარეებსა და ადამიანის სხეულს ყურადღებით აკვირდებოდა და მთელი ფილოსოფია ერთ ცნებაზე ააგო: „Viriditas“ (გამწვანების ძალა).
მისთვის ჯანმრთელობა ბუნების ამ გამწვანების ძალის, სიცოცხლის ენერგიის სხეულში თავისუფლად დინებას ნიშნავდა. დაავადება და კიბო კი ამ დინების გაჩერება, სხეულის გამოშრობა (ariditas) და გამაგრება იყო. ჰილდეგარდის აზრით, მკურნალობა სხეულის ხელახლა „გამწვანებას“ მოითხოვდა.
„Vicht“: კიბოს შხამიანი ფესვი
ჰილდეგარდის ყველაზე მნიშვნელოვანი სამედიცინო ნაშრომი, „Causae et Curae“ (მიზეზები და მკურნალობა), საუბრობს ცნებაზე, რომელიც თანამედროვე ონკოლოგიის გაგებას გასაოცრად ჰგავს: „Vicht“ (ან Vichtkraft).
ჰილდეგარდის აზრით, „Vicht“ სრულად განვითარებული კიბოს სიმსივნე არ იყო, არამედ შხამიანი, მეტაბოლური წინარე მდგომარეობა, რომელიც კიბოს საფუძველს ამზადებდა (კიბოსწინარე ფონი). ის მას ორგანიზმში დაგროვილი და გამოუდევნელი ტოქსინებისა და „ცუდი სითხეების“ წარმოქმნილ ერთგვარ მეტაბოლურ ჭაობად აღწერდა.
სიმპტომები: ქრონიკული დაღლილობა, აუხსნელი მოხეტიალე ტკივილები, საჭმლის მონელების პრობლემები და სხეულში სიმძიმის შეგრძნება.
თანამედროვე შესატყვისი: დღეს ვიცით, რომ კიბო ხშირად ქრონიკული ანთების, ოქსიდაციური სტრესისა და უჯრედული ტოქსიკურობის ფონზე ვითარდება. რასაც ჰილდეგარდი 12 საუკუნეში „Vicht“-ს უწოდებდა, შესაძლოა სწორედ ის მდგომარეობა იყო, რომელსაც თანამედროვე მედიცინა „სიმსივნის მიკროგარემოს“ ან „ქრონიკულ ანთებას“ უწოდებს.
ჰილდეგარდი წერდა: „ეს შხამიანი მდგომარეობა (Vicht), თუ დროულად არ გაიწმინდა, მაგრდება და წყლულებად (კიბოდ) იქცევა, რომლებიც ადამიანს შიგნიდან ჭამს.“
მელანქოლია (შავი ნაღველი) და სქესის ფიზიოლოგია
ანტიკური ექიმი გალენი კიბოს მიზეზს „შავი ნაღვლის“ სიჭარბეს უკავშირებდა. ჰილდეგარდმა ეს თეორია მიიღო, თუმცა მას ქალის ბიოლოგიაზე ორიენტირებული თეოლოგიური და სქესობრივი განზომილება შემატა. მისი აზრით, სამოთხიდან ადამისა და ევას განდევნამ ადამიანის ფიზიოლოგია შეცვალა და სხეულში „მელანქოლია“ (შავი ნაღველი) შეიყვანა. თუმცა ეს შხამიანი ნივთიერება მამაკაცსა და ქალში სხვადასხვაგვარად მოქმედებდა:
ჰილდეგარდის აზრით, ქალებს „უფრო რბილი და ნოტიო“ აგებულების წყალობით შავი ნაღვლის ბუნებრივად გამოყოფა ყოველთვიურად მენსტრუაციის (თვიური სისხლდენის) გზით შეეძლოთ. ეს მექანიზმი მათ გარკვეული სახის კიბოსგან იცავდა. მაგრამ როდესაც მენოპაუზისას ეს დაცვა ქრებოდა, დაგროვილი შავი ნაღველი ძუძუს ან საშვილოსნოს კიბოს რისკს ზრდიდა.
მამაკაცებს გაწმენდის ეს ბუნებრივი მექანიზმი არ ჰქონდათ. ამიტომ შავი ნაღვლის გამოსადევნად მათ უფრო მკაცრი დიეტა, რეგულარული ჰიჯამა (სისხლის გამოშვება) და ცხოვრების წესის მკაცრი დისციპლინა სჭირდებოდათ.
რაინის რეცეპტები: სპელტა და დეტოქსი
„Vicht“-ის, ანუ კიბოსწინა შხამიანი მდგომარეობის უკუსაქცევად ჰილდეგარდი ქირურგიას კი არა, აგრესიულ დეტოქსსა და დიეტას გვირჩევდა. მისი აფთიაქი ბუნება იყო.
- სპელტა (Spelt): ეს მისი ყველა სენის წამალი იყო. „სპელტა საუკეთესო მარცვლეულია; ის სისხლს წმენდს, გონებას ნათელს ხდის და 'Viriditas'-ს აძლიერებს“, — ამბობდა იგი. თანამედროვე კვებაში კვლავ პოპულარული ეს მარცვლეული ჰილდეგარდის მედიცინის ქვაკუთხედი იყო.
- სპეციალური კურსი Vicht-ისთვის: „Vicht“-ის მქონე პირებს ის სპეციალურ ღვინის კურსს ურჩევდა, რომელიც ლემნასგან (Lemna minor), დარიჩინისგან, სალბისგან, ცერეცოსა და თაფლისგან შედგებოდა. მიზანი სხეულში იმ „შხამიანი ჭაობის“ გამოშრობა და უჯრედების გაწმენდა იყო.
დღის გზავნილი
მიკროსკოპისა და ბიოქიმიური ლაბორატორიის გარეშე ჰილდეგარდ ფონ ბინგენი გრძნობდა, რომ კიბო „უეცრად წარმოქმნილი რამ“ კი არა, სხეულის ხანგრძლივი დისბალანსის შედეგია (Vicht). ეს თანამედროვე ონკოლოგიის პრინციპის, „კიბო ერთ ღამეში არ ჩნდება, ის წლების განმავლობაში მიმდინარე პროცესის შედეგია“, 900 წლის წინანდელი გამოხატულებაა.ქირურგების სცენაზე გამოსვლამდე ის უკანასკნელი დიდი მისტიკოსი ექიმი იყო, რომელიც „დაავადების კი არა, პაციენტის ცხოვრების მკურნალობას“ ცდილობდა. ხვალ დიდ ქირურგ გი დე შოლიაკთან ერთად, რომელმაც „შავი სიკვდილი“ გადაიტანა და კიბო „სახის ჭიად“ აღწერა, საფრანგეთში, 14 საუკუნეში, გავემგზავრებით.
წყაროები
- 1. Hildegard von Bingen. Causae et Curae (Holistic Healing). Liturgical Press, 1994.
- 2. Sweet, V. (1999). Hildegard of Bingen and the Greening of Medieval Medicine. Bulletin of the History of Medicine.
- 3. Mayer, J.G. (2001). Die Medizin der Hildegard von Bingen.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.