სიბნელეში დამალული ბუ: შუა საუკუნეების ქირურგი ჯონ არდერნელი და პალიატიური მოვლის დაბადება
ამ სტატიაში
დღე 39 (სერია: კიბოს ისტორია 365 დღეში)
წარმოიდგინეთ ქირურგი, რომელიც 14 საუკუნის სასტიკ სამედიცინო გარემოში სკალპელს გვერდზე გადადებდა და გაბედავდა ეთქვა: „თუ დაავადებას ვერ ვამარცხებთ, ტანჯვა შევამსუბუქოთ.“
შუა საუკუნეების ევროპაში ქირურგია მტკივნეული და ხშირად მომაკვდინებელი ხელობა იყო, რომელსაც ანესთეზიისა და ანტისეპტიკის გარეშე, ჩვეულებრივ, ბრძოლის ველზე ეწეოდნენ. ქირურგები უმეტესად ყოველგვარ წარმონაქმნს სასტიკად კვეთდნენ ან გავარვარებული რკინით წვავდნენ. თუმცა ინგლისში, 14 საუკუნეში, გამოჩნდა ადამიანი, რომელმაც ეს ბნელი სურათი შეცვალა და ისტორიაში არა მხოლოდ სკალპელით, არამედ კალმითა და თანაგრძნობითაც შევიდა: ჯონ არდერნელი (1307–1392).
ინგლისური ქირურგიის მამად მიჩნეული არდერნელი ცნობილი იყო ანალური ფისტულების მკურნალობის ოსტატობით, რომლებიც რაინდებს ცხენზე ხანგრძლივი ჯდომის გამო უჩნდებოდათ. თუმცა 1370-იან წლებში დაწერილ თავის შედევრში, „Practica of fistula in ano“, მან სრულიად სხვა დეტალი აღწერა, რომელიც ონკოლოგიის ისტორიაში ოქროს ასოებით უნდა შესულიყო: სწორი ნაწლავის (მსხვილი ნაწლავის ბოლო ნაწილის) კიბო.
მეტაფორის ძალა: „Bubo“ (ბუ)
თავის ნაშრომში არდერნელმა სწორი ნაწლავის კიბოს სამედიცინო ლიტერატურისთვის გასაოცარი და პოეტური მეტაფორით „Bubo“ (ლათინურად ბუ) უწოდა. რატომ? ის ამას საკუთარი სიტყვებით ასე განმარტავდა:
ორიგინალურ ხელნაწერებში, ამ დაავადების აღმწერ სტრიქონებთან, მის მიერ დახატული პატარა ბუების გამოსახულებები იყო.
დიაგნოზი: სიმართლე, რომელსაც თითები ხედავს
დიაგნოზის დასასმელად მის მიერ აღწერილი მეთოდი თითით გასინჯვა (თითით რექტალური გამოკვლევა) იყო, რომელიც დღევანდელი თანამედროვე პროქტოლოგიის საფუძველს წარმოადგენს: „ექიმმა თითი პაციენტის ანუსში უნდა შეიყვანოს. თუ შიგნით ქვასავით მაგარ რამეს აღმოაჩენს და ეს სიმაგრე პაციენტს დეფეკაციაში უშლის ხელს, ეს ნამდვილად bubo არის.“
„Primum non nocere“: იცოდე, სად უნდა გაჩერდე
თუმცა ჯონ არდერნელი ნამდვილ სამედიცინო ლეგენდად მხოლოდ ზუსტმა დიაგნოზმა კი არ აქცია, არამედ იმანაც, რომ ექიმმა იცოდა, „სად უნდა გაჩერებულიყო“. მაშინ, როცა იმდროინდელი შარლატანი ექიმები სასოწარკვეთილ პაციენტებს ყოველგვარი სიმსივნის ამოჭრას ჰპირდებოდნენ და საშინელ ტკივილში სასიკვდილოდ ტოვებდნენ, არდერნელმა ღიად დაწერა, რომ მოწინავე სწორი ნაწლავის კიბო იმდროინდელ პირობებში ინოპერაბელური იყო. მან კოლეგები გააფრთხილა:
„ამ დაავადებაში ზედმეტად ნუ ჩაერევით. ადამიანის ხელით შესრულებული ვერცერთი მკურნალობა მას ვერ განკურნავს; წარმონაქმნი სკალპელით არ ამოკვეთოთ და პაციენტს მეტი ტკივილი არ მიაყენოთ.“
პალიატიური მოვლის პროტოკოლი შუა საუკუნეებში
ამის ნაცვლად მან კაცობრიობის ისტორიაში კიბოს პაციენტებისთვის ცნობილი ერთ-ერთი უძველესი „პალიატიური მოვლის“ (შემამსუბუქებელი და მხარდამჭერი მკურნალობის) პროტოკოლი შემოგვთავაზა. მისი მიზანი დაავადების განადგურება კი არა, პაციენტის ტანჯვის შემსუბუქება და უკანასკნელი დღეების ადამიანური ღირსებით გატარება იყო.
არდერნელის რეცეპტი
- ტკივილის შესამსუბუქებლად: ის გვირჩევდა ღრუბლების მომზადებას ისეთი მცენარეული ტკივილგამაყუჩებლებით, როგორებიცაა ოპიუმი (opium), კონიო და ლენცოფა.
- გაუვალობის შესამსუბუქებლად: ნაწლავის გაუვალობის შესამსუბუქებლად ის სპეციალურ ზეითუნისზეთიან ოყნებსა და დამამშვიდებელ მალამოებს გვირჩევდა.
DROZDOGAN აკადემიის კომენტარი
დაავადების კი არა, „პაციენტის“ მკურნალობა თანაგრძნობით სავსე ონკოლოგიური პრაქტიკის საფუძველია. თანამედროვე მედიცინაში ზოგჯერ წვრილი ზღვარია „ყველაფრის გაკეთებასა, რაც შესაძლებელია“ და „პაციენტის ცხოვრების ხარისხის შენარჩუნებას“ შორის. არდერნელის გადაწყვეტილება, „სიბნელის ბუს“ დანით არ შეხებოდა, მედიცინის ყველაზე ფუნდამენტური პრინციპის, „Primum non nocere“-ს, (უპირველესად, არ ავნო) შესანიშნავი მაგალითია.ცხოვრების ხარისხზე ორიენტირებული მიდგომების ფესვები, რომლებსაც დღეს მოწინავე კიბოს დროს ქიმიოთერაპიაზე არანაკლებ მნიშვნელობას ვანიჭებთ, 650 წლის წინ, ამ ბრძენ ქირურგთან მიდის.
წყაროები
- 1. Arderne, J. (1376). Treatises of fistula in ano, haemorrhoids, and clysters (თარგმანი და შედგენა: D'Arcy Power, Early English Text Society, 1910).
- 2. Van der Sluis, F. J. (2012). Risk estimation in colorectal cancer surgery (Chapter 1: History of Rectal Cancer), University of Groningen.
- 3. Pearn, J. (2012). "Master John of Arderne (1307-1380): a founder of modern surgery". ANZ Journal of Surgery, 82(1-2), 46-51.
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.