جغد پنهان در تاریکی: جان آردرن، جراح قرون وسطی، و تولد مراقبت تسکینی

جراحی در اروپای قرون وسطی، بدون بیهوشی و ضدعفونی، پیشه‌ای دردناک و اغلب مرگبار بود که معمولاً در میدان‌های جنگ انجام می‌شد. جراحان عموماً هر توده‌ای را بی‌رحمانه می‌بریدند یا با آهن گداخته داغ می‌کردند. اما در انگلستان قرن 14، نامی پدیدار شد که این تصویر تاریک را تغییر داد و به‌اندازهٔ تیغش، با قلم و شفقتش نیز در تاریخ ماندگار شد: جان آردرن (1307–1392).

آردرن، که پدر جراحی انگلستان به‌شمار می‌رود، به مهارتش در درمان فیستول‌های مقعدیِ ناشی از ساعت‌های طولانی اسب‌سواری شوالیه‌ها مشهور بود. اما در شاهکارش که در دههٔ 1370 نوشته شد، «Practica of fistula in ano»، به جزئیاتی کاملاً متفاوت پرداخت که نامش را با حروف طلایی وارد تاریخ انکولوژی می‌کرد: سرطان راست‌روده (بخش پایانی رودهٔ بزرگ).

قدرت استعاره: «Bubo» (جغد)

آردرن در اثرش، سرطان راست‌روده را با استعاره‌ای شگفت‌آور و شاعرانه در ادبیات پزشکی، «Bubo» (در لاتین به‌معنای جغد) نامیده بود. چرا؟ خودش چنین توضیح می‌داد:

در دست‌نوشته‌های اصلی، کنار سطرهای توصیف این بیماری، نقش‌های کوچکی از جغد وجود داشت که خودش کشیده بود.

تشخیص: حقیقتی که انگشتان می‌بینند

روشی که برای تشخیص توصیف کرد، معاینهٔ انگشتی (معاینهٔ انگشتی راست‌روده) بود که پایهٔ پروکتولوژی مدرن امروز را تشکیل می‌دهد: «پزشک باید انگشتش را وارد مقعد بیمار کند. اگر درون آن چیزی به سختی سنگ بیابد و این سختی مانع دفع مدفوع بیمار باشد، قطعاً یک bubo است.»

«Primum non nocere»: دانستن اینکه کجا باید ایستاد

اما آنچه جان آردرن را به افسانه‌ای واقعی در پزشکی تبدیل کرد، فقط تشخیص درستش نبود؛ این بود که به‌عنوان پزشک می‌دانست «کجا باید توقف کند». درحالی‌که پزشک‌نمایان آن دوران به بیماران درمانده وعدهٔ بریدن هر توموری می‌دادند و آن‌ها را در دردهای هولناک به مرگ می‌سپردند، آردرن آشکارا نوشت که سرطان پیشرفتهٔ راست‌روده در شرایط آن روزگار قابل‌عمل نیست. به همکارانش هشدار داد:

«بیش از اندازه در این بیماری مداخله نکنید. هیچ درمانی به‌دست انسان نمی‌تواند آن را شفا دهد؛ توده را با تیغتان نبرید و درد بیشتری به بیمار ندهید.»

پروتکل مراقبت تسکینی در قرون وسطی

در عوض، یکی از قدیمی‌ترین پروتکل‌های شناخته‌شدهٔ «مراقبت تسکینی» (درمان آرام‌کننده و حمایتی) برای بیماران سرطانی در تاریخ بشر را ارائه کرد. هدفش ازبین‌بردن بیماری نبود، بلکه آرام‌کردن رنج بیمار و فراهم‌کردن روزهای پایانی متناسب با کرامت انسانی بود.