Reynin mistik şəfaçısı Hildegard von Bingen və Vicht: xərçəngin zəhərli xəbərçisi
Bu məqalədə
40-cı gün (365 gündə xərçəng tarixi silsiləsi)
Qaranlıq əsrlərdə bir rahibə xərçəngin yalnız "kütlə" deyil, bədənin zəhərlənməsi ilə başlayan metabolik proses olduğunu kəşf etmişdi.
Orta əsr Avropasını adətən "qaranlıq" dövr kimi təsəvvür edirik; elmin susduğu, yalnız duanın danışdığı, vəbanın dolaşdığı illər... Lakin 12-ci əsr Almaniyasında, Bingen şəhərində, Reynin dumanlı sahillərindəki bir monastırda bu qaranlığı yaran uzaqgörən qadın yaşayırdı. Bəstəkar, filosof, ilahiyyatçı, botanik və həkim: Müqəddəs Hildegard von Bingen (1098-1179).
Cərrahiyyə tarixinə, John of Arderne-in bıçağına (39-cu gün) və İntibahın anatomik inqilabına keçməzdən əvvəl bu "Çatışmayan halqa"ya toxunmalıyıq. Çünki Hildegard xərçəngi yalnız kəsilib atılacaq "şişkinlik" deyil, bədənin kimyasının pozulduğu, ruh və bədənin tarazlığını itirdiyi zəhərli proses kimi təsvir edən ilk avropalı qadın mütəfəkkir idi.
Vizyonlar və tibb: "viriditas"ın gücü
Hildegardın təbabəti qədim yunan "Humoral patologiyası" (Dörd maye nəzəriyyəsi) ilə xristian mistisizminin bənzərsiz qarışığı idi. Lakin o, monastır kitabxanasında yalnız köhnə kitabları köçürən adi rahibə deyildi. Təbiəti, bitkiləri və insan bədənini diqqətlə müşahidə etdi və bütün fəlsəfəsini tək anlayış üzərində qurdu: "Viriditas" (Yaşıllaşma gücü).
Ona görə sağlamlıq təbiətdəki bu yaşıllaşma gücünün, həyat enerjisinin bədəndə sərbəst axması idi. Xəstəlik və xərçəng isə bu axının dayanması, bədənin quruması (ariditas) və bərkiməsi idi. Hildegarda görə müalicə bədəni yenidən "yaşıllaşdırmaqdan" keçirdi.
"Vicht": xərçəngin zəhərli kökü
Hildegardın ən mühüm tibbi əsəri "Causae et Curae" (Səbəblər və müalicələr) bugünkü müasir onkologiya anlayışını heyrətamiz dərəcədə xatırladan bir anlayışdan danışır: "Vicht" (və ya Vichtkraft).
Hildegarda görə "Vicht" tam inkişaf etmiş xərçəng şişi deyildi; lakin xərçəngə zəmin yaradan zəhərli, metabolik ilkin vəziyyət (xərçəngönü zəmin) idi. Bunu bədəndə yığılıb xaric edilə bilməyən toksinlər və "pis mayelər"dən yaranan bir növ metabolik bataqlıq kimi təsvir edirdi.
Əlamətləri: Xroniki yorğunluq, izaholunmaz gəzən ağrılar, həzm problemləri və bədəndə ağırlıq hissi.
Müasir qarşılığı: Bu gün bilirik ki, xərçəng çox vaxt xroniki iltihab, oksidativ stress və hüceyrə toksikliyi zəminində inkişaf edir. Hildegardın 12-ci əsrdə "Vicht" dediyi, bəlkə də müasir təbabətin "şiş mikromühiti" və ya "xroniki iltihab" adlandırdığı vəziyyətin özü idi.
Hildegard belə yazmışdı: "Bu zəhərli vəziyyət (Vicht) vaxtında təmizlənməzsə, bərkiyər və insanı içəridən tükədən yaralara (xərçəngə) çevrilər."
Melanxoliya (qara öd) və cinsiyyət fiziologiyası
Qədim həkim Qalen xərçəngin səbəbini "Qara öd" artıqlığı ilə bağlamışdı. Hildegard bu nəzəriyyəni qəbul etdi, lakin ona teoloji və cinsiyyətə əsaslanan, qadın biologiyasını mərkəzə alan ölçü əlavə etdi. Ona görə Adəm və Həvvanın Cənnətdən qovulması ilə insanın fiziologiyası dəyişmiş, bədəninə "melanxoliya" (qara öd) daxil olmuşdu. Lakin bu zəhərli maddə kişi və qadında fərqli işləyirdi:
Hildegarda görə qadınlar "daha yumşaq və nəmli" quruluşları sayəsində qara ödə hər ay menstruasiya (aybaşı qanaxması) vasitəsilə təbii olaraq xaric olma imkanı verirdilər. Bu mexanizm qadınları müəyyən xərçənglərdən qoruyurdu. Lakin menopozla bu müdafiə aradan qalxdıqda yığılan qara öd süd vəzi və ya uşaqlıq xərçəngi riskini artırırdı.
Kişilər bu təbii təmizlənmə mexanizminə sahib deyildi. Buna görə qara öddən azad olmaq üçün daha sərt pəhrizə, müntəzəm hicamaya (qan aldırmaya) və ciddi həyat tərzi intizamına ehtiyacları var idi.
Reynin reseptləri: spelta buğdası və detoks
Hildegard "Vicht" vəziyyətini, yəni xərçəngönü zəhərli vəziyyəti geri çevirmək üçün cərrahiyyə deyil, aqressiv detoks və pəhriz tövsiyə edirdi. Onun apteki təbiət idi.
- Spelta buğdası (Spelt): Onun hər dərdə dərmanı idi. "Spelta ən yaxşı taxıldır; qanı təmizləyir, zehni açır və 'Viriditas'ı artırır," deyirdi. Müasir qidalanmada yenidən populyar olan bu taxıl Hildegard təbabətinin təməl daşı idi.
- Vicht üçün xüsusi müalicə: "Vicht" xəstəliyi olanlara su mərciyi (Lemna minor), darçın, adaçayı, razyana və baldan ibarət xüsusi şərab müalicəsi tövsiyə edirdi. Məqsəd bədəndəki "zəhərli bataqlığı" qurutmaq və hüceyrələri təmizləmək idi.
Günün mesajı
Hildegard von Bingen mikroskop və ya biokimya laboratoriyası olmadan xərçəngin "qəfil ortaya çıxan bir şey" deyil, bədəndə uzunmüddətli tarazlıq pozğunluğunun nəticəsi (Vicht) olduğunu hiss etmişdi. Bu, müasir onkologiyanın "Xərçəng bir gecədə yaranmır, illərlə davam edən prosesin nəticəsidir" prinsipinin 900 il əvvəlki ifadəsidir.O, cərrahlar səhnəyə çıxmazdan əvvəl "xəstəliyi deyil, xəstənin həyatını müalicə etməyə" çalışan son böyük mistik həkim idi. Sabah "Qara ölüm" vəbasından sağ çıxmış və xərçəngi "üzdəki qurd" kimi təsvir etmiş böyük cərrah Guy de Chauliac ilə 14-cü əsr Fransaya gedəcəyik.
Mənbələr
- 1. Hildegard von Bingen. Causae et Curae (Holistic Healing). Liturgical Press, 1994.
- 2. Sweet, V. (1999). Hildegard of Bingen and the Greening of Medieval Medicine. Bulletin of the History of Medicine.
- 3. Mayer, J.G. (2001). Die Medizin der Hildegard von Bingen.
Bu məqalə sizə faydalı oldu?
Rəyiniz məzmunumuzu yaxşılaşdırmağa kömək edir.
Oxucu şərhləri
Şərhinizi paylaşın
Adınız və şərhiniz yalnız administrator təsdiqindən sonra dərc olunur. E-poçt ünvanınız ziyarətçilərə heç vaxt göstərilmir.
İlk şərhi siz yazın.