რამდენად ახლოს ვართ ერთი სისხლის ნიმუშით მრავალი კიბოს ადრეული გამოვლენის ტესტთან?

მრავალი კიბოს ადრეული გამოვლენის (MCED= Multi Cancer Early Detection) ტესტები კიბოს კვლევაში დიდ წინსვლას გვპირდება. მათ სიმპტომების გამოჩენამდე ერთი სისხლის ნიმუშით სხვადასხვა ტიპის კიბოს ბიოლოგიური მარკერების აღმოჩენა შეუძლია. ანუ შესაძლებელია დაავადება ადრეულად, კიბოს დიაგნოზის დასმამდე გამოვლინდეს. ეს მედიცინაში რევოლუციური წინსვლა შეიძლება იყოს, თუმცა ზოგი ექსპერტი ამბობს, რომ ჯერ ამ ეტაპზე არ ვართ და ფართო გამოყენების შესაძლო სირთულეებზე მიუთითებს. ამართლებს თუ არა ეს ტესტები მოლოდინს?

Galleri-მ გარკვეული დავა გამოიწვია

რამდენიმე MCED ტესტმა მომხმარებელზე პირდაპირი მარკეტინგის ნებართვა მიიღო და ისინი აშშ-სა და გაერთიანებული სამეფოს NHS-ში გამოიცდება. Grail-ის Galleri, რომელიც სისხლში დნმ-ის შეცვლილ მეთილაციის ნიმუშებს ეძებს, ყველაზე განვითარებული ტესტია.

Oxford-ის უნივერსიტეტის ხელმძღვანელობით ჩატარებული SYMPLIFY კვლევის შედეგები 2023 წლის ივლისში გამოქვეყნდა. კვლევამ სკრინინგული ტესტის მუშაობა შეაფასა. 5461 სიმპტომური შემთხვევიდან 323-ში კიბოს სიგნალი გამოვლინდა და მათგან 244-ს კიბო დაუდგინდა. შედეგები საკმაოდ შთამბეჭდავი იყო: 75,5% დადებითი პროგნოზული ღირებულება, 97,6% უარყოფითი პროგნოზული ღირებულება, 66,3% მგრძნობელობა და 98,4% სპეციფიკურობა.

• დადებითი პროგნოზული ღირებულება (75,5%): დადებითი პასუხის მქონე შემთხვევებში კიბოს რეალური არსებობის სწორად წინასწარმეტყველების წილია. აქ ეს ნიშნავს, რომ ტესტის დადებითი პასუხი 75,5% შემთხვევაში სწორია.
• უარყოფითი პროგნოზული ღირებულება (97,6%): უარყოფითი პასუხის მქონე შემთხვევებში კიბოს რეალური არარსებობის სწორად წინასწარმეტყველების წილია. ეს ნიშნავს, რომ უარყოფითი პასუხი 97,6% შემთხვევაში სანდოა.
• მგრძნობელობა (66,3%): ტესტის უნარია, სწორად გამოავლინოს კიბოს მქონე ადამიანები. ეს მაჩვენებელი ნიშნავს, რომ კიბოს მქონეთა 66,3% ტესტმა სწორად გამოავლინა.
• სპეციფიკურობა (98,4%): ტესტის უნარია, კიბოს არმქონე პირები სწორად უარყოფითად განსაზღვროს. აქ კიბოს არმქონეთა 98,4% ტესტმა სწორად უარყოფითად გამოავლინა.

მგრძნობელობა ასაკისა და სტადიის ზრდასთან ერთად 24,2%-დან (სტადია I) 95,3%-მდე (სტადია IV) გაიზარდა.

დადასტურებული კიბოს მქონეებში კიბოს წარმოშობის ორგანოს პროგნოზი 85,2% შემთხვევაში სწორი იყო.

Galleri ამჟამად NHS-ის საპილოტე კვლევაშია 140 ათასი მოხალისით, რომლებსაც სიმპტომი ან ნიშანი არ აქვთ. შედეგებს ამ წლის ბოლოს ელიან.

ტესტმაც და კვლევამაც დავა გამოიწვია ამ თვის დასაწყისში The Lancet ჟურნალში გამოქვეყნებული სტატიის გამო, სადაც შეშფოთება გამოითქვა შემდეგზე:

• ადრეული კიბოს დაბალი გამოვლენის სიხშირე,
• მაღალი ცრუ დადებითი მაჩვენებლები,
• კიბოს წარმოშობის არაზუსტი ანალიზი,
• შემდგომი კვლევებისა თუ სკრინინგის საჭიროება,
• მაღალი ხარჯები და
• სიცოცხლის დაკარგვის მაჩვენებლის დაუდასტურებელი გაუმჯობესება,
• ასევე შესაძლო პოლიტიკური გავლენა იმაზე, რომ NHS-მა ეს ტესტი სხვებს ამჯობინა.

Galleri აცხადებს, რომ 50-ზე მეტ კიბოს ავლენს. იმედი ისაა, რომ ადრეულად ძნელად შესამჩნევ სიმსივნეებს — მაგალითად, თავისა და კისრის, ნაწლავის, ფილტვისა და პანკრეასის კიბოს — აღმოაჩენს და თავიდან აიცილებს ძვირ მკურნალობამდე მიმყვან მდგომარეობას, როცა კიბო გვიან დიაგნოზირდება და ცუდი პროგნოზი (მიმდინარეობა) აქვს.

ტესტებმა „შეშფოთებული ჯანმრთელები“ შეიძლება უფრო შეაშფოთოს

MCED ტესტები ადრეულ დაავადებას ძალიან კარგად ვერ ავლენს. მიუხედავად იმისა, რომ შორსწასული კიბოს პოვნაში კარგია, შედეგები შეიძლება საკმაოდ არასპეციფიკური და ცრუ დადებითი იყოს. ყველა MCED-ის რეალური პრობლემა ისაა, რომ შეშფოთებულ ჯანმრთელებს კიდევ უფრო აშფოთებს!

ამიტომ საპილოტე კვლევის შედეგები შეიძლება იმედგამაცრუებელი იყოს.

დღემდე კვლევები აჩვენებს, რომ ეს ტესტები ადრეულ, ანუ სტადია I ან II კიბოს ძალიან ეფექტიანად ვერ ავლენს. ასევე აღნიშნულია, რომ კიბოს წარმოშობის ადგილის დადგენა ხშირად შეუძლებელია. რა უნდა ქნას, მაგალითად, ოჯახის ექიმმა, თუ ადამიანს დადებითი ტესტი აქვს, მაგრამ სიმპტომი და ნიშანი არა? როგორც ონკოლოგმა, რა უნდა ვქნა, როცა მას ჩემთან გადმოამისამართებენ?

ვინ დააფინანსებს დამატებით კვლევას?

ნამდვილი დილემაა, როცა მწარმოებელს მხოლოდ კიბოს გამოვლენის უნარის დადასტურება მოეთხოვება და ჯანმრთელობის ეკონომიკური ღირებულების დამტკიცება არა.

თუ სკრინინგის შეზღუდული შესაძლებლობა გაქვთ და არჩევანი უნდა გააკეთოთ, ჩვეულებრივ უფრო გონივრულია პრიორიტეტი აშკარა სიმპტომის, მაგალითად სისხლიანი ღებინების მქონე პაციენტს მიანიჭოთ. ეს გადაუდებელი ჩარევის მომთხოვნ სერიოზულ პრობლემაზე შეიძლება მიუთითებდეს. სრულიად ჯანმრთელად მოჩანებული, მაგრამ დადებითი პასუხის მქონე პირს შეიძლება დამატებითი ტესტები და შეფასება დასჭირდეს, თუმცა თუ გადაუდებელი მდგომარეობა არაა, სიმპტომურ პაციენტებს უნდა მიენიჭოს უპირატესობა.

მიმდინარე MCED კლინიკური კვლევები ფართო და იმედისმომცემია, მაგრამ მათ საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის მასობრივ ინსტრუმენტად ქცევისთვის, რასაც Galleri ცდილობს, ძალიან ადრეა. თუმცა დამტკიცების მიმღებმა მრავალი კიბოს ადრეული გამოვლენის ტესტმა კიბოთი სიცოცხლის დაკარგვის სტატისტიკა შეიძლება მნიშვნელოვნად გააუმჯობესოს.

რა თქმა უნდა, ამის უკან ეს პოლიტიკაა. ჯანდაცვის უწყებებს სურთ აჩვენონ, რომ MCED ტესტებს მხარს უჭერენ, რადგან ეს პრობლემას გადაჭრის. თუმცა ეს მოკლე დროში ვერ მოხდება. ტრადიციული დიაგნოსტიკის შესაძლებლობის გაზრდის გარეშე გვიანი დიაგნოზის გამო უფრო მეტი ადამიანი დაკარგავს სიცოცხლეს.

MCED-ის ადრეული გამოვლენის პოტენციალს მკურნალობის ხარჯის შემცირების იმედიც ახლავს. კიბოს წამლები ყოველთვის სრულ განკურნებას არ იძლევა; პაციენტებს მკურნალობის რამდენიმე ხაზი სჭირდებათ და ბევრს ცხოვრების ხარისხის გამაუარესებელი გვერდითი მოვლენები აქვს, რომლებსაც დამატებითი წამლებით უმკლავდებიან. ადრეული კიბოს მკურნალობა უფრო მარტივი და იაფია. თუ MCED შორსწასულ სტადიაზე დიაგნოზირებულთა რიცხვს მკაფიოდ შეამცირებს, გადარჩენის მაჩვენებელიც პირდაპირ უნდა გაუმჯობესდეს. მოსახლეობის დონეზე კიბოთი სიცოცხლის დაკარგვის 15-20%-იანი შემცირებაც დიდი მიღწევა იქნებოდა.

MCED სკრინინგის მეთოდს სთავაზობს კიბოებს, რომლებსაც ეფექტიანი კლასიკური სკრინინგი არ აქვს (კიბოთი სიცოცხლის დაკარგვის ყველა შემთხვევის 70-75%), და მოსახლეობის სკრინინგისთვის ზედმეტად იშვიათ ტიპებს. ერთი სისხლის ნიმუშით ეს სკრინინგი მხოლოდ ძუძუს, ფილტვის, კოლორექტალური და საშვილოსნოს ყელის კიბოსთვის არის ხარჯეფექტიანი. Hackshaw-ის 2021 წელს British Journal of Cancer-ში გამოქვეყნებულმა მოდელირებამ ივარაუდა, რომ Galleri-ის წინა ვერსიით, არსებულ სკრინინგებთან შედარებით, ჭეშმარიტად დადებითისა და ცრუ დადებითის შეფარდება 1:18-დან 1:1,6-მდე შემცირდა. ასევე, დადებითი სკრინინგის მქონეებში თითოეულ აღმოჩენილ კიბოზე დიაგნოსტიკური კვლევის ღირებულება MCED-ით £10,452-დან £2175-მდე შემცირდა.

მიიჩნევა, რომ MCED ხარჯეფექტიანი იქნება. მეტი კვლევა საჭიროა, თუმცა ჩანს, რომ ამ ტესტებმა მრავალი ქვეყნის ჯანდაცვის უწყებებს შეიძლება დიდი თანხა დაუზოგოს.