სამედიცინო მუშაკებისა და სისტემის ბაღლინჯო: პროფესიული გადაწვა!

მსოფლიოში სამედიცინო მუშაკების გადაწვა Covid-19 პანდემიის ფონზე უგულებელყოფის შესაძლებლობას აღარ ტოვებს. მართალია, სტატია ამერიკის ჯანდაცვის სისტემას ეხება, მაგრამ მსგავს პრობლემებს თურქეთშიც ვაწყდებით, ამიტომ საჭიროდ მივიჩნიეთ ამ საკითხზე ყურადღების გამახვილება და სტატიის გაზიარება. The New England Journal of Medicine-ში 2022 წლის 18 აგვისტოს გამოქვეყნებული სტატია Dr. Vivek Murthy-მ დაწერა. ის ეხება ექიმთა ხანგრძლივად არსებულ გადაწვის სინდრომს, რომლის გადადება პანდემიის შემდეგ აღარ შეიძლება. ასევე განიხილავს ჯანდაცვაში ძალადობას, ექიმისა და პაციენტის ურთიერთობისთვის საზიანო ჯანდაცვის კანონებს და იმას, რას უნდა მივაქციოთ ყურადღება მომავალი ექიმების აღზრდისას.

Covid-19 პანდემიის დასაწყისში, როდესაც აშშ-ის საზოგადოების დიდი ნაწილი ჩაიკეტა, სამედიცინო მუშაკებმა საკუთარი უსაფრთხოება საფრთხეში ჩააგდეს და პაციენტებზე ზრუნვა გააგრძელეს. ამერიკელები თავიდან მათ ქვაბებზე დარტყმით, აივნებიდან შეძახილებითა და მადლობის წარწერებით ამხნევებდნენ, თუმცა ქვაბების ხმა დიდი ხანია შეწყდა. ჯანმრთელობის შესახებ მცდარი ინფორმაციის აფეთქებისა და მეცნიერებისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ექსპერტების მიმართ ნდობის შერყევის გამო მადლიერება სამედიცინო მუშაკებისადმი მტრობამ, რისხვამ და სიკვდილით მუქარამაც შეცვალა. მიუხედავად ამისა, ექიმები, ექთნები, ფარმაცევტები, სოციალური მუშაკები, საავადმყოფოს დაცვის თანამშრომლები და ჯანდაცვისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ორგანიზაციების მუშაკები კვლავ გამოდიან პანდემიასა და მის ნაკვალევთან (ხანგრძლივ Covid-თან, ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემებთან, მზარდ ჯანდაცვით უთანასწორობასთან) საბრძოლველად.

სამედიცინო მუშაკებისთვის განგაშის ზარები შემაშფოთებელია. ათასობით მათგანი Covid-ით გარდაიცვალა. სამედიცინო მუშაკების ნახევარზე მეტი გადაწვის ნიშნებს აღნიშნავს და ბევრი უძილობას, დეპრესიას, შფოთვას, პოსტტრავმულ სტრესულ დარღვევასა თუ ფსიქიკური ჯანმრთელობის სხვა პრობლემებს ებრძვის. მაიამის ინტენსიური თერაპიის ექთანმა თქვა: „მივედი იქამდე, რომ დაკარგული ადამიანების გამო გულისტკივილს ვეღარ ვაკონტროლებდი“. პანდემიის პირველ წელს Covid-ით 135-ე პაციენტის დაკარგვის შემდეგ მან თვლა შეწყვიტა. პაციენტებზე ზრუნვა ყოველთვის ემოციურად და ფიზიკურად მძიმე იყო, თუმცა, როგორც მისურის ერთმა ექიმმა თქვა: „ჩვენც ბევრი რამ და გრძნობა დავკარგეთ. ჩვენც ადამიანები ვართ.”

გადაწვა ინდივიდებში ვლინდება, მაგრამ საფუძვლად სისტემები უდევს. სამედიცინო მუშაკთა გადაწვა Covid-19-მდე დიდი ხნით ადრე იყო კრიზისი. მიზეზებია არასაკმარისი მხარდაჭერა, მზარდი სამუშაო და ადმინისტრაციული დატვირთვა, საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურაში ქრონიკულად არასაკმარისი ინვესტიცია და მორალური ტკივილი იმის გამო, რომ პაციენტებს საჭირო მოვლას ვერ აწვდიან. გადაწვა მხოლოდ ხანგრძლივ სამუშაო საათებს არ ეხება, არამედ სამედიცინო მუშაკებსა და მათი მამოძრავებელი მსახურების მისიის საფუძვლიან გათიშვას.

ამ სისტემურმა ხარვეზებმა მილიონობით სამედიცინო მუშაკი უფსკრულის პირას მიიყვანა. ექთნების დაახლოებით 52% (ამერიკის ექთნების ფონდის თანახმად) და ექიმების 20% (Mayo Clinic Proceedings) ამბობს, რომ საქმიანობის დატოვებას გეგმავს. წლის ბოლომდე 1 მილიონზე მეტი ექთნის დეფიციტია მოსალოდნელი (აშშ-ის შრომის სტატისტიკის ბიურო); მომდევნო 3 წელიწადში — 3 მილიონი დაბალანაზღაურებადი სამედიცინო მუშაკის ნაკლებობა (Mercer). სწორედ მაშინ ვაწყდებით საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მუშაკთა დეფიციტს, როცა მომავალი საფრთხეებისგან თავდაცვა უნდა გავაძლიეროთ. სამედიცინო მუშაკთა გადაწვა ქვეყნის ჯანმრთელობისა და ეკონომიკური უსაფრთხოების სერიოზული საფრთხეა.

თანდათანობითი ნელი ცვლილებების დრო გავიდა. საჭიროა თამამი, საფუძვლიანი ცვლილება, რომელიც გადაწვის კრიზისის ფესვებს შეეხება. უნდა დავიცვათ ჩვენი სამედიცინო მუშაკები და მომავალი თაობა.

2022 წლის 23 მაისს სამედიცინო მუშაკების გადაწვისა და კეთილდღეობის შესახებ „მთავარი ქირურგის რეკომენდაცია“ გამოვაქვეყნე, კრიზისი ეროვნულ პრიორიტეტად გამოვაცხადე და ჯანდაცვის სისტემებს, დამზღვევებს, მთავრობას, საგანმანათლებლო დაწესებულებებსა და სხვა დაინტერესებულ მხარეებს კონკრეტული მითითებებით მოქმედებისკენ მოვუწოდე... რეკომენდაცია ასევე საზოგადოების ცნობიერების გაზრდას ისახავს მიზნად იმის შესახებ, თუ რა საფრთხეს უქმნის გადაწვა ქვეყნის ჯანმრთელობას. საზოგადოების გაცნობიერება და მხარდაჭერა უწყვეტი მოქმედებისთვის აუცილებელი იქნება.

სამედიცინო მუშაკთა კეთილდღეობაზე ზრუნვა, პირველ რიგში, მათ დაფასებასა და დაცვას მოითხოვს. ეს ნიშნავს ღირსეული საარსებო ანაზღაურების, ჯანმრთელობის დაზღვევისა და საკმარისი ავადმყოფობის შვებულების უზრუნველყოფას. ასევე ნიშნავს, რომ პანდემიის მსგავსად ისინი აღარასდროს უნდა წავიდნენ სამუშაოზე საკმარისი ინდივიდუალური დამცავი აღჭურვილობის (KKE), მაგალითად ნიღბების, გარეშე. Biden-ის ადმინისტრაციის ძალისხმევა ადგილობრივი KKE წარმოების გასავითარებლად და სტრატეგიულ ეროვნულ მარაგში საკმარისი რაოდენობის შესანარჩუნებლად კვლავ მნიშვნელოვანი იქნება. გარდა ამისა, სამედიცინო მუშაკების ძალადობისგან დასაცავად მკაცრი პოლიტიკა გვჭირდება: ექთნების ეროვნული კავშირის თანახმად, პანდემიისას ყოველ 10 სამედიცინო მუშაკში 8 ფიზიკურ ან სიტყვიერ შეურაცხყოფას აღნიშნავს.

მეორე, უნდა შევამციროთ სამედიცინო მუშაკებსა და პაციენტებს შორის ადმინისტრაციული ტვირთი. ერთმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამბულატორიული ექიმები ყოველ ღამე ადმინისტრაციულ საქმეზე 1-2 საათის გარდა, დღის განმავლობაში პაციენტთან გატარებულ ყოველ 1 საათზე დაახლოებით 2 საათს ელექტრონულ ჩანაწერებსა და სამაგიდო საქმეს უთმობენ — ტენდენცია, რომელსაც ექიმებიცა და პაციენტებიც ხშირად უჩივიან. 25×5 ინიციატივის (ამერიკელ ექიმებში დოკუმენტირების ტვირთის შემამცირებელი სიმპოზიუმის) მიზანი — 2025 წლისთვის დოკუმენტირების ტვირთის 75%-ით შემცირება — გადამწყვეტია. მის მისაღწევად დამზღვევებმა წინასწარი ნებართვის მოთხოვნები უნდა შეამცირონ, საბუთების მოთხოვნები გაამარტივონ და საერთო, გამარტივებული ანგარიშგების ფორმები შექმნან. ელექტრონულ სამედიცინო სისტემებს ადამიანზე ორიენტირებული დიზაინი სჭირდება გამოყენებადობის, სამუშაო პროცესისა და სისტემათაშორისი კომუნიკაციის გასაუმჯობესებლად. ჯანდაცვის სისტემებმა შიდა პროცესები რეგულარულად უნდა შეამოწმონ განმეორებითი და არაეფექტიანი სამუშაოს შესამცირებლად. ერთ-ერთმა ასეთმა მცდელობამ, Hawaii Pacific Health-ის პროგრამამ „სისულელეებისგან გათავისუფლება“, სისტემაში თვეში 1700 საათი საექთნო შრომა დაზოგა.

მესამე, უნდა გავზარდოთ სამედიცინო მუშაკების წვდომა ფსიქიკური ჯანმრთელობის მომსახურებაზე. დაზღვევის არქონის, სადაზღვევო ქსელებში ფსიქიკური ჯანმრთელობის ძალიან ცოტა სპეციალისტის ან ვიზიტებისთვის მოქნილი გრაფიკის არქონის გამო მუშაკებს დახმარების მიღება უჭირთ. ძირითადი ნაბიჯებია ფსიქიკური ჯანმრთელობის სამუშაო ძალის გაფართოება, დამზღვევებისთვის თანასწორი ფსიქიკური ჯანდაცვის კანონების გაძლიერება და ვირტუალური ტექნოლოგიით მომსახურების მიტანა თანამშრომლების ადგილსამყოფელზე, მათი გრაფიკის შესაბამისად.

მეოთხე, შეგვიძლია გავაძლიეროთ საჯარო ინვესტიცია სამუშაო ძალასა და საზოგადოებრივ ჯანმრთელობაში. მეტი ექიმისა და საზოგადოებრივი ჯანდაცვის მუშაკის მოსამზადებლად საჯარო დაფინანსების გაფართოება გადამწყვეტია. ადგილობრივი ჯანდაცვის განყოფილებების უწყვეტი მხარდაჭერიდან საცხოვრებლისა და საკვების დაუცველობის მსგავს სოციალურ განმსაზღვრელებზე მეტ ყურადღებამდე, საზოგადოების ჯანდაცვითი ინფრასტრუქტურის დაფინანსების ზრდა თანასწორობას წასწევს წინ და სისტემაზე მოთხოვნას შეამცირებს. დაავადებათა კონტროლისა და პრევენციის ცენტრის (CDC) ბოლო განცხადება საზოგადოებრივი ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურის, მონაცემთა სისტემებისა და მუშაკების მხარდასაჭერი 3 მილიარდი დოლარის გრანტების შესახებ სწორედ საჭირო ინვესტიციის ტიპია.

მეხუთე, კეთილდღეობის მხარდამჭერი კულტურა უნდა შევქმნათ. დროა სამედიცინო მუშაკების ტკივილის გარშემო ტრადიციული სიჩუმე დაირღვეს. ჩვენი საქმე შეიძლება სასიხარულოც იყოს და ძალიან იზოლირებულიც, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ვგრძნობთ, რომ კოლეგებს ვერ ვეუბნებით, კარგად ვართ თუ არა. ეს გრძნობა კარიერის განმავლობაში მილიონობით სამედიცინო მუშაკს, მათ შორის მეც, გვქონია. კულტურის ცვლილება საგანმანათლებლო დაწესებულებებიდან უნდა დაიწყოს, სადაც კეთილდღეობის თესლის ადრე დათესვა შეიძლება. ამავე დროს, ჯანდაცვის სისტემებსა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის განყოფილებებში სამაგალითო ლიდერობაა საჭირო. ლიცენზირების ორგანოებმა უნდა მიიღონ გადაწვის საწინააღმდეგო მიდგომა, რომელიც მუშაკებს ფსიქიკური პრობლემების გამხელის ან დახმარების თხოვნისთვის არ დასჯის და მათ კონფიდენციალურობას დაიცავს. ბოლოს, ბევრი მუშაკი ჯერ კიდევ რასის, სქესისა თუ შეზღუდული შესაძლებლობის გამო ძლიერ მიკერძოებასა და დისკრიმინაციას განიცდის. ჩართულობის, თანასწორობისა და პატივისცემის კულტურა სამუშაო ძალის სულისკვეთებისთვის კრიტიკულია.

ეს ცვლილებები მარტივი არ იქნება. თუმცა აუცილებელი და გადაუდებელია; ძირითადი დაინტერესებული მხარეები წინ უნდა გამოვიდნენ და თავიანთი წილი შეასრულონ. მთავრობას შეუძლია მუდმივი ფოკუსისა და ანგარიშვალდებულების უზრუნველყოფა ეროვნული ჯანდაცვითი სამუშაო ძალის კომისიის მხარდაჭერით კოორდინირებული ფედერალური მოქმედებისთვის და შტატებსა და ადგილობრივ ხელისუფლებებსა და კერძო სექტორთან თანამშრომლობით კეთილდღეობის ეროვნულ დღის წესრიგზე. ერთობლივ კომისიას შეუძლია აკრედიტაციის სტანდარტებს მუშაკთა ჯანმრთელობის ზომები დაამატოს. ჯანდაცვის ლიდერებმა თანამშრომელთა კეთილდღეობა გაზომვად პრიორიტეტად უნდა აქციონ უმაღლეს დონეზე ანგარიშვალდებულებით და მუშაკები ყოვლისმომცველი სტრატეგიის შექმნასა და განხორციელებაში ჩართონ.

წლების უმოქმედობის მიუხედავად, იმედისმომცემი ნიშნებია, რომ ამჯერად შეიძლება სხვაგვარად იყოს. ფედერალურ დონეზე 2022 წლის Dr. Lorna Breen-ის სამედიცინო მომსახურების მიმწოდებელთა დაცვის აქტი და 2021 წლის ამერიკის სამაშველო გეგმის მილიარდობით დაფინანსება ახალ ინფრასტრუქტურასა და რესურსებს შექმნის მუშაკთა კეთილდღეობის პროგრამების გასაძლიერებლად. ეს რესურსები მხარს უჭერს ფსიქიკური მომსახურების ზრდას, სამუშაო ძალის გაფართოებას, პროფესიონალებისთვის სესხების პატიების პროგრამებს, უფრო ძლიერ საზოგადოებრივ ჯანდაცვასა და კეთილდღეობის სასწავლო პროგრამებს. პრეზიდენტმა Biden-მა ამ ინვესტიციების გასაგრძელებლად დამატებით მილიარდობით დაფინანსება მოითხოვა.

მთავრობის გარეთ მედიცინის ეროვნული აკადემიის ექიმთა კეთილდღეობისა და გამძლეობის თანამშრომლობითმა მოქმედებამ ეროვნული ჯანდაცვითი სამუშაო ძალის კეთილდღეობის გეგმით დაინტერესებულთა ჩართულობა და ერთგულება გაზარდა. სხვადასხვა ჯანდაცვის სისტემა ქმნის აღმასრულებელ თანამდებობებს პასუხისმგებლობით, რესურსებითა და უფლებამოსილებით, რათა კეთილდღეობის ყოვლისმომცველი დღის წესრიგი ინსტიტუციურად დაამკვიდროს. ბოლოს, სამედიცინო მუშაკთა ახალი თაობა სამუშაოსა და სასწავლო დაწესებულებებში, პროფესიულ გაერთიანებებსა და საჯარო სივრცეში ორგანიზებულად იყენებს ხმას გადაწვის საწინააღმდეგო პოლიტიკის ცვლილებისთვის. მათ ესმით, რომ როცა საკუთარი კეთილდღეობა და საზოგადოების უსაფრთხოება საფრთხეშია, დუმილი არჩევანი არ არის.

როგორც ერმა, არ უნდა დავუშვათ, რომ სამედიცინო მუშაკები და მათი საზოგადოებები დავაღალატოთ. ეს ნაბიჯები უნდა განვავითაროთ გამყარებული ინტერესების, ბიუროკრატიული ინერციისა და სტატუს-კვოს თამამად გამოწვევით. ქვეყნის სხვადასხვა კუთხეში სამედიცინო მუშაკებმა განაცხადეს, რომ ზღვარს მიაღწიეს და „რაღაც უნდა შეიცვალოს“. ისინი მართლები არიან. ჩვენმა ქვეყანამ, აშშ-მა, არასდროს დაივიწყოს მორალური ვალდებულება, იზრუნოს მათზე, ვინც ჩვენზე ზრუნვისთვის ამხელა მსხვერპლს იღებს.

*