შეიძლება D ვიტამინით იმუნოთერაპიის ხანგრძლივი ეფექტიანობის გაზრდა?

ჩვენი ორგანიზმის იმუნური სისტემა კიბოს წარმოქმნის ერთ-ერთი ბარიერია. კიბოს უჯრედების წარმოშობის ადგილიდან სხვაგან გავრცელება ყოველთვის მეტასტაზირებით არ სრულდება. მიზეზია ის, რომ სიმსივნურად ქცეული უჯრედების უმეტესობას სისხლისა და ლიმფის მიმოქცევაში გადაადგილებისას იმუნური სისტემის უჯრედები (T უჯრედები) ამოიცნობს და კლავს. სხვადასხვა მექანიზმით, მაგალითად იმუნური სისტემის დამუხრუჭების ამოქმედებით ან ამოცნობის თავიდან ასაცილებელი გენეტიკური ცვლილებით (მუტაციით), იმუნიტეტისგან თავის დამღწევი უჯრედები ვრცელდება და ახალ ორგანოებში სახლდება. ასეთ შემთხვევაში მკურნალობის მიზნად იქცა იმუნური სისტემის გაძლიერებით თავდაცვის ამ სისტემის ხელახლა ამოქმედება. ამ იდეაზე დაფუძნებული იმუნოთერაპიული მიდგომა იმუნურ სისტემას უფრო ეფექტურს ხდის და კიბოს უჯრედებზე უფრო ძლიერ შეტევას უზრუნველყოფს. ამგვარად ვარაუდობენ, რომ შეიძლება კიბოს უჯრედების გამრავლებისა და ორგანიზმში გავრცელების შეჩერება, ზოგჯერ კი მათი სრული განადგურებაც.

იმუნოთერაპია სხვადასხვა მეთოდით შეიძლება ჩატარდეს. ერთ-ერთია მონოკლონური ანტისხეულების გამოყენება. მას შემდეგ, რაც დადგინდა, რომ იმუნური სისტემის უმნიშვნელოვანეს უჯრედებზე, T უჯრედებზე არსებული CTLA-4 მოლეკულა მათ აქტივობას ამუხრუჭებს, მონოკლონური ანტისხეულის სტრუქტურის მქონე იმუნოთერაპიული წამლების შემუშავება დაიწყეს. კიბოს იმუნოთერაპიის პრინციპია ორგანიზმში ლაბორატორიულად წარმოებული ანტისხეულოვანი პრეპარატების შეყვანა, რომლებიც CTLA-4-ის მსგავს, იმუნური სისტემის დამამუხრუჭებელ მოლეკულებს ბლოკავს. CTLA-4-ის აღმოჩენის შემდეგ დამუხრუჭების ახალი მექანიზმებიც, PD-1 და PDL-1, გამოავლინეს. ბოლო წლებში კიბოს იმუნოთერაპიის სფეროში შექმნილმა იპილმუმაბმა, ნივოლუმაბმა და პემბროლიზუმაბმა კიბოს მრავალ ტიპში ეფექტურობით დიდი გამოხმაურება გამოიწვია.

კიბოს იმუნოთერაპიის სხვა მაგალითებია ინტერფერონისა და ინტერლეიკინის გამოყენება. ინტერფერონები ლაბორატორიაში წარმოებული სინთეზური ცილების სახეობაა, რომელიც იმუნური სისტემის გასაძლიერებლად გამოიყენება. ინტერლეიკინები კი ლეიკოციტებიდან გამოყოფილი ციტოკინებია, რომლებიც ლეიკოციტებს (სისხლის თეთრ უჯრედებს) შორის ურთიერთქმედებას უზრუნველყოფს. ციტოკინებს იმუნური სისტემის რეგულარულ მუშაობაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს. იმუნოთერაპიის კიდევ ერთი მეთოდია კიბოს ვაქცინები. ეს ვაქცინები ორგანიზმის თავდაცვის სისტემას ასტიმულირებს, რათა კიბოს გარკვეული ტიპები ამოიცნოს და გაანადგუროს.

მიუხედავად იმისა, რომ მკურნალობის ამ მეთოდებით სიმსივნის შემცირება ან გაქრობა შეინიშნება, მკვლევრები აგრძელებენ მუშაობას იმაზე, თუ როგორ უნდა ამოიცნოს და შეუტიოს იმუნურმა სისტემამ კიბოს უჯრედებს დაავადების განმეორების (რეციდივის) შემთხვევაში და როგორ უნდა აღიკვეთოს დაავადების დაბრუნება. ამ მოსაზრებიდან გამომდინარე, ჟურნალ Immunity-ში (იმუნიტეტი) გამოქვეყნებულ კვლევაში ორგანიზმის იმუნოლოგიური მეხსიერებისსაჭიროება ივარაუდეს. მკვლევრებმა, რომლებიც ფიქრობდნენ, რომ იმუნურ სისტემას ამის განხორციელების რამდენიმე გზა აქვს, მის მიერ საკუთარი თავის დამუხრუჭების შეჩერებით გააგზავნეს მრავალი T უჯრედი, რომლებიც ორგანიზმში მავნე უცხო ნივთიერებებს კლავს, და კიბოს უჯრედებზე შეტევა უზრუნველყვეს. ცნობილია, რომ რაც უფრო მეტ T უჯრედს გავგზავნით, მით მეტი კიბოს უჯრედი განადგურდება. თუმცა აღმოჩნდა, რომ თუ ხანგრძლივად იმუნურ სისტემას საკუთარი თავის დამუხრუჭების საშუალებას არ მივცემთ, ანუ შიგნით მუდმივად მომუშავე T უჯრედებს არ დავასვენებთ, მომავალში კიბოს განმეორების რისკი შეიძლება არსებობდეს. ამიტომ ამოსავალი იყო მოსაზრება, რომ T უჯრედების ხანგრძლივად მეხსიერებაში დარჩენა უნდა უზრუნველყონ. ამგვარად, როდესაც იმუნური სისტემა კიბოს გააკონტროლებს ან გაანადგურებს, T უჯრედებს გაჩერებას უბრძანებს, ხოლო კიბოს განმეორებისას მათ ხელახლა, შეტევისთვის მზად გაააქტიურებს. ამ უჯრედებს იმუნური მეხსიერების უჯრედები (memory T cell) ეწოდება.

მკვლევრებმა ივარაუდეს, რომ აუცილებელია მკურნალობა, რომელიც იმუნოთერაპიით გააქტიურებულ მრავალ T უჯრედს კიბოსთან ბრძოლის შემდეგ იმუნური მეხსიერების უჯრედებად გარდაქმნაში დაეხმარება. ამ მიზნით განიხილეს ორგანიზმში ანთების (ინფლამაციის) შემამცირებელი მოქმედებით ცნობილი D ვიტამინის გამოყენება. ივარაუდეს, რომ D ვიტამინს იმუნური სისტემის დამამუხრუჭებელი მოქმედება შეიძლება ჰქონდეს. შეისწავლეს, სასარგებლო იქნებოდა თუ არა იგი იმუნოთერაპიის მიმღებ კიბოს პაციენტებში დაავადების განმეორების თავიდან ასაცილებლად და იმუნოთერაპიიდან რა დროის შემდეგ უნდა მიეცათ D ვიტამინი, რათა იმუნური მეხსიერების მარაგი ხანგრძლივად და ყველაზე ეფექტურად შენარჩუნებულიყო. კვლევაში ასევე გამოვლინდა, რომ კიბოს უჯრედების გასანადგურებლად მოქმედი აქტიური T უჯრედების იმუნური მეხსიერების უჯრედებად გარდაქმნა მარეგულირებელ T უჯრედებს (Treg) უკავშირდება. მარეგულირებელი T უჯრედების გარეშე აქტიური T უჯრედები იშლება, იწვის და მეხსიერების უჯრედებად ვერ გარდაიქმნება. ამიტომ დადგინდა, რომ მეხსიერების უჯრედების წარმოქმნა მხოლოდ მარეგულირებელი T უჯრედების დახმარებით არის შესაძლებელი. მათი მეხსიერების დამაჩქარებელი ფუნქციის გაძლიერებით, აქტიურად შემტევი T უჯრედები იმუნური მეხსიერების უჯრედებად გარდაქმნეს. ამგვარად, ბრძოლით დაღლილი აქტიური T უჯრედები ორგანიზმში ახალი კიბოს უჯრედის შეტევამდე მძინარე მდგომარეობაში შეინარჩუნეს. მკვლევრებს სურდათ დაენახათ, შეძლებდნენ თუ არა D ვიტამინისა და მარეგულირებელი T უჯრედების გაერთიანებით იმუნური სისტემის სწორ დროს შენელებას. D ვიტამინის მარტივად გამოყენების გამო ფიქრობენ, რომ იმუნური სისტემის დამუხრუჭება სასურველ დროს იქნება შესაძლებელი.

ძვირფასო მეგობრებო, ზოგადად ჩვენს ორგანიზმში D ვიტამინის როლისა და იმუნური მეხსიერების უწყვეტობის, შემდეგ კი იმუნოთერაპიულ მიდგომებში D ვიტამინის გავლენის უკეთ შესაფასებლად მეტი კვლევაა საჭირო. თუმცა მჯერა, რომ ერთ დღეს იმუნური სისტემა, რომელიც მრავალი დაავადების განადგურებაში ეფექტურ როლს ასრულებს, კიბოსაც ისე დაამარცხებს, რომ იგი ვეღარ დაბრუნდება.

ადრე განვიხილეთ „როგორ ამცირებს D ვიტამინის დანამატი ანთებას“. სტატიისთვის დააწკაპუნეთ.