آیا ویتامین D اثربخشی بلندمدت ایمنی‌درمانی سرطان را افزایش می‌دهد؟

دستگاه ایمنی بدن از موانع پیدایش سرطان است. انتشار سلول سرطانی از منشأ همیشه به متاستاز نمی‌انجامد، چون بیشتر سلول‌ها هنگام انتقال در خون و لنف توسط سلول ایمنی T شناخته و کشته می‌شوند. سلول گریزنده با سازوکارهایی مانند تحریک ترمز ایمنی یا جهش برای ناشناخته ماندن، در اندام تازه مستقر می‌شود. پس تقویت و فعال کردن دوباره دفاع هدف درمان شده است. ایمنی‌درمانی بر این ایده ساخته شده: دستگاه ایمنی مؤثرتر می‌شود و قوی‌تر حمله می‌کند. پیش‌بینی شد این راه تکثیر و انتشار را مهار و حتی گاه کامل نابود کند.

ایمنی‌درمانی روش‌های مختلف دارد؛ یکی پادتن مونوکلونال است. با مشاهده اینکه CTLA-4 روی سلول T، از مهم‌ترین سلول‌های ایمنی، فعالیت آن را ترمز می‌کند، ساخت داروی پادتنی آغاز شد. اصل درمان سرطان، دادن داروی پادتن آزمایشگاهی مهارکننده مولکول ترمز مانند CTLA-4 است. پس از کشف CTLA-4، ترمزهای جدید PD-1 و PDL-1 نیز شناسایی شدند. ایپیلیموماب، نیوولوماب و پمبرولیزوماب ساخته‌شده چند سال اخیر با اثربخشی در سرطان‌های متعدد بازتاب بزرگی داشته‌اند.

نمونه دیگر اینترفرون و اینترلوکین است. اینترفرون پروتئین مصنوعی آزمایشگاهی تقویت ایمنی و اینترلوکین سیتوکین ترشحی لکوسیت برای تعامل گلبول سفید است. سیتوکین کار منظم ایمنی را تنظیم می‌کند. واکسن سرطان هم دفاع را برای شناخت و نابودی برخی سرطان‌ها تحریک می‌کند.

با وجود مشاهده کوچک یا نابود شدن تومور با این روش‌ها، پژوهش درباره اینکه هنگام عود ایمنی چگونه سرطان را بشناسد و حمله کند و چگونه مانع بازگشت شود ادامه دارد. با این اندیشه مطالعه Immunity مطرح کرد بدن به حافظه ایمنینیاز دارد. پژوهشگران با تصور چند راه برای آن، جلوی ترمز ایمنی را گرفتند و سلول‌های T فراوانِ کشنده ماده بیگانه زیان‌آور را به حمله سرطان فرستادند. گرچه T بیشتر سلول سرطان بیشتری می‌کشد، دیده شد اگر در درازمدت ترمز مجاز نباشد و T دائماً فعال استراحت نکند، شاید خطر عود آینده باشد. از این رو حفظ حافظه بلندمدت مطرح شد. با کنترل یا نابودی سرطان، ایمنی به T می‌گوید بایستد و هم‌زمان در صورت عود آن را آماده حمله دوباره فعال می‌کند. این سلول‌ها حافظه ایمنی (memory T cell) نام دارند.

درمان کمک‌کننده به تبدیل T فراوان فعال‌شده پس از نبرد به حافظه لازم دانسته شد. برای این هدف عامل شناخته‌شده کاهش التهاب یعنی ویتامین D مطرح شد. گمان رفت D بتواند ترمز ایمنی شود. بررسی شد در بیمار ایمنی‌درمانی‌گرفته آیا از عود پیشگیری می‌کند و چه مدت پس از درمان داده شود تا مخزن حافظه درازمدت به مؤثرترین شکل حفظ شود. همچنین مشخص شد تبدیل T فعال نابودگر سرطان به حافظه به T تنظیمی (Treg) مربوط است. بدون تنظیمی، T فعال تجزیه و فرسوده می‌شود و به حافظه تبدیل نمی‌شود؛ پس ساخت حافظه فقط با تنظیمی ممکن بود. با افزایش کارکرد شتاب‌دهنده حافظه آن، T فعال مهاجم به حافظه تبدیل شد. به این صورت سلول خسته از جنگ تا حمله تازه سرطان نهفته نگه داشته شد. پژوهشگران خواستند با ترکیب D و T تنظیمی احتمال کند کردن ایمنی در زمان درست را ببینند. چون تجویز D آسان است، تصور می‌شود در زمان دلخواه می‌توان ترمز کرد.

دوستان عزیز، برای نقش عمومی D و تداوم حافظه و سپس اثر آن بر ایمنی‌درمانی پژوهش بیشتر لازم است. اما باور دارم روزی دفاع که بیماری‌های فراوان را نابود می‌کند، سرطان را بی‌بازگشت شکست می‌دهد.

در یکی از نوشته‌های قبلی، «چگونه مکمل ویتامین D التهاب بدن را کاهش می‌دهد» را گفتیم. برای دسترسی به آن کلیک کنید.