შეიძლება დიაბეტის წამალი გლიტაზონი პარკინსონის პრევენციაში გამოვიყენოთ?

ჟურნალ PLOS Medicine-ში სულ 2 დღის წინ გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ დიაბეტისას გამოყენებული გლიტაზონების მოქმედების გზა პარკინსონის პრევენციის სამიზნე შეიძლება იყოს.

პარკინსონი შედარებით ხშირი, ნელა მიმდინარე პროგრესული ნერვული დაავადებაა. ის მოძრაობის კონტროლის ჰორმონ დოფამინის წარმომქმნელი ნერვული უჯრედების თანდათანობითი დაკარგვით ვითარდება. მათი %60-დან %80-მდე დაკარგვისას დოფამინი არასაკმარისია და სიმპტომები ჩნდება. ახალგაზრდებშიც გვხვდება, თუმცა საშუალო დასაწყისი 60 წელია. პირდაპირ სიკვდილს არ იწვევს, მაგრამ კანკალით, მოძრაობის შენელებით, კუნთის შეკუმშვით, არასტაბილური სიარულით, ძილის დარღვევით, შეკრულობით, ყნოსვის დაკარგვითა და სერიოზული სახით (ნიღბისებრი სახე) ცხოვრებას მძიმედ ეხება. სრული აღმოფხვრის მკურნალობა ჯერ არ არსებობს. დოფამინური უჯრედების დაკარგვასა და პროგრესირებას ვერ აჩერებენ; მხოლოდ ჩივილებისთვის დოფამინს წამლებით ავსებენ. ამიტომ პრევენცია კლინიკური კვლევების მნიშვნელოვანი ინტერესია. ერთ-ერთი კვლევა 2 დღის წინ PLOS Medicine-ში გამოქვეყნდა: დიაბეტის გლიტაზონებმა პარკინსონის რისკი შეამცირა და მათი PPAR გამა გზა პრევენციის მნიშვნელოვან სამიზნედ აქცია.

გლიტაზონები ტიპი 2 დიაბეტის (ზრდასრულთა შაქრიანი დიაბეტის) პერორალური წამლებია. ინსულინრეზისტენტობას ამცირებს, ინსულინის მოქმედებასა და უჯრედის გლუკოზის მოხმარებას ზრდის. ჰიპოგლიკემიის, ანუ დაბალი სისხლის შაქრის, რისკი მცირეა და კარგ ქოლესტერინ HDL-საც ეხმარება. ნაკლია ინფარქტის გაზრდილი რისკი და გარკვეული, საშუალოდ 2-5 kg წონის მატება. ამიტომ გულის უკმარისობის ან მაღალი რისკისას არ ირჩევენ. PPAR გამა გზით მოქმედი ეს წამლები შესაბამის დიაბეტიანებში კარგი არჩევანია. ლაბორატორიულ და ცხოველურ ცდებში ნერვული უჯრედების დაცვაც აჩვენეს. ამ საფუძველზე ივარაუდეს პარკინსონის პრევენცია და გლიტაზონის მიმღები დიაბეტიანები სხვა წამლების მიმღებებს პარკინსონის სიხშირით შეადარეს.

კვლევაში 45 ათასი გლიტაზონისა და 120 ათასი სხვა დიაბეტური წამლის მიმღები, სულ 165 ათასი დიაბეტიანი შეაფასეს და დაახლოებით 14 წელი აკვირდებოდნენ. პარკინსონი გლიტაზონის მიმღებთა 175-ს, სხვა წამლების მიმღებთა კი 571-ს დაუდგინდა. ანუ გლიტაზონის ჯგუფში მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო.

შედეგად, კვლევით გლიტაზონებმა პარკინსონის რისკი გარკვეულწილად შეიძლება შეამციროს. მაგრამ მძიმე გვერდითი მოვლენების გამო ჯანმრთელებში რისკის შესამცირებლად ან კვლევითი მიზნით ვერ გამოიყენება. კვლევის მთავარი მნიშვნელობაა PPAR გამა გზის მომავალი კვლევებისთვის შესაძლო სამიზნედ ქცევა და პარკინსონის პრევენციის იმედი.