آیا داروی دیابت گلیتازون برای پیشگیری پارکینسون کاربرد دارد؟

مطالعهٔ منتشرشده فقط 2 روز پیش در PLOS Medicine نشان داد مسیر اثر داروهای گلیتازونِ مصرفی در دیابت می‌تواند هدفی برای پیشگیری بیماری پارکینسون باشد.

پارکینسون بیماری نسبتاً شایع، آهسته و پیشروندهٔ دستگاه عصبی است. از دست رفتن تدریجی سلول‌های عصبی تولیدکنندهٔ هورمون دوپامینِ کنترل‌کنندهٔ حرکت بدن موجب آن می‌شود. با از دست رفتن %60 تا %80 این سلول‌ها، دوپامین کافی ساخته نمی‌شود و نشانه‌ها ظاهر می‌شوند. اگرچه در جوانی نیز رخ می‌دهد، سن متوسط بروز 60 است. مستقیماً موجب مرگ نمی‌شود، اما با لرزش، کندی حرکت، انقباض عضله، راه رفتن ناپایدار، اختلال خواب، یبوست، از دست رفتن بویایی و چهرهٔ جدی (صورت ماسکی) زندگی را شدیداً تحت تأثیر می‌گذارد. هنوز درمانی برای ریشه‌کن کردن بیماری نیست. از دست رفتن سلول دوپامین‌ساز و در نتیجه پیشرفت بیماری نیز هنوز متوقف نمی‌شود. فقط برای کاهش شکایت، دوپامین با دارو از بیرون تأمین می‌شود. بنابراین پیشگیری موضوع مهم مطالعات بالینی است. یکی از این مطالعات 2 روز پیش در PLOS Medicine منتشر شد؛ کاهش خطر با گلیتازون را نشان داد و مسیر PPAR گاما را که این داروها در بدن به کار می‌گیرند به هدف مهم پیشگیری تبدیل کرد.

گلیتازون‌ها داروهای خوراکی دیابت نوع 2 (دیابت بزرگسالان) هستند. با کاهش مقاومت و افزایش اثر انسولین، مصرف گلوکز (قند) سلول را بالا می‌برند. خطر عارضهٔ هیپوگلیسمی (قند کمتر از حد لازم) پایین است و از سطح HDL یا کلسترول خوب نیز حمایت می‌کنند. خطر بالای حملهٔ قلبی و افزایش وزن (میانگین 2-5 kg) از معایب‌اند؛ بنابراین در نارسایی قلبی یا خطر بالای آن ترجیح ندارند. این داروهای مؤثر از مسیر PPAR گاما برای بیماران مناسب گزینهٔ خوبی‌اند. آزمایشگاه و مطالعات حیوانی اثر محافظت عصبی نیز نشان داده‌اند. بر این اساس احتمال پیشگیری پارکینسون مطرح و میزان بروز در بیماران دیابت مصرف‌کنندهٔ گلیتازون با مصرف‌کنندگان دیگر داروها مقایسه شد.

در مطالعه، 45 هزار مصرف‌کنندهٔ گلیتازون و 120 هزار مصرف‌کنندهٔ دیگر داروها، مجموعاً 165 هزار بیمار دیابت، حدود 14 سال پیگیری شدند. در طول پیگیری، در 175 مصرف‌کنندهٔ گلیتازون و 571 مصرف‌کنندهٔ دیگر داروها پارکینسون تشخیص داده شد. یعنی بیماری در مصرف‌کنندگان گلیتازون به‌طور معنادار کمتر بود.

در نتیجه، طبق مطالعه، گلیتازون‌ها ممکن است اندکی خطر پارکینسون را کاهش دهند. اما به دلیل عوارض جدی احتمالی نمی‌توان آنها را در افراد عادی برای کاهش خطر یا پژوهش استفاده کرد. اهمیت اصلی، تبدیل PPAR گاما به هدف بالقوهٔ دارویی برای مطالعات آینده و ایجاد امید پیشگیری است.