შეიძლება მსოფლიოს ყველაზე ხანდაზმული ადამიანებისგან ჯანმრთელობის რჩევების მიღება საზიანო იყოს?
ამ სტატიაში
მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ ბოლომდე არ ვიცით, რატომ აჭარბებს ზოგი ადამიანი 100 წელს, მეცნიერებში სულ უფრო ვრცელდება აზრი, რომ ასწლოვანთა რჩევების დაუჯერებლობა ყველაზე სწორი მიდგომაა.
მსოფლიოს ყველაზე ხანდაზმული ადამიანის, 117 წლის Maria Branyas Morera-ს გარდაცვალების შემდეგ ბევრს შეიძლება უჩვეულოდ ხანგრძლივი ცხოვრების საიდუმლო დაეინტერესებინა. თუმცა მეცნიერები ამბობენ, რომ დღეგრძელობის შესახებ რჩევების ასწლოვნებისგან (100 წელს გადაცილებული ადამიანებისგან) მიღება შესაძლოა საუკეთესო მიდგომა არ იყოს.
Guinness World Records-ის მიხედვით, Branyas საკუთარ ხანგრძლივ ცხოვრებას უკავშირებდა „წესრიგს, სიმშვიდეს, ოჯახსა და მეგობრებთან კარგ ურთიერთობას, ბუნებასთან კონტაქტს, ემოციურ სტაბილურობას, შფოთვისა და სინანულის არქონას, დიდ პოზიტიურობასა და ტოქსიკური ადამიანებისგან თავის შორს დაჭერას“.
ორი თეორია
ინგლისის Brighton-ის უნივერსიტეტის ბიოგერონტოლოგიის პროფესორი Richard Faragher კი ამბობს, რომ მეცნიერები ჯერ კიდევ ცდილობენ გაიგონ, რატომ აჭარბებს ზოგი ადამიანი 100 წელს.
Faragher-ის თქმით, ამ საკითხზე ორი ძირითადი თეორია არსებობს და ისინი ერთმანეთს არ გამორიცხავს.
პირველი თეორიის მიხედვით, ზოგ ადამიანს სინამდვილეში უბრალოდ უმართლებს. სხვაგვარად რომ ვთქვათ, ასწლოვანთა გარკვეული ჩვევები არ ნიშნავს, რომ სწორედ ეს ჩვევები უზრუნველყოფს ხანგრძლივ სიცოცხლეს; ამ ლოგიკურ შეცდომას „გადარჩენილთა მიკერძოებას“ უწოდებენ.
„ის, რომ დღეში 60 სიგარეტის მოწევის მიუხედავად ცოცხალი ხართ, არ ნიშნავს, რომ ბევრი მოწევა თქვენთვის სასარგებლოა,“ — ამბობს Faragher.
მეორე თეორიის მიხედვით, ასწლოვანებს ხანგრძლივი ცხოვრების შესაძლებლობის მომცემი განსაკუთრებული გენეტიკური მახასიათებლები აქვთ. ანუ შეიძლება ითქვას, რომ გენეტიკის წყალობით უფრო გამძლეები არიან.
Faragher-ის თქმით, ორივე თეორია ერთსა და იმავე გაფრთხილებაზე მიუთითებს: „არასოდეს, არასოდეს მიიღოთ ასწლოვნებისგან ჯანმრთელობისა და ცხოვრების წესის რჩევები.“
ის ასევე აღნიშნავს, რომ ასწლოვანები ხშირად ბევრს არ ვარჯიშობენ და მათი კვება არც ისე ჯანსაღია; ზოგი მათგანი თამბაქოსაც ეწევა.
„ეს ეწინააღმდეგება მრავალ ეპიდემიოლოგიურ (მოსახლეობაზე დაკვირვებაზე დაფუძნებულ) მტკიცებულებას, რომელიც ჯანსაღი სიცოცხლის გახანგრძლივების შესახებ გვაქვს,“ — ამბობს ის და ამატებს, რომ ერთმა დიდმა კვლევამ აჩვენა: მოწევისგან თავის შეკავებამ, ვარჯიშმა, ალკოჰოლის ზომიერმა მოხმარებამ და დღეში ხილ-ბოსტნეულის ხუთი ულუფის მიღებამ სიცოცხლე შეიძლება 14 წლამდე გაახანგრძლივოს.
„ის, რომ ასწლოვანები მრავალი ასეთი არაჯანსაღი ჩვევის მიუხედავად ცხოვრებას იოლად აგრძელებენ, აჩვენებს, რომ მათ ან უმართლებთ, ან გენეტიკურად ძალიან კარგად არიან აღჭურვილი,“ — ამბობს ის.
Maria Branyas აღიარებდა, რომ მის დღეგრძელობაში იღბალიც მონაწილეობდა, ხოლო მისი ქალიშვილი Rosa Moret ამას გენეტიკას უკავშირებდა. 2023 წელს რეგიონულ კატალონიურ ტელევიზიასთან საუბრისას Moret-მ თქვა: „საავადმყოფოში არასოდეს წასულა, ძვალი არასოდეს მოუტეხავს, კარგადაა, არაფერი სტკივა“.
Faragher ამატებს, რომ ასწლოვანთა ხანგრძლივი ცხოვრების ასახსნელად შეთავაზებული მრავალი შესაძლებლობა სინამდვილეში უკუმიზეზობრიობის მაგალითი შეიძლება იყოს. მაგალითად, წარმოდგენა, რომ პოზიტიური აზროვნება დიდხანს ცხოვრებაში გეხმარებათ, ნაწილობრივ მაინც შეიძლება უკავშირდებოდეს იმას, რომ უკეთესი ჯანმრთელობის გამო ადამიანები უფრო ოპტიმისტურები არიან.
„როდის გქონდათ ბოლოს ნამდვილად პოზიტიური განწყობა, როცა კბილი გტკიოდათ?“ — კითხულობს ის.
Faragher აღნიშნავს, რომ ასწლოვანთა შესწავლისას გადარჩენის ხელშემწყობ ფაქტორებზე ფოკუსირების ტენდენცია არსებობს, „ხელშემშლელ“ ფაქტორებს კი უგულებელყოფენ.
რაც ცნობილია და რაც უცნობია
University College London-ის გენეტიკოსი პროფესორი David Gems კი ხაზს უსვამს, რომ დღეგრძელობაში სქესი მნიშვნელოვანი ფაქტორია, ქალები მამაკაცებზე ნელა ბერდებიან, თუმცა იღბალიც მნიშვნელოვანია. ამის მაგალითად ის დაბერების სიჩქარეში ბუნებრივ განსხვავებებს ასახელებს.
„ვმუშაობ ნემატოდ ჭიებზე, რომლებიც მხოლოდ რამდენიმე კვირას ცოცხლობენ,“ — ამბობს ის. „ჭიები გენეტიკურად ერთმანეთის იდენტურია და ერთსა და იმავე პირობებში იმყოფებიან, თუმცა პირველები დაახლოებით 10 დღის შემდეგ სიბერისგან კვდებიან, ბოლო კი დაახლოებით 30 დღის შემდეგ.“
თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ ინდივიდუალურ დონეზე იღბალი შეიძლება დაგვეხმაროს იმის ახსნაში, რატომ აჭარბებს ზოგი ადამიანი 100 წელს, ექსპერტები ამბობენ, რომ სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობის გამზრდელი კარგად ცნობილი ფაქტორებიც არსებობს. მათ შორისაა სამედიცინო მომსახურებისა და ჰიგიენის პირობების გაუმჯობესება.
„დაახლოებით 100 წლის წინ, ბავშვების სიკვდილის ალბათობის შემამცირებელი გაუმჯობესებების წყალობით, სიცოცხლის მოსალოდნელ ხანგრძლივობაში დიდი წინსვლის დანახვა დავიწყეთ,“ — ამბობს დღეგრძელობის საერთაშორისო ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორი David Sinclair და ხაზს უსვამს, რომ ეს ძირითადად ვაქცინებისა და სუფთა წყლის დანერგვამ განაპირობა.
- დაკავშირებული თემა: ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციის ვაქცინაციის პროგრამამ 150 მილიონი ადამიანი და სიცოცხლის 10 მილიარდი წელი გადაარჩინა
„რაც ბოლო 20 წელიწადში ვიხილეთ და მომდევნო 20 წელიწადში ვიხილავთ, ხანდაზმულ ასაკზე მსგავსი ფოკუსირებაა,“ — ამბობს Sinclair და ამატებს, რომ ეს მოიცავს გრიპისა და ჰერპეს ზოსტერის ვაქცინების განვითარებას, სტატინებსა და სხვა წამლებს, რომლებიც ხანდაზმულებში სიცოცხლის გახანგრძლივებას შეუწყობს ხელს.
თუმცა მისი თქმით, მთავრობებმა უნდა გადადგან ნაბიჯები, რომლებიც ადამიანებს უფრო ჯანსაღი არჩევანის გაკეთებაში დაეხმარება. საბოლოოდ ეს არჩევანი მათ დიდხანს ცხოვრების საშუალებას მისცემს. ის აღნიშნავს, რომ მრავალი ადამიანი ცხოვრობს გარემოში, სადაც ვარჯიში, კარგი კვება ან დაბინძურების თავიდან აცილება რთულია.
მაგრამ სამნიშნა ასაკის მიღწევაც არ ნიშნავს, რომ ცხოვრება ბედნიერებითა და ნამცხვრებით იქნება სავსე.
Sinclair აღნიშნავს, რომ ასწლოვანთა შესახებ ცნობები ხშირად მხიარულია, თუმცა იკვეთება ისიც, რომ მათ წლების განმავლობაში მარტო ცხოვრების მსგავსი სირთულეები ხვდებათ.
„რეალობა ყოველთვის ისეთი პოზიტიური არ არის, როგორიც ჩანს,“ — ამბობს ის.
*
წყაროები
ეს სტატია სასარგებლო იყო თქვენთვის?
თქვენი გამოხმაურება გვეხმარება შინაარსის გაუმჯობესებაში.
მკითხველთა კომენტარები
გაგვიზიარეთ თქვენი კომენტარი
თქვენი სახელი და კომენტარი მხოლოდ ადმინისტრატორის დამტკიცების შემდეგ გამოქვეყნდება. ელფოსტის მისამართი ვიზიტორებს არასოდეს ეჩვენებათ.
პირველმა დაწერეთ კომენტარი.