შესაძლებელია თუ არა განავლის DNA ტესტით მსხვილი ნაწლავის კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკა?

სანდო ბრიტანულ სამედიცინო ჟურნალ „New England Journal of Medicine“-ში გამოქვეყნებული ფართომასშტაბიანი კვლევის შედეგების მიხედვით, განავლის DNA ტესტით შესაძლებელია მსხვილ ნაწლავში კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე დაზიანებების (პათოლოგიური ქსოვილის) აღმოჩენა, მსხვილი ნაწლავის, ანუ კოლორექტალური კიბოს რისკის განსაზღვრა და დროული ჩარევით კიბოს განვითარების თავიდან აცილება.

მსხვილი ნაწლავის კიბო ყველაზე გავრცელებულ და ყველაზე მეტი სიკვდილის გამომწვევ პირველ 5 კიბოს სახეობას შორისაა. მიუხედავად იმისა, რომ ნებისმიერ ასაკში შეიძლება გამოვლინდეს, ჩვეულებრივ 50 წლის შემდეგ გვხვდება. სხვა კიბოების მსგავსად ისიც, როგორც წესი, საკმაოდ შორსწასულ სტადიამდე სიმპტომებს არ იწვევს. ამიტომ ამ ეტაპამდე მისი ადრეული აღმოჩენა ძალიან მნიშვნელოვანია. ბოლო 20 წლის განმავლობაში ამ მხრივ მართლაც მნიშვნელოვანი წინსვლა მოხდა და სკრინინგის პროგრამების დანერგვა დაიწყო. შედეგად მნიშვნელოვნად შემცირდა როგორც მსხვილი ნაწლავის კიბოს სიხშირე, ისე მისგან სიკვდილიანობა. ადრეული დიაგნოსტიკისთვის სკრინინგის პროგრამებში ხშირად გამოიყენება კოლონოსკოპია. ამ დროს კამერით ნაწლავის კედელს ათვალიერებენ, კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე დაზიანებებს ადგენენ და ადრეული ჩარევის საშუალებას იღებენ. ასევე გამოიყენება განავალში ფარული სისხლის იმუნოქიმიური ტესტი (FIT). ამ ტესტებით საკმაოდ კარგი შედეგები მიიღება, თუმცა ზოგჯერ დაზიანება შეიძლება გამოუვლენელი დარჩეს. ამიტომ ახალ ალტერნატივებზე მუშაობა გრძელდება. ამჟამად განსაკუთრებული ყურადღება განავლის DNA ტესტს ეთმობა. იგი ეფუძნება ნაწლავის სიმსივნიდან ან სიმსივნედ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე დაზიანებიდან განავალში მოხვედრილი DNA-ის ანალიზს. მრავალმა კვლევამ აჩვენა, რომ ტესტი გარკვეულწილად სასარგებლოა. თუმცა სხვა სკრინინგულ ტესტებთან შედარებით მისი უპირატესობები, ნაკლოვანებები და სარგებლობის ხარისხი ჯერ ნათელი არ არის და კვლევები გრძელდება. ერთ-ერთი მათგანია ბრიტანულ სამედიცინო ჟურნალში ახლახან გამოქვეყნებული კვლევა, რომელმაც განავალში ფარული სისხლის იმუნოქიმიური ტესტი (FIT) და განავლის DNA ტესტი შეადარა.

ამ კვლევაში, რომელშიც ცნობილი იყო 65 პირში კიბოსა და 757 პირში კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე დაზიანების არსებობა, დაახლოებით 10.000 ადამიანს განავალში ფარული სისხლის ტესტი (FIT) და განავლის DNA ტესტი ჩაუტარდა და მათი წარმატების მაჩვენებლები შეფასდა. შედეგებით კიბოს აღმოჩენის მაჩვენებელი განავლის DNA ტესტისთვის 92%, FIT-ისთვის კი 74% იყო, ხოლო კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე შორსწასული დაზიანებების აღმოჩენა შესაბამისად 42% და 24% აღმოჩნდა. ასევე განავლის DNA ტესტით უფრო ხშირად გამოვლინდა კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე სტრუქტურები, რომლებსაც პოლიპები ეწოდება. თუმცა მეორე მხრივ, შეცდომით დაავადებულად მიჩნეული შემთხვევების წილიც, ანუ ცრუ დადებითი პასუხების მაჩვენებელი, განავლის DNA ტესტის შემთხვევაში უფრო მაღალი იყო.

ამრიგად, კიბოსა და კიბოდ გარდაქმნის პოტენციალის მქონე დაზიანებების აღმოჩენის მხრივ განავლის DNA ტესტი ფარული სისხლის ტესტთან (FIT) შედარებით გაცილებით ხელსაყრელი ჩანს. მართალია, ჯანმრთელთა შეცდომით დაავადებულად მიჩნევის, ანუ ცრუ დადებითი პასუხების მაჩვენებელი ოდნავ მაღალია, თუმცა სხვა უპირატესობებთან შედარებით ეს სერიოზულ ნაკლოვანებას არ ქმნის. ამასთან, რადგან კვლევა მთლიანად განავალზე ტარდება, პროცედურისას პაციენტი კოლონოსკოპიის მსგავს დისკომფორტსაც არ განიცდის. მიუხედავად უპირატესობებისა, მეთოდი ამჟამად ფართოდ არ არის არჩეული, რადგან ჯერ ძალიან ახალია და სხვა ტესტებზე ძვირიცაა. თუმცა თუ მეთოდი დაიხვეწება და მისი დადებითი და უარყოფითი მხარეები გაირკვევა, გასაკვირი არ იქნება, რომ უახლოეს მომავალში მსხვილი ნაწლავის კიბოს ადრეული დიაგნოსტიკის შეუცვლელ მეთოდად იქცეს.